دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددۇ) مالىمەتى بويىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا ىندەتتىڭ دەلتا نۇسقاسى بۇكىل الەم بويىنشا 124 ەلدە تابىلعان. ماماندار الداعى ۋاقىتتا ءۇندىستاننان تابىلعان شتامم دۇنيەجۇزىندە ۆيرۋستىڭ باسىم تۇرىنە اينالادى دەپ بولجاپ وتىر. ددۇ ءتىپتى بىرنەشە اپتا ىشىندە 200 ميلليوننان استام ادام جۇقتىرۋى مۇمكىن دەپ بولجادى. ينفەكتسيا جۇقتىرعاندار سانى, اسىرەسە, ەۋروپا مەن باتىس تىنىق مۇحيتى ايماعىندا كوبەيىپ بارادى. باتىس ەلدەرى قايتىس بولعاندار سانى ازايعان سوڭ, قاۋىپسىزدىك شارالارىن جەڭىلدەتىپ جاتىر. الايدا ۆاكتسينالارعا قول جەتكىزە المايتىن نەمەسە حالىقتى ۆاكتسينالاۋدى باياۋ ەنگىزىپ جاتقان مەملەكەتتەر قاۋىپتىڭ الدىندا تۇر دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ وكىلدەرى.
ەۋروپا: مىنبەردەن ايتىلماعان مىندەتتى ۆاكتسينالاۋ
ەۋروپا العاشىندا حالىقتى جاپپاي ۆاكتسينالاۋ دەڭگەيى تومەن ەلدەر قاتارىندا بولىپ, كەيىن تىنىمسىز جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە بۇل جونىندەگى كورسەتكىشتى كوتەرىپ, ۇزدىكتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. ۆاكتسينا العان ەۋروپالىقتار سانى ارتقان سايىن, مەيرامحانالار مەن بارلار قايتا اشىلىپ, تۇرعىندار جۇمىس پەن دەمالىس ورىندارىنا بارا باستادى. وسىلايشا ءومىر قالىپتى جاعدايعا ورالاتىنداي. دەگەنمەن قاۋىپتى ۆيرۋس ەشقايدا جوعالىپ كەتپەدى. سوڭعى ۋاقىتتا دەلتا شتامى تىركەلگەنننەن كەيىن ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى كۇننەن-كۇنگە كوبەيىپ جاتىر. وسىعان وراي, دەنساۋلىق ساقتاۋ وكىلدەرى مەن ۇكىمەتتەر بىردەن قاۋىپسىزدىك شارالارىن ويلاستىرۋعا كىرىستى.
دەمالىس كۇندەرى گەرمانيانىڭ بىرقاتار جوعارى لاۋازىمدى ساياساتكەرى كانتسلەر انگەلا مەركەلدىڭ ۆاكتسينانى مىندەتتەمەيمىز دەگەن پىكىرىنە قاراماستان, ەكپە الماعاندارعا شەكتەۋلەر ەنگىزىپ, ءتىپتى مىندەتتى ۆاكتسينالاۋ يدەياسىن العا تارتتى. مۇنداي قادام گەرمانيانى فرانتسيامەن قاتار قويار ەدى. سەبەبى فرانتسۋز ۇكىمەتى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن ەكپە الۋعا مىندەتتەپ جاتىر. بۇل قادام دەموكراتيالىق قوعام ۇستانىمدارىنا قايشى كەلەدى دەگەن مىڭداعان ادام فرانتسۋز ۇكىمەتىنە قارسى نارازىلىق ءبىلدىرىپ ۇلگەردى. سونداي-اق ۆاكتسينا العىسى كەلگەندەر سانى دا كۇرت وسكەن. گەرمانيادا دا وسى شارانى ەنگىزگىسى كەلگەندەر ماكروننىڭ تاجىريبەسىن قولدانىپ, ەكپەنى مىندەتتى ەتۋىنە بولادى.
ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى دجونسون دا وسىنداي پىكىر ءبىلدىردى. «ەگەر بۇل ىندەتتىڭ تارالۋىن توقتاتسا, مىندەتتى ۆاكتسينالاۋ شەشىمىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا ەنگىزۋ شەشىمىن وزىمىزگە قالدىرامىز», دەدى ول. ال ازىرگە جابىق قوعامدىق ورىندارعا تەك ۆاكتسينا العانداردى كىرگىزۋ بويىنشا دا ۇسىنىس جاسالعانىمەن, سوڭعى شەشىم ءالى شىققان جوق. چەحيا ۇكىمەتى جۇما كۇنى COVID-19-عا قارسى ۆاكتسينا العان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ەكى كۇندىك اقىلى دەمالىس بەرىلەتىنىن مالىمدەدى.
ەۋروپانىڭ يتاليا, يسپانيا, بەلگيا سەكىلدى ەلدەرى دە حالىققا مىندەتتى تۇردە ۆاكتسينا الىڭدار دەپ ايتپاعانىمەن, ءتۇرلى قاۋىپسىزدىك شارالارى ارقىلى ەكپەسىز تۇرعىنداردىڭ ءومىرىن قيىنداتىپ جاتىر. وعان سايكەس مۋزەي, كينو, تەاتر, كونتسەرت, مەيرامحانا سەكىلدى قوعامدىق ورىندارعا تەك ۆاكتسينا العان ازاماتتار عانا بارا الادى. وسىلايشا باتىس الەمى مىندەتتى ۆاكتسينالاۋدى مىنبەردەن ايتپاي-اق ورىنداپ جاتقانعا ۇقسايدى.
امەريكا: ۆاكتسينالاۋ قارقىنى تومەندەدى
اقش-تىڭ جۇقپالى اۋرۋلار جونىندەگى باس ساراپشىسى ەلدىڭ پاندەمياعا بايلانىستى باعىتى دۇرىس ەمەس دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. دوكتور ەنتوني فاۋكي دەلتا شتامى ۆاكتسينالاۋ دەڭگەيى تومەن اۋدانداردا ءورشىپ كەتتى دەيدى. سول سەبەپتى اقش قايتا قاۋىپسىزدىك شارالارىن كۇشەيتۋدى ويلاستىرا باستادى.
اقش ۆاكتسينالاۋ كورسەتكىشتەرى تومەندەي باستاعان ساۋىرگە دەيىن ەكپە الۋ بويىنشا الەمدەگى كوشباسشى بولىپ كەلدى. الايدا ەلدە ۆاكتسينا الۋ دەڭگەيى قايتا تومەندەگەن, اسىرەسە, وڭتۇستىك شتاتتاردا تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنان ازى العاشقى دوزاسىن عانا العان. اقش بيلىگى قازىر ۆاكتسينا العاندار سانىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ جاتىر.
وڭتۇستىك امەريكا ەلدەرىنىڭ ىندەتپەن كۇرەس شارالارى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقپاي كەلە جاتقانى بەلگىلى. مەكسيكا پاندەميانىڭ ءۇشىنشى تولقىنىمەن بەتپە-بەت كەلدى. ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى كۇنىنە 15 مىڭنان اسىپ, جىل باسىنداعى ەڭ جوعارعى كورسەتكىشكە جەتكەن. بيلىك دەلتا نۇسقاسىنىڭ ودان ءارى تاراپ كەتۋىنەن قورقىپ وتىر. سەبەبى ەل استاناسى مەحيكوداعى ناۋقاستاردىڭ شامامەن 60 پايىزى وسى شتاممدى جۇقتىرعان. مەكسيكادا زارداپ شەككەندەردىڭ كوپشىلىگى – جاس جانە ۆاكتسينا الماعان ادامدار. ەلدەگى 18 جاستان اسقان ءاربىر ءتورتىنشى ادام عانا تولىق ەكپە العان ەكەن.
ىندەت قاۋپىنە قاراماستان, مەكسيكا كوشەلەرىندە حالىق بۇرىنعى قالىپتى كۇيدە ءجۇر. ولاردىڭ كوپشىلىگى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن كۇن سايىن ازىق-ت ۇلىك ساتىپ ءجۇر نەمەسە باسقا بەيرەسمي جۇمىستاردا ىستەۋگە ءماجبۇر. سول سەبەپتى ۇكىمەت قاۋىپتىڭ جوعارى ەكەنىنە قاراماستان, شەكتەۋ شارالارىن قايتا كۇشەيتە الماي, كاسىپكەرلىكتى توقتاتۋعا بارماي وتىر.
مەكسيكادا WhatsApp-تا تاراعان جالعان ءسوز بەن قاۋەسەتكە سەنىپ, ۆاكتسينا الۋدان باس تارتقان ەلدى مەكەندەر دە بار. ولار «ۆاكتسينا ەكى جىلدان كەيىن ادامداردى ولتىرەدى, بۇل حالىقتىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ جاساپ وتىرعان قاستاندىعى» نەمەسە «ۆاكتسينا – شايتاننىڭ بەلگىسى ەكەن» دەگەن الىپقاشپا سوزگە سەنىپ قالعان.
ال برازيليادا جەتى كۇندە كوروناۆيرۋستان قايتىس بولعانداردىڭ ورتاشا سانى قاڭتار ايىنان بەرى قايتادان 1000 ادامنان استى. دجونس حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, داعدارىس باستالعاننان بەرى بۇل ەلدە 19,8 ميلليوننان استام COVID-19 جۇقتىرىپ, ونىڭ 555 400-دەن استامى قايتىس بولعان. برازيليا پرەزيدەنتى بولسونارو باسىنان باستاپ ىندەتتىڭ قاۋىپتى ەكەنىنە تولىق سەنبەي, قاۋىپسىزدىك شارالارىنا ءاتۇستى قاراعان. سول ءۇشىن دە حالىق ونى قاتاڭ سىنعا الىپ, داعدارىسپەن كۇرەسىنە تومەن باعا بەردى. ءتىپتى وعان جەمقورلىققا ارالاستى دەپ ايىپ تاققان.
اۋستراليا: حالىق نارازى
پاندەميا باستالعالى ەڭ قاۋىپسىز ايماقتاردىڭ ءبىرى بولىپ كەلگەن اۋستراليا قازىر قاتاڭ شارالاردى ەنگىزدى. وسىعان دەيىن شەكاراسىن شەتەلدىكتەر ءۇشىن تارس جاپقان اۋستراليانىڭ ىندەتپەن كۇرەستەگى جەتىستىكتەرى كوپكە ۇلگى بولعان ەدى. الايدا ۆيرۋستىڭ دەلتا شتامى ەلدە تۇراقسىزدىق تۋعىزدى. ەل ۇكىمەتى قاتاڭ شارالار ەنگىزۋگە ءماجبۇر بولدى, ال حالىق وعان نارازى.
اۋستراليا ساياساتكەرلەرى ىندەت ءورشىپ تۇرعاندا شەكتەۋلەرگە قارسى نارازىلىققا شىققان حالىقتى ايىپتاپ وتىر. سەنبىدە مىڭداعان ادام كارانتيندى توقتاتۋدى تالاپ ەتىپ, سيدنەيدە شەرۋگە شىقتى, ال مەلبۋرن مەن بريسبەندە شاعىن دەمونستراتسيالار ءوتتى.
سيدنەيدەگى نارازىلىق اكتسياسىنا قاتىسقان كەم دەگەندە 57 ادامعا ايىپ تاعىلىپ, 500-دەن استام ادامعا ايىپپۇل سالىنعان.
ازيا: ىندەت ءورشىپ تۇر
جاپونيادا دا جاعداي ءماز ەمەس. وليمپيا ويىندارى ءوتىپ جاتقان ەلدە COVID-19 جۇقتىرعانداردىڭ كۇندەلىكتى جالپى سانى سەنبىدە 12 مىڭنان استى. بۇل – ءتورتىنشى كۇن قاتارىنان ەڭ جوعارعى كورسەتكىش. مۇنىڭ ءوزى توكيودا ءوتىپ جاتقان وليمپيادانىڭ قاۋپى تۋرالى الاڭداۋشىلىق تۋدىردى. ەلدەگى كەيبىر ايماقتاردا توتەنشە جاعداي ەنگىزىلىپ, قاتاڭ شارالار قولعا الىنعان. ەل ۇكىمەتى حالىقتى ۆاكتسينالاۋدىڭ باياۋ ءجۇرىپ جاتقانى ءۇشىن سىنعا قالعان. ۇكىمەتتىڭ سوڭعى مالىمەتىنە سايكەس, جۇما كۇنگى جاعداي بويىنشا حالىقتىڭ 28,3 پايىزى COVID-19-عا قارسى تولىق ەگىلگەن, ال 39 پايىزى ۆاكتسينانىڭ ءبىر كومپونەنتىن العان.
ال رەسەيدە سەنبىدە ىندەت جۇقتىرعان 23 807 ادام تىركەلدى, ونىڭ ىشىندە ماسكەۋدە 3 514 ادام جۇقتىرعان. وسىلايشا ەلدە 6 265 873 ادام ىندەتكە شالدىققان. قىتاي شەنەۋنىكتەرى جاقىندا شىعىس قىتايدىڭ نانكين قالاسىندا COVID-19 ىندەتىنىڭ ءورشۋىن رەسەيدەن كەلگەن رەيسپەن بايلانىستىرىپ وتىر.
جوعارىدا كەلتىرىلگەن دەرەكتەر ىندەت باسىلماي, ونىڭ جاڭا تۇرلەرى پايدا بولىپ, ءتىپتى ءورشىپ بارا جاتقانىن كورسەتەدى. پاندەميامەن كۇرەستىڭ جاقىن ارادا اياقتالار ءتۇرى كورىنبەيدى.
