ونەر • 12 تامىز، 2021

قايتالانباس قولتاڭبا

161 رەت كورسەتىلدى

وسى سۋرەتكە قاراعان سايىن، ودان ءبىر جىلىلىق كورەم. اتا مەن اجە الدارىنا نەمەرەسىن الىپ، سونىڭ قىزىعىنا تويماي، تاماشالاپ وتىر. بالا كۇنىمىزدە وسى كورىنىستى اۋىلدا ءجيى كوردىك. اتا-اجەمىز ءبىزدى دە وسىلاي الدارىنا الىپ، قىزىقتاپ وتىراتىن. جالپى، بۇل تۋىندىنىڭ ماڭىزى زور، قاراعان جانعا مازمۇندى وي سالادى. اۆتور وسى سۋرەتى ارقىلى اكە-شەشە مەن بالانىڭ اراسىنداعى بايلانىس، ۇرپاق جالعاستىعى دەگەن ومىرلىك قاعيدانى كوركەم جەتكىزەدى. مۇنى سۋرەتشى 1968 جىلى قارىنداشپەن سالىپتى. ونىڭ يەسى ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرىندە قايتالانباس قولتاڭباسىن قالدىرعان كورنەكتى قىلقالام شەبەرى شايماردان ساريەۆ.

شايماردان اعامىز بەينەلەۋ ونەرىنە وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى كەلگەن تالانتتى تولقىننىڭ وكىلى. وسى بۋىندى ونەرتانۋشىلار «قاتاڭ ستيل وكىلدەرى» دەپ ايتادى. ويتكەنى ولار­دىڭ شىعارمالارى ەپيكالىق سارىن­مەن، تاريحي تاقىرىپتارعا بارعان باتىلدىعىمەن جانە كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمىمەن جۇرت­شىلىقتى جالت قاراتتى. وسى بۋىن­نىڭ اراسىنان ساريەۆ ءوزىنىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن دارىنىمەن دارالاندى.

ايتالىق، سۋرەتشىنىڭ فورما مەن ءتۇس­تىڭ ۇيلەسىمىن ۇندەستىرە بىلگەن «ارال بالىقشىلارى»، «مۇنايشىلار»، «اسان قايعى» اتتى كارتينالارىنان ۇلتتىق بوياۋ­عا تولى ەرەكشەلىكتى كورەسىز. ءبىر عانا «شوپان» تۋىندىسىنداعى شوپاننىڭ الا­­قانىمەن جاس ءتولدى مەيىرلەنە ۇستاعان ءساتىن قانداي بەينەلى جەتكىزگەن. اۆتور وسى ەڭبەگى ارقىلى قازاقتىڭ مەيىرىمدىلىگى مەن تىنىس-تىرشىلىگىن تازا بەدەرلەگەن.

ونەرتانۋشى ساندۋعاش مىرزابەكوۆا ساريەۆ شىعارماشىلىعىندا تۇستەردىڭ قايتالانباس قۋاتى مەن اسەرى ەرەكشە ەكەندىگىن ايتادى. «سۋرەتشىنىڭ پەيزاجدارى مەن ناتيۋرمورتتارىنا قاراساڭىز تىلسىم تابيعات الەمىمەن استاسقان سىرلى ساز بەن دالا ءۇنىن بىردەن بايقايمىز. ول كەڭىستىك پەن ءتۇستىڭ زاڭدىلىقتارىن جەتىك مەڭگەرگەن شەبەر»، دەيدى.

قىلقالام شەبەرى پورترەت جانرىندا دا ءونىمدى ەڭبەك ەتىپ، تاماشا تۋىندىلاردى ومىرگە اكەلدى. ايتالىق، «لەبىز ۇلىنىڭ پورترەتى» (1987)، «قۇلپىتاس پورترەتى» (1986)، «شوپاننىڭ ايەلى» (1980)، «تۇرار­دىڭ پورترەتى» (1967)، «ايەلدىڭ پورترەتى» (1968)، «اۆتوپورترەت» (1986) جانە تاعى باسقا ەڭبەكتەرىندە ءار قىرىنان الىن­عان جەكە بەينەلەردىڭ وبرازى ارقىلى ادام­نىڭ جان-دۇنيەسىن بوياۋ سىرىمەن شىنايى اشا بىلگەن. بۇلاردى بەينەلەۋ ونەرىمىزدىڭ قازىناسىنا قوسىلعان سۇبەلى دۇنيەلەر دەپ ايتۋعا بولادى.

شايماردان ساريەۆ – اتىراۋ ولكەسىن­دە ومىرگە كەلىپ، ورتا مەكتەپتى تامامداعاننان كەيىن جولدامامەن قاراعاندىعا كە­لىپ، شاحتادا جۇمىس ىستەگەن. Cودان سوڭ ال­ماتى كوركەم سۋرەت ۋچيليششەسىندە ءبى­لىم الىپ، حاركوۆتەگى سۋرەتشىلەر ينستي­تۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. ودان كەيىن سۋرەت­شىنىڭ شىعارماشىلىق جولى، تالاي تالانتتار توعىسقان الماتىدا جالعاسادى. «جازۋشى»، «جالىن» باسپاسىندا قىزمەت اتقارىپ، كىتاپ كوركەمدەۋدىڭ مايتالمانىنا اينالدى. 1982 جىلى «ونەر» باس­پاسىنان «تابيعات اياسىندا» اتتى كىتابى جارىق كوردى. ەلىمىزدەن باسقا، وزبەكستان، رەسەي، ۋكراينا جانە ت.ب. ەلدەردە وتكەن كورمەلەرگە جۇمىستارى قويىلدى.

جالپى، تالانتتى تۇلعانىڭ جولى ومىر­دە جەڭىل بولىپ كورگەن ەمەس. شايماردان اعا دا تىرشىلىكتە ءبىراز تەپەرىش كوردى. ول جا­يىندا قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى مالىك قايداروۆ: «تىرشىلىكتىڭ ۇلى كەڭىستىگىندە ماڭدايىنا جازىلعان تالانتتى، جۇرەگىن شىمىرلاتىپ، جان-دۇنيەسىن وكسىتكەن مۇڭدى ەنشىلەپ، ءوزىنىڭ انتەك، ولشەمگە سىيمايتىن مىنەزىمەن، ءپى­شىم قالپىمەن عۇمىر كەشكەن سۋرەتشى ءومىردى، ءومىردىڭ شىنشىل شىرايىن، تىنىسىن تىلسىمى بولەك بوياۋلاردان تاپتى. بۇل – شىن مانىندە سۋرەتشىنىڭ شارق ۇرىپ ىزدەپ، كەدەرگى، توسقاۋىلداردان تاي­ساقتاماي ءوتىپ، ومىردەن، ونەردەن ءوزىن ءوزى تابۋى ەدى. سوندىقتان دا بولار، جىلدار بويى سەزىم زەردەسىندە ويانىپ، قيا­لىن تەربەپ، كوڭىل سارايىندا جيناقتالعان وي ۇشقىندارىنىڭ توپتاماسىنا – «سۋرەت تۋرالى تولعانىستارىنا» ول ۇلى پيكاس­سونىڭ: «مەن ىزدەيمىن، تابامىن!» دەگەن ايگىلى ءسوزىن ەپيگراف ەتىپ العان»، دەپ جازادى.

دارىندى سۋرەتكەر 1988 جىلى تۋعان جەرىندە اۋىر ناۋقاستان قايتىس بولدى. قازىر اتىراۋداعى وبلىستىق كوركەمسۋرەت جانە قولدانبالى-ساندىك ونەر مۋزەيى شايماردان ساريەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار