ادەبيەت • 26 شىلدە، 2021

رەداكتورسىز كىتاپتار

114 رەت كورسەتىلدى

«كەشەگى كەڭەس ۋاقىتىندا»، «80-جىلدارى» نەمەسە «بۇرىن وسى» دەپ باستالاتىن ادەبي ورتاداعى ۇلكەندەردىڭ «وتكەندى اڭساۋ» سيندرومىنان تۋعان اڭگىمەلەرىنەن كەيدە جالىعاتىنىمىز راس. اقىن-جازۋشىلاردىڭ شالقىپ ءومىر سۇرگەن ءداۋىرىن كوزبەن كورمەدىك: وقىپ تامساندىق، ەستىپ ەلىتتىك. دەگەنمەن، ادەبيەتتى يدەولوگيا ءۇشىن پايدالانعان كەڭەستىك كەزەڭ ءوتتى، كەتتى، قوش بولدى ءھام  شاراپاتى دا تاۋسىلدى. دەسەك تە ادەبيەتتەگى جاۋاپكەرشىلىك تۇرعىسىنان كەلگەندە ارا-تۇرا وتكەن ۋاقىتتان مىسال كەلتىرەتىنىمىز بار.

ماسەلەن، ول كەزدە ادەبي ورتادا قولىندا «بيلىگى بار» قاۋىمنىڭ ءبىرى – باسپا رەداكتورلارى ەدى.  شى­عار كىتاپتىڭ ءار سوزىنە تىنتە قاراپ، اۆتوردىڭ جازۋ ءستيلىن «بۇ­زىپ»، كەيدە تۇزەپ جىبەرىپ، قىسقارتىپ، تالاي اقىن-جازۋشىنى شىرىلداتىپ، «شاشىن اعارتتى». وسىلايشا، جاڭا شىعارما باسىلىپ شىققانشا تالاس-تار­تىسقا تولى ۇزاق پروتسەستەن وتەتىن-ءدى. ياعني ادەبيەتكە دەگەن ادال­دىق، كىتاپقا دەگەن قۇرمەت، جاۋاپ­كەر­شىلىك بولدى، ەڭ باستىسى، رەداكتورى بار شىعارمالار جارىققا شىعاتىن.

جازىلار شىعارمانىڭ تاقى­رى­بى العاش ويعا كەلگەن ساتتەن باستاپ، باسپا بەتىنەن باسىلىپ شىق­قان العاشقى داناسىنا دەيىن – اۆتوردىڭ ەنشىسىندەگى ۋاقىت. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اۆتور جاڭا تۋىندىسىنىڭ جاقسى شىعۋى ءۇشىن بار مۇمكىندىگىن سارپ ەتەدى. كىتاپ قولعا تيگەن سوڭ ەندىگى تاعدىرى – وقىرماننىڭ ەنشىسىندە.

ال قازىر جازىلعان، سوسىن جا­ريالانعان شىعارمالاردى ءجيى كورەمىز. رەداكتورى جوق اڭگى­مە­لەر­گە، ءتىپتى ەتىمىز ۇيرەنگەندەي. بۇگىنگى باسپا رەداكتورى كوررەك­تور­دىڭ قىزمەتىن اتقارادى. شى­عارمانىڭ تەك ءارىپ قاتەسىن تۇزەيدى. بۇرىنعى ۇلكەندى-كىشىلى اقىن-جازۋشىلاردىڭ اپشىسىن قۋى­راتىن اقسۇيەك رەداكتورلار بۇ­گىندە جوق.

نەگە؟ بالكي، قوعامداعى ادە­بيەتتىڭ ءرولى تومەندىگىنەن باس­پا رەداكتوردى تانىماي، رەداكتور شىعارمانى تانىمايتىن بولار. ءتىپتى رەداكتورلىققا بەت بۇرعاندار نەكەن-ساياق. ءبىر جا­عى­نان، باسپا ءۇشىن كىتاپ دەگەن – ەڭ الدىمەن، قىپ-قىزىل اقشا، ودان سوڭ تەندەر، جوسپار ءھام ۋاقىت. ياعني قازىرگى اۆتورلار ءۇشىن كى­تاپتىڭ تاعدىرى تەك وزىنە عانا باي­لانىستى. ءوزى رەداكتور، ءوزى سىنشى. الايدا كەيدە جازا سالىپ، جا­ريالاۋعا اسىعاتىن جازۋشىلاردى بايقايمىز. شىعارمانى ءبىر سۋىتىپ، قايتا قاراپ، قايتا جازۋ دەگەن بۇگىنگى اۆتورلاردان قالىپ بارا جاتقان سياقتى ما؟..

رەداكتورلىق دەگەنىڭىز، ەڭ الدى­مەن تالعام. ماسەلە، باسپا­لار­­داعى «رەداكتور» اتانعان رەداكتورلاردىڭ كوپتىگىندە ەمەس، تالعامىندا. ادەبي ورتاداعى ءوز شىعارماسىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن كەي اۆتورلاردىڭ ءوز رەداكتورلارى بار. كىمنىڭ تال­عامىنا سەنسە، كىمنىڭ تالعامىن جوعارى باعالاسا، سوعان وقىتادى، پىكىرىمەن ساناسادى. كەيدە جولى بولىپ، «رەداكتورى» ايتقان ەسكەرتپە-پىكىرلەر شىعارمانىڭ جاقسى شىعۋىنا سەپ بولىپ جاتادى.

ارينە نەگىزگى باس رەداكتور – ىشكى تسەنزۋرا دەسەدى. تۇپتەپ كەلگەندە، جازۋعا يە جازۋشىنىڭ ءوزى عانا. ءوزىنىڭ ويى – ءوزىنىڭ ءسوزى. بوتەننىڭ ويى اۆتوردىڭ ستيلىنە ءبىرتۇرلى جاراسپايدى ءھام ول سۋ بەتىنە شىعىپ، اپ-انىق ءبىلىنىپ تۇرادى. ءوز جازۋىن ءوزى سىناي العان اۆتوردا ارمان بار ما... ال ءوز جازعانىنا ءوزى ءسۇيسىنىپ، بىرەۋدىڭ ارتىق ءسوزىن كوتەرە الماي، جاريالانعانشا اسىعاتىن جازۋشىنىڭ شىعارماسى دا سولاي شىقسا كەرەك.

سوندا جازۋشىلىق مۇرات قان­داي؟ اقيقاتىندا، جازۋدىڭ جاندى شىعۋى – جازۋ ۇستىندەگى ەر­كىندىككە جەتۋدە. مۇنى بىرەۋلەر شابىت دەيدى، بىرەۋلەر باپ دەيدى، بىرەۋلەر كۇي دەيدى. اگاراكي، اۆتور وسى كۇيگە جەتىپ جازا السا، شىعارما الدىنداعى مىندەتىنىڭ ورىندالعانى.

قايتا جازۋ، سىني كوزقاراس، رەداكتورلىق، اينالىپ كەلگەندە، اۆ­توردىڭ ەرىك-جىگەرىنە، بول­مىسىنا، مىنەزىنە بايلانىس­تى ۇستانىم. ال ونى وزگەرتۋ ەشقان­داي رەداكتوردىڭ قولىنان كەلە قويماس، ءسىرا.

سوڭعى جاڭالىقتار

قانشا ادام ۆاكتسينا سالدىردى؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:16

ۇقساس جاڭالىقتار