ەل پرەزيدەنتى ەمومالي راحموننىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قاعىلعان دابىلعا سەبەپ جوق ەمەس. كورشىلەس اۋعانستانداعى جاعداي كۇننەن-كۇنگە شيەلەنىسىپ بارادى. قازىردىڭ وزىندە «تاليبان» قوزعالىسى ەلدىڭ 85 پايىزىن باسىپ العان. تاجىك-اۋعان شەكاراسىنىڭ ۇزىندىعى 1400 شاقىرىم بولسا, بۇگىندە ونىڭ 900 شاقىرىمىن تاليباندار ءوز باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر.
22 شىلدە كۇنى تاڭعى ساعات تورتتە بەرىلگەن دابىلعا تاجىك بيلىگى تىڭعىلىقتى دايىندالعانداي. گارنيزوندار مەن كازارمالارعا بەينەكامەرالار ورناتىلىپ, باق وكىلدەرى دە جاپپاي تارتىلعان. اسكەري بولىمدەردەن ساپ تۇزەپ شىققان تاجىك اسكەرلەرىنىڭ ۋنيفورماسى جاڭا ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. اسكەردىڭ ارتيللەريادان باستاپ, اۆياتسياعا دەيىنگى ءتۇرىن تۇگەل قامتىعان دابىل بارىسىندا ساربازداردىڭ باستاپقى مارشرۋتى بەلگىلى بولعانىمەن, سوڭعى نۇكتەسى بەلگىسىز كۇيىندە قالدى.
حالىقارالىق Global Firepower كومپانياسىنىڭ وسى جىلدىڭ باسىندا تۇزگەن رەيتينگتەرىنە سۇيەنسەك, تاجىك ارمياسى كۇش-قۋاتى جونىنەن تىزىمدەگى 138 ەلدىڭ اراسىندا 99-ورىندا تۇر. رەيتينگتەگى اشىق دەرەككوزدەرگە سۇيەنسەك, تاجىك اسكەرىنىڭ ساپىندا بۇگىندە 20 تىكۇشاق, 253 تانك, 400 برونەترانسپورتەر, 80 گاۋبيتسا مەن 125 راكەتالىق پروەكتور بار. تەڭىزگە شىعار جول بولماعاندىقتان, رەسپۋبليكادا اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى قۇرىلماعان. Global Firepower جازۋىنشا, دۋشانبە وتكەن جىلى اسكەري بيۋدجەتكە 79 ملن دوللار قارجى بولگەن.
اتالعان الەمدىك تىزىمدە قازاقستان 62-ورىندا تۇر. حالىقارالىق رەيتينگكە سۇيەنسەك ءھام سەنسەك, ورتالىق ازياداعى ەڭ اسكەرى مىقتى مەملەكەت بۇگىندە وزبەكستان كورىنەدى. 51-ورىنعا جايعاسقان كورشى ەلدىڭ جىلدىق اسكەري شىعىنى وتكەن جىلى 5 ملرد دوللارعا جەتكەن. 50 مىڭ تۇراقتى اسكەردى ۇستاۋ ءۇشىن.
تامىز ايىندا اۋعانستانمەن شەكارالاس تەرمەز قالاسىنىڭ ماڭىندا رەسەيلىك اسكەريلەرمەن بىرگە وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن وتكىزگەلى جاتقان وزبەكستان دايىندىقتى قازىردەن باستاپ كەتكەندەي. 27 شىلدە كۇنى رەسەيدىڭ سامارا وبلىسىنا قاراستى روششينسكي پوليگونىندا بتر-82ا ماركالى برونەترانسپورتەرمەن سۋلى كەدەرگىلەردى باعىندىرۋ بويىنشا جاتتىعۋ وتكىزگەن اسكەريلەر, 1-10 تامىز ارالىعىندا وتەتىن جاتتىعۋعا قىزۋ دايىندالۋ ۇستىندە.
وزبەكستاننىڭ سۋرحانداريا وبلىسىندا وتەتىن اسكەري جاتتىعۋعا ەكى ەلدىڭ 1500 اسكەرى مەن 200-گە جۋىق اۆياتسيا كۇشى قاتىسۋى مۇمكىن. «تەرمەز» پوليگونىندا وتۋگە ءتيىس جاتتىعۋدىڭ باستى ماڭىزى – ونىڭ اۋعانستانمەن شەكارالاس جاتۋىندا. ارينە, مۇنىڭ استارىندا «تاليبان» قوزعالىسىنا باعىتتالعان اسكەري سۇستىڭ جاتقانى انىق. قىرعىزستاننىڭ «كانت» اۋە بازاسىنان ۇشىپ شىعىپ, اۋەدەن قولداۋ كورسەتەتىن رەسەيلىك سۋ-25سم تۋربرەاكتيۆتى جويعىش ۇشاقتارىنىڭ دا جاتتىعۋعا تارتىلۋى وسىعان دالەل سەكىلدى.
ودان بولەك قازاقستاندا وتكەن ايدا تاجىكستانعا قارۋلى كومەك بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. وسى كۇندەرى اتالعان كومەك تاجىكستاننىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىن قورعاۋ ماقساتىندا «روحاتي» تەمىر جول بەكەتىنە جەتكىزىلۋى كەرەك. جەتكىزىلگەن اسكەري كومەك تەك اۋعان-تاجىك شەكاراسىن قورعاۋعا جۇمسالۋعا ءتيىس. بۇل قازاقستاننىڭ تاجىك ەلىنىڭ تىنىشتىعى ءۇشىن بەرگەن العاشقى كومەگى ەمەس.
بۇعان دەيىن ادام شىعىنى ورىن العان جاعداي دا بولعان. وتكەن تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, 1993-1999 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ ىشكى اسكەرىنىڭ 2 مىڭنان استام ساربازى تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتۋگە قاتىسقان. تاۋ شاتقالدارىنىڭ بىرىندە بولعان قارۋلى قاقتىعىستا 17 وتانداسىمىز قازا تاۋىپ, 33-ءى اۋىر جارالانعان. قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەرلىگى ەلەنىپ, 2007 جىلى دۋشانبەدە ارنايى مونۋمەنت ورناتىلعان. بۇل ەسكەرتكىشتى ءبىز دە كوردىك. تىنىشتىق ساقشىلارىنىڭ جاتجۇرتتاعى مۇلگىگەن پاركتەگى تاسقا قاشالعان ەسىمدەرى ادامعا وزگەشە اسەر ەتەدى.
5-10 تامىز ارالىعىندا تاجىكستاننىڭ حاتلون وبلىسىنداعى «حارب-مايدون» پوليگونىندا رەسەي, وزبەكستان, تاجىكستان اسكەريلەرىنىڭ بىرلەسكەن تاعى ءبىر وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى وتۋگە ءتيىس. رادياتسيالىق, حيميا-بيولوگيالىق قورعانىس اسكەريلەرىنەن بولەك, 201-ءشى رەسەيلىك اسكەري بازانىڭ دۋشانبە مەن بوحتاردا (2018 جىلعا دەيىنگى اتاۋى – قورعانتوبە) ورنالاسقان ارتيللەريالىق كۇشى جۇمىلدىرىلعان جاتتىعۋعا, نەگىزىنەن, رەسەيدىڭ تاۋلى موتواتقىشتار جانە تانك بولىمشەلەرى قاتىسادى.
تاجىك-اۋعان شەكاراسىنان 20 شاقىرىم عانا قاشىقتىقتا ورنالاسقان تاجىكستاندىق اسكەري پوليگوندا شەكارانى زاڭسىز كەسىپ وتەتىن قارۋلى توپتارمەن شايقاس تاسىلدەرى پىسىقتالادى. 1500-گە جۋىق اسكەر مەن 300-گە تارتا تەحنيكا قاتىساتىن اتالعان جاتتىعۋ جيىنىنىڭ اۋعانستانمەن شەكارا تۇبىندە وتۋىنە «تاليبان» قوزعالىسىنىڭ قالاي جاۋاپ بەرەتىنى دە كۇن تارتىبىندە تۇر.
قازىر اۋعانستاننىڭ 85 پايىزعا جۋىعىن جاۋلاپ الدى دەپ مالىمدەلگەن قوزعالىس وكىلدەرى – ماسكەۋگە كەلگەن ساپارلارىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ شەكارالارى مەن ەلدەگى شەتەلدىك وكىلدىكتەرگە تيىسپەۋگە ۋادە بەرگەن. اۋعانستانداعى ەتنوستىق ازشىلىقتاردىڭ ماسەلەلەرىنە تەڭ قاراپ, ايەلدەردىڭ دە قۇقىعىن اۋعاندىق ءداستۇر مەن يسلامنىڭ قاعيداتتارىنا وراي قاراستىرامىز دەگەن «تاليبان» قوزعالىسىنا قازاقستاندا جوعارعى سوتتىڭ 2005 جىلعى 15 ناۋرىزداعى شەشىمىنە وراي تىيىم سالىنعان.
ولجاس بەركىنباەۆ,
ورتالىق ازيا بويىنشا شولۋشى
