شىندىعىنا كەلگەندە, قاعاز جۇزىندە كوپ جەر ءىس جۇزىندە جوق بولىپ تۇر. كەزىندە وڭىردەگى جەرلەردىڭ كوپشىلىگى جەكەمەنشىكتىڭ قولىنا ءوتىپ كەتكەن. سودان دا قازىرگى كەزدە اۋىل تۇرعىندارى نە مال جايا الماي, نە ءشوپ شابا الماي, اۋرەگە ءتۇسىپ كەلەدى.
وڭىردەگى جايىلىمدىق جەرلەردەن بولەك, شابىندىق جەرلەردىڭ دە ماسەلەسى وسى. جامبىل ءوڭىرى نەگىزىنەن اگرارلىق ايماق بولعاندىقتان, مۇنداعى حالىقتىڭ دەنى مال اسىراپ كۇنەلتەدى. ال اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى ەتەكتەي جەرلەردىڭ كوبى پايدالانىلماي جاتىر. يەلەرىنىڭ نە وزىنە, نە وزگەگە جوق جەرلەرىنىڭ بۇگىنگى جاعدايى وسى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ يگەرىلمەي جاتقان جايىلىمدىق جەرلەردى اۋىل تۇرعىندارىنا قايتارىپ بەرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. شىنىندا دا, بۇگىندە ەسىگىنىڭ الدىنداعى مالىنا عانا سەنىپ وتىرعان اۋىلدىقتار ءۇشىن جەر تاپشىلىعى تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ بىرىنە اينالعان. بيىل ءشوپتىڭ ازدىعى بولسا مىناۋ. جەرى بارلار مەن ۇلەسكەرلەر عانا سول جەرگە مالىن جايادى, ءشوبىن ورادى. ال بۇرىن ۇشسا, قۇستىڭ قاناتى تالاتىن كەڭ دالادان قازىر قاراپايىم شارۋاعا ۇلتاراقتاي جەر بۇيىرماي تۇر. بىراق پرەزيدەنتتىڭ بۇل باستاماسى, اسىرەسە, قاراپايىم جۇرت ءۇشىن جاقسى جاڭالىق بولدى. جەرگىلىكتى حالىق تا الداعى كۇندەردىڭ جاقسى بولاتىنىنا سەنىپ كۇنەلتۋدە.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنان كەيىن وڭىردە سەڭ قوزعالعانداي بولىپ, ايماقتا پايدالانۋسىز جاتقان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن مەملەكەت قورىنا قايتارۋ بويىنشا جۇمىس توپتارى قۇرىلدى. ەندى جىل سوڭىنا دەيىن 82 مىڭ گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى مەملەكەتكە قايتارىلادى دەگەن جوسپار بار. ەسەپ بويىنشا قالعان بەس ايدا بۇل جوسپار ورىندالۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى باقتيار كوپبوسىنوۆ بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ پايدالانۋ تيىمدىلىگىنە جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزىلگەنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار وڭىردەگى ءاربىر اۋىلدىق وكرۋگ بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ كارتاسى دا ازىرلەنىپ, جەر زاڭناماسىنىڭ نورمالارى بويىنشا ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار دايىندالىپتى.
«وبلىس بويىنشا جايىلىمدىق جەرلەردىڭ جالپى اۋدانى – 8,1 ملن گەكتار. بۇل وڭىردە تىركەلگەن 860,2 مىڭ باس شارتتى مال باسىنا شاققاندا 9 گەكتاردان كەلەدى. ەگەر قولدا بار جايىلىم قورىن ءتيىمدى پايدالانا بىلسەك, وندا جايىلىم تاپشىلىعىن شەشۋگە تولىق نەگىز بار», دەيدى ب.كوپبوسىنوۆ.
سونداي-اق تاپشىلىق تۇرعىنداردى تار قىسپاققا ءتۇسىرىپ, ءتۇرلى ماسەلەلەر تۋىنداتۋدا. ماسەلەن, جايىلىمنىڭ جوقتىعىنان ايماقتاعى كوپتەگەن اۋىلدىڭ جەكە جانە قوسالقى شارۋاشىلىقتارىندا مال ۇستاۋعا قاتىستى ۆەتەريناريا تالاپتارى ساقتالماي وتىر ەكەن. ەندى اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن اۋدان اكىمدەرىنە بەس نەگىزگى باعىت بويىنشا شارا قابىلداۋ تاپسىرىلىپتى. بۇگىنگە دەيىن 486,5 مىڭ گەكتاردان اسا اۋىل شارۋاشىلىق القاپتارىن پايدالانۋعا كەلىسىم دە جاسالعان. قازىرگى تاڭدا 100 اۋىلدىڭ جەر پايدالانۋشىلارىمەن وسىنداي مەموراندۋمعا قول قويىلىپتى. ەندى وڭىردە جايىلىم ماسەلەسى ءجۇز پايىز شەشىلە مە, جوق پا, ونى دا ۋاقىت كورسەتەدى.
دەگەنمەن جايىلىمدىق جەردىڭ ماسەلەسى ءالى دە وزەكتىلىگىن جويعان جوق. ءتىپتى بۇل قابىلدانعان شارالاردان بارلىق ماسەلەنىڭ شەشىلىپ كەتۋى دە ەكىتالاي. سەبەبى وسى كۇنگە دەيىن يگەرىلمەگەن ءجۇز مىڭداعان گەكتار جەردىڭ از ۋاقىتتىڭ ىشىندە يگەرىلە قالۋى مۇمكىن ەمەس سياقتى. بۇل ماسەلە دە قاعاز جۇزىندە شەشىلىپ, ءىس جۇزىندە قالىپ قويماسا بولدى دەگەن قاۋىپ بار. ماسەلەن, وبلىستىق جەرلەردى پايدالانۋ جانە قورعالۋىن باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءابىلحايىر تامابەكتىڭ ايتۋىنشا, زەردەلەۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىس اۋماعىندا 252 مىڭ 277 گەكتار جايىلىم جەردىڭ پايدالانۋسىز جاتقانى انىقتالعان. اسىرەسە, وبلىس ورتالىعىنان شالعايدا ورنالاسقان مويىنقۇم, سارىسۋ جانە قورداي اۋداندارىنداعى كورسەتكىش كوڭىل كونشىتپەيتىن بولىپ شىقتى. زەردەلەۋ بارىسىندا 269 مىڭ 891 گەكتار جايىلىمعا مال باسى تىركەلگەن ەكەن. الايدا كولەمى 6 124 گەكتار بولاتىن 120 جەر ۋچاسكەسى يەسىز م ۇلىك رەتىندە ەسەپكە الىنىپ, 11 مىڭ 630 گەكتار جايىلىمدىق جەردى پايدالانۋشىلار ءوز ەركىمەن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپتى. بۇل مىندەت ءارى قاراي اۋدان اكىمدەرىمەن قاتار, اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنە دە جۇكتەلىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتاردا اكىمدەرگە اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ۇتىمدى پايدالانۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى تۇراقتى تۇردە ەسەپ بەرىپ وتىرۋ مىندەتتەلگەن. سونداي-اق اۋدان اكىمدەرى ءتيىستى باسقارمالارمەن بىرلەسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ كارتاسىن تولىقتىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزەتىن بولادى. مۇنىڭ بارلىعىن ماماندار جايىلىمدىق جەرلەردىڭ ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىنداعى جۇمىستار رەتىندە قاراستىرۋدا. وڭىردە پايدالانىلماي جاتقان ءجۇز مىڭداعان گەكتار جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ, ەل يگىلىگىنە بەرىلسە, بۇل دا بىتكەن ءىستىڭ ءبىرى بولار ەدى.
جامبىل وبلىسى
