ەجەلگى ەل كوكشەتاۋ دەپ اتاپ كەتكەن سايىن سارىارقانىڭ سولتۇستىك بولىگىندەگى ەتەگىن نۋ ورمان كومكەرگەن كوگىلدىر تاۋلى ولكە باتىسىنان شىعىسىنا قاراي شامامەن بەس ءجۇز شاقىرىمعا سوزىلادى. ەنى دە از ەمەس, وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە قاراي تۇكتى كىلەمدەي قۇلپىرعان, تۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن جاسىل بەل, ادەمى الەم اۋماعى 200 شاقىرىمعا جۋىق. كوكشەنىڭ كوگىلدىر تاۋلارى اسقارى اسپان تىرەگەن بيىك ەمەس, نەگىزىنەن جالپاق جازيرا توسىندە جاسىل جەلەك كومكەرگەن ارۋ تاۋلار. جاراتىلىسى جانىڭدى باۋرايتىن تاۋلاردىڭ ەڭ بيىگى – كوكشە قىرقاسىنان سىرلى الەمنىڭ سىرىنا بويلاپ, جانارىڭدى سۋارۋ ءۇشىن مىڭ مەتر بيىكتىككە كوتەرىلىپ شىعاسىڭ. سول ساتتە كوگىلدىر كوكشەگە, عاجاپ ولكەگە جانارىڭ جەتكەنشە قىزىعا قارايسىڭ. ساف اۋاسى كوكىرەگىڭنىڭ قۇمارىن ءبىر قاندىرمايتىن ءوڭىردىڭ شەبەر سۋرەتشىنىڭ قىلقالامىمەن كەسكىندەلگەندەي اجارلى بەينەسى كوز الدىڭا كەلەدى.
وڭىردە ءۇش بىردەي – «بۋراباي», «بۇيراتاۋ» جانە «كوكشەتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى بار. وعان الەمگە قوقيقازدارمەن اتى شىققان «قورعالجىن» مەملەكەتتىك ۇلتتىق قورىعىن قوسساڭىز, تابيعي بايلىقتىڭ قانشالىقتى مول ەكەندىگىن اڭعارار ەدىڭىز. ەرەكشە قورعالاتىن وسى ايماقتا ارقايسىسىنىڭ تامىرىنا ەلجاندىلىقتى, ۇلتجاندىلىقتى مەڭزەيتىن, بويلاعان جاننىڭ كوكىرەگىنە رۋحاني ءنار قۇياتىن 900-دەن استام تاريحي-مادەني ەسكەرتكىش سامساپ تۇر. وسى ەسكەرتكىشتەردىڭ باسىن ءبىرتۇتاس كوركەم الەم ەتىپ قۇرايتىن 73 تۋريستىك مارشرۋت تۇزىلگەن. اينالىپ كەلگەندە, وسىنىڭ ءبارى, ءوڭىردىڭ مۇمكىندىگىن ەلىمىزدەگى تۋريزم سالاسىنىڭ الەۋەتى زور العاشقى بەس ايماقتىڭ قاتارىنا ەنگىزىپ تۇر.
وبلىستا تۋريزم سالاسىندا 500-دەن استام كاسىپورىننىڭ جۇمىس ىستەيتىنىن ايتتىق. قىسى-جازى دۇمەپ كەلىپ جاتاتىن تۋريستەرگە سوڭعى بەس جىلدا قالتقىسىز قىزمەت كورسەتىلدى. سالا سەرپىن الا باستاعان كەزدە جالپاق الەمدى ءبىر قاۋىزعا سىيعىزعانداي قۋىرا كەلگەن ناۋبەت – جامان تۇماۋدىڭ كەسىرىنەن 2020 جىلى توقىراۋعا دا ۇشىرادى. بيىل قىسقارعان قول, كەمىگەن جول ۇزارارداي ءۇمىت بار. كەلىمدى-كەتىمدى كىسىلەر ءۇشىن وتەلدەر مەن قوناقۇيلەردە 5 075 ءنومىر دايىندالعان. ولار ءبىر مەزەتتە 13 مىڭنان استام ادامعا قىزمەت كورسەتە الادى. بيىل العاشقى توقساندا 1,9 ملرد تەڭگەنىڭ قىزمەتى كورسەتىلدى. بىلتىرعى سايكەس مەرزىممەن سالىستىرعاندا 36,7 پايىز ءوسىم بار, قىزمەت تۇرلەرى دە كوبەيگەن. قوناقجاي قاۋىم ەڭ كىرپياز ءتۋريستىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن قىزمەت كورسەتۋگە قاۋقارلى.
بۇل جايعا ادام پەيىلىمەن قاتار, تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگى دە اسەر ەتىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. Ashyq جوباسى ءساۋىر ايىنان بەرى ىسكە قوسىلىپ, سەپتىگىن تيگىزۋدە. ءتىپتى, ءوڭىر «قىزىل ايماقتىڭ» قۇرساۋىندا بولعان كەزدە دە كاسىپكەرلىك نىساندار وسى جوبا ارقىلى, بارلىق سانيتارلىق تالاپتى ساقتاي وتىرىپ جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك الدى. بۇگىندە تۋريستىك بيزنەس سالاسىندا 20-عا جۋىق نىسان وسى جوبا بويىنشا جۇمىس ىستەۋدە.
كوركەم تابيعاتىمەن كوپ كوڭىلىنەن شىعىپ, باعى اسىپ تۇرعان بۋراباي عانا ەمەس, زەرلى زەرەندىنىڭ دە قوسار ۇلەسى از ەمەس. تابيعاتى تۇنىق, كوركەم, اجارلى بۇل ولكە دە Ashyq جوباسى ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلۋدا. ايماقتىڭ تۋريستىك بيزنەس سالاسىنداعى 121 نىسانىندا جاڭا جوبانىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ, كەلىمدى-كەتىمدى ادامدارعا قولايلى بولۋى ءۇشىن ينتەرنەت پلاتفورما جۇمىس ىستەيدى. بۇل ورايداعى جاڭا زاماننىڭ تالابىنا ساي ورىستەتىلگەن ءىس-قيمىلدى جەتىلدىرۋگە قىرۋار قارجى ءبولىنىپ وتىر. قارجى دەمەكشى, اعىمداعى جىلى تۋريستىك ينفراقۇرىلىم كەشەنىن دامىتۋ بارىسىندا ايماقتا جالپى كولەمى 9 323,8 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 32 جوبا قولعا الىنعان. جەرگىلىكتى حالىق ءۇشىن دە تيىمدىلىگى ايتا قالارلىقتاي. جاڭا جوبالار جۇزەگە اسقان كەزدە قوسىمشا 500-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. وعان قوسا ۇستىمىزدەگى جىلى تۋريزم سالاسىندا 7 ينۆەستيتسيالىق جوبا قولعا الىنىپ, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى اياسىندا 52,9 ملن تەڭگە قاراجات قۇيىلدى.
«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» شەڭبەرىندە جالپى قۇنى 81 ملن تەڭگە بولاتىن جوبا قولعا الىنىپ, «اقجەلكەن» پانسيوناتىندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل ولكەدە ينجەنەرلىك كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا دا ءمان بەرىلۋدە. وسى باعىتقا 5,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلسا, ونىڭ 4,6 ملرد تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن. قالعانى وبلىستىق بيۋدجەتتەن.
جاڭاشا جاڭعىرعان, وزگەشە سيپاتقا يە بولعان قاسيەتتى بۋراباي توپىراعىنا اتباسىن بۇرعان ادام نەنى كورەر ەدى؟ كوپ قوي. ءبىرى – ۇلۋتاس. سان عاسىردان بەرى مىزعىماي تۇرعان تاسقامالدىڭ ماڭىنا بارساڭ, ءجۇزىڭدى ايمالايتىن سامال جەل ەل ەسىندە ساقتالعان ادەمى اڭىزدى بىرگە ەسەتىندەي. انە قولسوزىم جەردە شالقالاپ جاتقان جەكەباتىردىڭ بەينەسى. ىلكى زاماندا قامالعا انتالاپ كەلگەن سامساعان سارى قولدى جۋساتىپ, ء«اي, ءبىر ءسات مىزعىپ الايىنشى» دەپ كوز شىرىمىن الىپ جاتقان باتىردىڭ بەينەسى. الدەنەدەن ساقتىق ويلاپ, دۋلىعاسى مەن بولات ساۋىتىن دا شەشپەپتى. ۇيقىداعى تاۋ بەينەلى الىپ باتىرعا كوز الماي سۇيسىنە قارايسىڭ. وسى ارادا ءسال عانا كىدىرىپ, اڭىز جايىن ايتا كەتەلىك. ءسىڭىرى شىققان كەدەي اۋىلدا ەرەسەن كۇشتى ءارى ارمانشىل ءبىر باتىر بولعان ەكەن. جالىنداعان جاستىق شاعىندا ۋايىم-قايعىنى ەلەمەي, داۋىلداتىپ, دۋمانداتىپ ءومىر سۇرەدى. ەر جەتىپ, ات جالىن تارتىپ مىنگەن كەزدە توڭىرەكتەگى حالىقتىڭ مۇڭ-زارىن ەستىپ, قاباعىن كىربىڭ شالادى. جالپاق جۇرتقا كۇن كورسەتپەي تۇرعان جوڭعارلار ەكەن. ەدىل قالماقتارى دا ارا-تۇرا قوقاڭدايدى. سۇتتەي ۇيىعان اۋىلداردىڭ شاڭىن اسپانعا شىعارىپ, استاڭ-كەستەڭ قيراتىپ, ءتورت ت ۇلىك مالدى, وعان قوسا قورعانسىز ادامداردى ايداپ اكەتەدى. ال ەل ءىشى ءبىر-بىرىمەن جەر داۋى, جەسىر داۋىمەن الەك. كۇندەردىڭ كۇنىندە جاس باتىر بارىنە قولىن ءبىر-اق سىلتەپ, اۋىلدان كەتۋدى ويلايدى. وزىمەن قىلىش پەن دۋلىعا, ساۋىتىن عانا الادى. جول ۇستىندە باسقا باتىرلارمەن جۇزدەسەدى. ولار دا جاس باتىر ءتارىزدى باقىت ىزدەپ شىققان ەكەن. وسى ارادا باتىرلاردىڭ ەسىنە ارىداعى اقىلمان اعالارىنان قالعان «تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى, التاۋ الا بولسا اۋىزداعى كەتەدى» دەيتىن ءسوز تۇسەدى. قاپتاعان قالىڭ جاۋمەن ءبىرىنشى بولىپ جاس باتىر جولىقسا كەرەك. قانشا ەرەن باتىر بولسا دا قيساپسىز جاۋدى قۇرتۋ مۇمكىن ەمەس. شەگىرتكەدەي ۇيمەلەگەن جاۋ قولىن جاپىرىپ, جان اياماي الىسادى. ءتىپتى كوزى كورمەي, قۇلاعى ەستىمەي قالادى. سوندا بارىپ باقىت ءۇشىن جالعىز كۇرەسۋدىڭ ءجون ەمەس ەكەنىن ۇعادى. الىپ تۇلعالى باتىر دارمەنى ابدەن قۇرىعاندا تۋعان جەرىندە شالقاسىنان جاتىپ, تاسقا اينالىپ كەتكەن دەسەدى. مىنە, ۇيقىداعى باتىر تۋرالى ءبىر ۇزىك سىر وسىنداي. تاعىلىمدى, تىڭداعان جاننىڭ كوكىرەگىنە ادەمى سەزىمدەر ۇيالاتىپ, ەلىن, جەرىن سۇيۋگە باۋليتىن باعالى ءسوز. بۋراباي باۋرايىنا كەلگەن ادام تىلسىم تابيعاتتىڭ تۇنىعىنا سۇڭگىپ, جاسىل الەمدى جانارىمەن ايمالاپ, سۇلۋلىققا سۇقتانىپ قانا قويماي, ەل مەن جەردىڭ قاتپار-قاتپار تاريحىنان تاعىلىم العانى تەرىس ەمەس قوي.
مىنە, وسىنداي تاعىلىمدى كورسەتەتىن مۋلتيمەديالىق ينتەراكتيۆتى كەشەن ابىلاي حان الاڭىندا وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا اشىلدى. بۇل نىساننىڭ ەلىمىزدە ازىرگە بالاماسى جوق. قازىردىڭ وزىندە بۋراباي باۋرايىنىڭ قوناقتارى وسى جاڭا زامانعى قۇرىلعىلار ارقىلى ەل تاريحىنىڭ تۇڭعيىعىنا بويلاي الادى. جاڭا تەحنولوگيا ارقىلى قۇس قاناتى عانا جەتەتىن بيىكتىككە كوتەرىلىپ كوز سالسا, جالاۋلى جاسىل ايماقتىڭ ءىنجۋ-مارجانداي كوركەم قويناۋى بەينە ءبىر ۋىسىڭدا تۇرعانداي كورىنەر ەدى. ەرتەرەكتە بولەكتاۋدىڭ بيىگىنە تابان ىلىكتىرگەن جۇرت شامامەن 150 مەتردەي كوتەرىلىپ, ماڭگى جاسىل قاراعاي مەن قولدىڭ سالاسىنداي اققايىڭ كومكەرگەن جوتالاردى جانارىمەن ءسۇزىپ وتەتىن. سول ساتتە قاتپار-قاتپار جارتاستار ادىپتەگەن جۇمباقتاس, وقجەتپەس سىلاڭداي كورىنىپ, بۋراباي كولى مەن ۇلكەن شاباقتى قولسوزىم جەردەگىدەي ءمولت-ءمولت ەتىپ مولدىرەپ جاتار ەدى. بۇگىنگى قۋاتتى, جاڭا تەحنولوگيانىڭ ناتيجەسىندە بار سۋرەتتى, بار بولمىستى تولايىم كورىپ, كوز قانىقتىرۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر.
كۋرورتتى وڭىردەگى سوڭعى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – «بۋراباي» ۆيزيت ورتالىعى. كوپشىلىك كوڭىلىن اۋداراتىن قىزعىلىقتى ورىننىڭ ءبىرى – ءتورت زالدان تۇراتىن تابيعات مۋزەيى. بۇل جەردەن ورماننىڭ تىنىسىن اڭعارىپ, بۋراباي كۋرورتتى ايماعىندا الدەنەشە جىل بويى جۇرگىزىلىپ جاتقان عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىمەن تانىسىپ, كوڭىل كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە بولادى. وسى تاقىرىپقا اڭسارىڭىز اۋسا, بۋراباي كەنتىندەگى تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنا باس سۇقساڭىز, تالاي تاماشا دۇنيەگە كۋا بولار ەدىڭىز. ۇزىن-ىرعاسى ءۇش زالدان تۇراتىن مۋزەيدىڭ ءار بولىمىندە باعالى دۇنيەلەر بار. سونىڭ ءبىرى – ەتنوگرافيا زالى. ەجەلدەن ءان ۇشىپ, ولەڭ قونعان ولكەنىڭ ءىنجۋ-مارجان ىسپەتتى جادىگەرلەرى وسىندا جيناقتالعان. قازاق ءان ونەرىنە ماڭگى ولمەس جاۋھار تۋىندى سىيلاعان اقان سەرى, ءبىرجان سال, ۇكىلى ىبىراي ءتارىزدى دۇلدۇلدەردىڭ سۇلۋ دا سىرلى اۋەنى ەسىپ تۇرعانداي. زامانىندا تابيعاتتىڭ تاڭعاجايىپ كوركىنە اسپانداعى اققۋعا ءۇنىن قوسقان ءبىرجان سال دا, اقان سەرى دە, ۇكىلى ىبىراي دا, بالۋان شولاق تا تاڭداي قاعا قاراعان. الىپتاردىڭ تابانىنىڭ ءىزى قالعان ادەمى ولكە بۇگىندە كەلىمدى-كەتىمدى مىڭ سان ادامنىڭ كوكىرەگىن كوركەم سۇلۋلىعىمەن ءتانتى ەتىپ, ارىداعى اسىلىمەن نۇرلاندىرۋدا.
كوڭىل توعايتىپ, ءسال عانا كوتەرىلسەڭىز الدىڭىزدان زووباق كەزدەسەدى. بۇل جەردە اڭ مەن قۇستىڭ وتىزدان استام ءتۇرى بار. تەرراريۋمدا وڭتۇستىك-شىعىس ازيادان, افريكادان, اۋستراليا مەن كامبودجودان جەتكىزىلگەن سان الۋان اڭ-قۇس بۇل تاراپتاعى ءبىلىمىڭىزدى جەتىلدىرىپ, كوڭىل كوكجيەگىن كەڭەيتە تۇسپەك. ءدال قازىر Aqbura Park-ءتىڭ اتاعى جەر جارىپ تۇر. قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي ىقشام دەمالىس بازاسىندا وتباسىمەن دەمالعانعا نە جەتسىن؟! جاي عانا دەمالىس ەمەس, ۇلكەن شاباقتىنىڭ جاعالاۋىنداعى ارقيلى شاعىن ارحيتەكتۋرالىق مۇسىندەردى كورىپ تاماشالاپ, تىلسىم سىرىنا قانىعا الاسىز. وسى ماڭعا ات شالدىرساڭىز, كادىمگى قازاقتىڭ كيىز ءۇيىن جالعا الۋعا بولادى. ەتەگىن ءتۇرىپ تاستاساڭىز, ۇلبىرەي سوققان سالقىن سامال ءتانىڭىزدى راحات سەزىمگە بولەپ, كوكىرەك سارايىڭىز كادىمگىدەي اشىلىپ قالادى. ءبىر جاقسى جەرى, اق داستارقانعا كەلەر تاعامنىڭ باسىم بولىگى – ۇلتتىق ءدام.
سوڭعى جىلدارى بۋراباي باۋرايى وزگەشە كەيىپكە ەندى. تابيعاتتىڭ تارتۋىنا ساۋلەتتى دە اجارلى نىساندار ايرىقشا سالتانات ۇستەۋدە. مىڭ ەستىگەننەن ءبىر كورگەن ارتىق دەمەكشى, كەلگەن جاننىڭ وكىنبەسى انىق.
