دۇنيەجۇزىلىك بانك ساراپشىلارى ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ەكونوميكاسىن قايتا جانداندىرىپ, ينۆەستيتسيالىق احۋالىن جاقسارتىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. بىلتىر بۇل ەلدەردە شەتەل ينۆەستيتسيالارىنىڭ جالپى اعىمى 21 ملرد دوللاردى قۇراعان. دۇنيە ءجۇزىن شارپىعان ىندەتكە قاراماستان, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسى جىلدىق 3,5% ءوسىمدى كورسەتكەن. سىرتقى ينۆەستيتسيا تارتۋ جاعىنان بارىنەن وزا شاۋىپ, الدا كەلە جاتقان وزبەكستان ەكەن. finprom.kz مالىمەتىنشە, بيىلعى جىل قورىتىندىسىندا وزبەكستان مەن تاجىكستاندا ەڭ جوعارعى ەكونوميكالىق ءوسىم بولادى. ساراپشىلار ولاردىڭ جىلدىق ءوسىمىن 4,8% جانە 5,3% بولادى دەپ بولجاپ وتىر. ودان كەيىنگى ءوسىم قىرعىزستاندا – 3,8%. ال قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى 3,2% دەڭگەيىندە ارتپاق.
حالىقارالىق قارجى ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, كوروناداعدارىستان كەيىنگى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالىق وسۋىنە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار ەرەكشە ىقپال ەتەدى. سوندىقتان قاي ەل بولسىن, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋ قاجەت.
البەتتە, ورتالىق ازيا ەلدەرىندە ينۆەستورلارعا قولايلى ورتا قالىپتاسىپ كەلەدى. سالىنعان كاپيتالدى ەسەلەپ قايتارۋعا بولاتىن ءپوزيتيۆتى فاكتورلار دا مۇندا جەتكىلىكتى. اتاپ ايتقاندا, پايدالى قازبالار, ساۋدا-ساتتىقتان تىس سەكتورلاردىڭ جاڭا نارىعى, ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق, ءىرى كولەمدەگى ىشكى نارىق, ەكونوميكا سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوعارى الەۋەت تاعى باسقا دا فاكتورلار شەتەلدىك ينۆەستورلاردى بەيجاي قالدىرماسى انىق. بۇعان قوسا ارزان جۇمىس كۇشى دە – ينۆەستورلاردى تارتۋدىڭ نەگىزگى كىلتى.
بۇرىن كوروناداعدارىسىنا دەيىنگى 2019 جىلى دا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنە سالىنعان ينۆەستيتسيا ءوزىن ءوزى اقتاپ كەلگەن. ونىڭ قارقىنى جالپى الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋ دەڭگەيىنەن دە اسىپ تۇسكەن, دەيدى ساراپشىلار. ناقتىراق ايتقاندا, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنە قۇيىلعان تىكەلەي شەتەلىك ينۆەستيتسيا كولەمى 10%-عا ۇلعايىپ, 32,2 ملرد دوللاردى قۇراعان. ال ول كەزدە دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكانىڭ جالپى ينۆەستيتسيالىق احۋالى بار-جوعى 3%-عا عانا وسكەن. دەگەنمەن دە بىلتىر كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنە قۇيىلعان جالپى تىكەلەي ينۆەستيتسيا 20,7 ملرد دوللارعا دەيىن قىسقارعان.
قازىرگى تاڭدا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ينۆەستيتسيا تارتۋ جاعىنان ءبىر-بىرىمەن باسەكەلەس. ءار مەملەكەت ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ جاعىنان جارىسىپ, بارىنشا ەكونوميكالىق احۋالىن تۇزەۋگە تالپىنىپ كەلەدى. اسىرەسە وزبەكستاننىڭ ينۆەستورلاردى تارتۋداعى ۇمتىلىسى ەرەكشە. ول 2019 جىلى سىرتتىڭ قارجىسىن تارتۋ جاعىنان ورتالىق ازيا ەلدەرىندە كوشباسشى بولىپ كەلەدى. بۇل ەلدە شەتەلدىك ينۆەستيتسيا اعىمى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە بىردەن 2,3 ەسەگە ۇلعايىپ, 4,2 ملرد دوللاردى قۇراعان. نەگىزىنەن ينۆەستورلار وزبەكستاننىڭ مۇناي وڭدەۋ, ءوندىرۋ جانە حيميا ونەركاسىبى سالالارىنا قاراجات سالعان. بۇل ەلگە, اسىرەسە قىتاي, گەرمانيا, اقش, رەسەي قىزىعۋشىلىق تانىتقان.
وزبەكتەردىڭ جەتىستىككە جەتۋ «قۇپياسىنا» ۇڭىلگەن ساراپشىلار ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ باعىتىندا كوپتەگەن شارانى قولعا العانىن ايتادى. ينۆەستورلاردىڭ كوڭىلىن وزىنە اۋدارعان جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا وزبەكتەر Doing business بيزنەستى جەڭىل جۇرگىزۋ حالىقارالىق رەيتينگىندە ءوز پوزيتسيالارىن 7 ساتىعا جوعارى كوتەرىپ, 69-شى ورىندى يەلەنگەن. رەيتينگ جاساۋشىلاردىڭ مالىمەتىنشە, وزبەكستان ءتورت باستى ينديكاتوردى جاقسارتۋعا بارىن سالعان. ايتالىق اكتسيونەرلەردىڭ قۇقىن كەڭەيتىپ, ولاردىڭ كورپوراتيۆتىك شەشىمدەردەگى ءرولىن كۇشەيتكەن. سونداي-اق سالىقتى جەڭىلدەتىپ, ەكى تولەمدى بىرەۋگە قىسقارتقان. ترانسشەكارالىق ساۋدا كەڭىستىگىنىڭ كەڭەيۋىنە جول اشىپ, يمپورتتىق قۇجاتتارعا دەگەن تالاپتى جەڭىلدەتكەن. يمپورتتالاتىن تاۋارلارعا كەدەن باجدارى مەن سالىق سالۋ ماسەلەسىن رەتتەپ, تاريفتىك رەتتەۋ شارالارىن دا وڭتايلاندىرا تۇسكەن.
ال ءوز ەلىمىزدەگى احۋالعا توقتالساق, قازاقستان ەكونوميكاسىنا قۇيىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمى 2019 جىلى الدىڭعى جىلدان كوپ وزگەرمەگەن. دەگەنمەن دە قازاق ەلى رەيتينگتەگى 28-ءشى ورىننان 25-كە كوتەرىلگەن. بۇل دا – جاقسى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. دەيتۇرعانمەن, ينۆەستيتسيا تارتۋ جاعىنان وزگەلەردەن ۇيرەنەرىمىز كوپ-اق.
ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ايعاقتايتىن تاعى ءبىر فاكتور – پاندەميا مەن داعدارىس كەزەڭىندەگى جيناقتالعان ينۆەستيتسيا كولەمى. 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا مۇنداي ينۆەستيتسيا كولەمى 6,7%-عا ارتقان. بۇل جاعىنان قازاقستاننىڭ ءوسىمى 3,6% بولسا, تاجىكستاندىكى – 1,6%. ال وزبەكتەردىكى – 29,8%.
