مەكتەپتەردىڭ جابىلۋى – وسى ۋاقىتقا دەيىن 3,4 ميلليون ادامنىڭ ءومىرىن قيعان ۆيرۋسقا توسقاۋىل جاساۋ ماقساتىندا قابىلدانعان كوپتەگەن شارانىڭ ءبىرى. ىندەت شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەندە 1,6 ميللياردتان استام بالا ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلدى. ولاردىڭ جارتىسى – تابىسى ورتاشا جانە تومەن ەلدەرگە تيەسىلى.
مەكتەپتەردىڭ جابىلۋىنىڭ, ميلليونداعان بالانىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ساباق وقي الماۋىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى زيانىن انىقتاي الماساق تا, ونىڭ ەڭ ءالسىز توپتارداعى بالالارعا, اسىرەسە, قىزدارعا تەرىس اسەر ەتەتىنى انىق. شامامەن 20 ميلليون قىز ەندى قايتا سىنىپقا اياق باسپاۋى مۇمكىن. ويتكەنى ولار وتباسىن اسىراۋعا كومەكتەسۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋىنە تۋرا كەلەدى. 13 ميلليونعا جۋىعى ەرتە تۇرمىسقا شىعۋعا ءماجبۇر بولۋى مۇمكىن. وسىلايشا ولار ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىنەن مۇلدەم ايىرىلادى. ميلليونداعان ادام ءۇشىن مەكتەپتەردىڭ جابىلۋى جاسوسپىرىمدەردىڭ ەرتە جۇكتىلىگىنە اكەلەدى نەمەسە وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىق قۇربانى بولۋ قاۋپىن ارتتىرادى.
وسى اۋىر شىندىقتى ەسكەرگەندە ءاربىر مەكتەپتىڭ اشىلۋى – بالالاردىڭ ءومىرىن تۇبەگەيلى جاقسى جاققا وزگەرتەتىن جەڭىس. وقىتۋدىڭ داعدارىسقا دەيىنگى تاسىلدەرىنە ورالۋدىڭ ورنىنا, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن تولىعىمەن وزگەرتۋىمىز كەرەك. شيرەك ميلليارد بالا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاماعان, تابىسى تومەن ەلدەردەگى ون جاسار بالالاردىڭ جارتىسىنان كوبى قاراپايىم وقۋ داعدىلارىن مەڭگەرمەگەن, مۇمكىندىكتەرى تەڭ ەمەس, ناشار وقىتۋ جۇيەسىنە قايتا ورالا المايمىز.
ءبارىمىز قاي جەردە ءومىر سۇرەتىنىنە, وتباسىلارىنىڭ قانشالىقتى باقۋاتتى نەمەسە كەدەي ەكەنىنە, سونداي-اق ولاردىڭ كىم ەكەنىنە قاراماستان, بارلىق بالاعا ساپالى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىنە قۇرىلعان جاھاندىق قالپىنا كەلتىرۋدى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىسپىز. ماسەلەنى جەلدەتۋ جۇيەسى سالىنعان, سانيتارلىق تالاپقا ساي دارەتحاناسى جانە باسقا دا قاراپايىم جاعدايلارى بار مەكتەپتەرگە بالالاردىڭ قاۋىپسىز تۇردە ورالۋىن قامتاماسىز ەتۋدەن باستاۋ كەرەك.
سونداي-اق ەلدەر قاشىقتىقتان وقىتۋ قۇرالدارىن سىنىپتان تىس ۋاقىتتا بالالارعا ءبىلىم بەرۋدە پايدالانا الادى. وسىلايشا بۇرىن وقۋدان قول ءۇزىپ قالعاندارعا ءبىلىم الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىنە جول اشىلادى. Covid-19 سالدارىنان مەكتەپتەردىڭ جابىلۋى ءار بالانىڭ وقۋدى جالعاستىرۋىنا قاجەتتى بالاما ادىستەردىڭ قاجەتتىلىگىن كۇشەيتتى.
پاندەمياعا دەيىن دە ءبىلىم بەرۋدەگى جاھاندىق سەرىكتەستىك (GPE) سەكىلدى ۇيىمدار ءداستۇرلى ساباق وقۋدان وزگەشە ءبىلىم الۋعا كومەك قولىن سوزىپ كەلگەن. مىسالى, اۋعانستاندا وزىق وقۋ ورتالىقتارى مەن قوعامعا نەگىزدەلگەن, قولجەتىمدى جانە تەڭ دارەجەلى ءبىلىم بەرۋ جوباسى ءساتتى جۇزەگە استى. بۇل نۇسقالار شالعاي اۋداندارداعى بالالارعا, اسىرەسە, وقۋدان قالعان قىزدارعا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
پاكىستاننىڭ بەلۋجيستان جانە سيند پروۆينتسيالارىندا تەحنولوگيالار, سونىڭ ىشىندە WhatsApp سەكىلدى سمارتفون قوسىمشالارى شالعاي ايماقتاردا تۇراتىن بالالارعا ءبىلىم بەرۋدە مۇعالىمدەرگە قانشالىقتى ءتيىمدى بولعانىن كوردىك. سەررا-لەونەنىڭ 2014-2016 جىلدارداعى ەبولا ەپيدەمياسى كەزىندەگى تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, قازىرگى داعدارىس كەزەڭىندە راديو ارقىلى وقىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. مەكتەپتەر جابىق بولعانىنا قاراماستان, GPE قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بالالاردىڭ وقۋ باعدارلاماسىنان قالىپ قويماۋىنا مۇمكىندىك بەرىلدى.
وسىنداي باستامالاردى ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىندەگى بۇعان دەيىنگى تەڭسىزدىكتەردى جويۋعا, قاجەتتى شكالا بويىنشا وقىتۋدى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ولاردى ينكليۋزيۆتى ەتۋگە پايدالانا الامىز. بۇل ءوز كەزەگىندە Covid-19 پاندەمياسى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قاقتىعىستار, كەدەيلىك, تابيعي اپاتتار نەمەسە كليماتتىڭ وزگەرۋى سالدارىنان تۋىنداعان ءبىلىم سالاسىنداعى ولقىلىقتاردى جويۋعا كومەكتەسەدى.
سەرىكتەس ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرىنىڭ ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىنە قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى GPE وسى ۋاقىتقا دەيىن 160 ميلليوننان استام بالانى مەكتەپكە قابىلداۋعا كومەكتەستى. ولاردىڭ جارتىسىنان كوبى – قىزدار. سونىمەن قاتار GPE قورلارى ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋدىڭ باسىمدىقتارىنا سايكەس ۇيىمنىڭ قارجىلىق قولداۋىن كوبەيتۋ ءۇشىن باسقا دا دونورلىق قاراجات تارتادى.
بۇل ءتاسىل قاجەتتى وزگەرىستەردى جىلدامداتۋعا جانە ونى بۇگىنگى ءبىلىم بەرۋدەگى توتەنشە جاعدايلار تالاپ ەتەتىن اۋقىمدا جۇزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى. بۇگىنگە دەيىن GPE قارجىلىق قولداۋ كورسەتكەن باستامالاردىڭ 97 پايىزى كىرىسى تومەن ەلدەردەگى بىلىمگە قولى جەتپەگەن بالالارعا, اسىرەسە, قىزدار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ وقۋىنا جاعداي جاسايدى.
پاندەميادان كەيىن كوپتەگەن مەملەكەت ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىن بولاشاققا بەيىمدەۋ ءۇشىن مول قاراجات سالۋى كەرەك. ياعني قاشىقتىقتان وقىتۋ نۇسقالارىن ازىرلەپ, بىرىكتىرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار مەكتەپتەردى ءتيىستى سانيتارلىق-گيگيەنالىق قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتىپ, قاراپايىم گيگيەناعا ۇيرەتۋىمىز قاجەت. مۇعالىمدەر جاڭا ادىستەردى پايدالانىپ وقىتقانى ءجون. سونداي-اق كۇندەلىكتى تاماعىنىڭ بىرەۋىن مەكتەپتەن ىشەتىن بالالاردىڭ داعدارىس كەزىندە اش قالماۋىنا الاڭداۋىمىز كەرەك.
وسىنىڭ بارىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن تابىسى تومەن ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرىنە ءبىلىم بەرۋ بيۋدجەتتەرى پاندەميانىڭ ەكونوميكالىق قۇلدىراۋىنان تۋىنداعان قيىندىققا قارسى تۇرا بىلۋىنە كومەكتەسۋىمىز كەرەك. ىشكى رەسۋرستار ءبىلىم بەرۋدى قارجىلاندىرۋدىڭ باسىم كوپشىلىگىن قۇرايدى, بىراق حالىقارالىق قولداۋ قولدانىستاعى جۇيەنى كەڭەيتۋدە ۇلكەن ءرول اتقارادى. بۇل تابىسى تومەن ەلدەردەگى ەكونوميكالىق احۋال تۇراقتالعانعا دەيىن وقىتۋدى جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بيىل GPE الەم ەلدەرىنە ساۋىن ايتىپ, ءبىلىم بەرۋدى وزگەرتۋگە كەم دەگەندە 5 ميلليارد دوللار بولۋگە شاقىرىپ وتىر. بۇل قاراجات مەكتەپتەر ءبىلىم الۋ ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بالالاردىڭ ءال-اۋقاتى مەن قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ماڭىزدى سانالاتىن 90 ەل مەن اۋماققا جۇمسالماق. قاۋىپسىز, ينكليۋزيۆتى جانە ساپالى ءبىلىم پاندەميادان قۇتقارۋدىڭ ءترامپلينى بولا الادى جانە كەلەسى داعدارىسقا قارسى تۇرۋعا جول اشادى.
دجۋليا گيللارد,
اۋستراليانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى, ءبىلىم بەرۋ جونىندەگى جاھاندىق سەرىكتەستىك ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى
Copyright: Project Syndicate, 2021. www.project-syndciate.org
