بەلگىلى ارحەولوگ زەينوللا ساماشەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ساقتاردىڭ وتىرىقشى بولعانىن ايشىقتايتىن 20 شاقتى ەجەلگى قونىس تابىلعان.
– سانامىزدا ساقتار اتقا ءمىنىپ الىپ, كوشىپ-قونىپ جۇرە بەرگەن دەگەن بىرجاقتى وي قالىپتاسىپ قالعان. الايدا ولاي ەمەس. مىسالى, ءبىرىنشى قونىستا ولار شاحتا ادىسىمەن قالايى كەنىن شىعارعان ەكەن. وندا كىشكەنتاي كەن ساقتالىپ قالعانىن, پروتسەسس كەزىندە تاستاردىڭ كۇيگەنىن بايقاۋعا بولادى. كەرەك دەسە, ەڭبەك قۇرالدارىن دا تاپتىق. ساقتاردىڭ كەن الۋ تەحنولوگياسىنىڭ ءوزى ەرەكشە بولعان. شۇڭقىرعا وت جاعىپ, ۇستىنە مۇزداي سۋىق سۋدى قۇيىپ جىبەرگەندە تاۋدىڭ تاسى جارىلىپ كەتىپ وتىرعان, – دەيدى زەينوللا ساماشەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تاعى ءبىر قونىستا ساقتار ءارتۇرلى تاعام وندىرگەن. سول ورىننان تابىلعان كوپتەگەن پەش, ءدان ۇككىش جانە ءداندى داقىلداردىڭ قالدىعى – سونىڭ ايقىن دالەلى.
– وسى قونىستاردىڭ بۇكىل جەلىسى ءبىر حرونولوگيالىق كەزەڭگە, ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 11-9 عاسىرلارعا جاتادى. جالپى العاندا, اقباۋىردىڭ ەتەگى ۇلكەن قالا بولىپ شىقتى. ءبىز ەندى بۇعان قاتىستى «پروتو-قالا» دەگەن ۇعىمدى ەنگىزە باستادىق, – دەدى ارحەولوگ.
سونىمەن قاتار «التاي-تارباعاتاي قولا داۋىرىنەن ەرتە ورتا عاسىرعا دەيىن» جوباسى بويىنشا وبلىستىڭ بىرنەشە ايماعىندا دا قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ايتار بولساق, تارباعاتاي اۋدانىنداعى ەلەكە سازىنان دا ەرەكشە جادىگەرلەر تابىلدى. ولاردى ارحەولوگ ز.ساماشەۆ وزىمەن بىرگە اقباۋىرعا الىپ كەلگەن ەكەن. ەلەكە سازىنداعى قاعان كەشەنىندە قاعانداردىڭ دەنەسىن ورتەگەن ەكەن. ارحەولوگتەر ءدال سول جەردى تاۋىپ العان. تاڭقالارلىعى, قويىلعان زاتتاردىڭ ىشىندە تاقتا وتىرعان حان بەينەلەنگەن ەكى التىن سالپىنشاق بولعان.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
