مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس ەلىمىزگە بىرنەشە اپتا بۇرىن «جەتكەن». دارىگەرلەر مەن ۆيرۋسولوگتار ەل اراسىندا ء«ۇندى» شتامى دەپ اتالىپ كەتكەن ۆيرۋستىڭ بۇرىنعى تۇرلەرىنە قاراعاندا قاۋىپتى ءارى تەز تارايتىنىن حابارلادى. كورشىلەس ەلدەردىڭ ستاتيستيكاسىنا نازار سالساق, ۆيرۋس جۇقتىرۋ دەرەگى وسكەنىن بايقايمىز. كوروناۆيرۋستىڭ «دەلتا» شتامى جاڭا پاندەمياعا سەبەپ دەگەن بولجامدار دا ايتىلىپ جاتىر.
بۇل جالعىز قازاقستاندا بايقالعان ءۇردىس ەمەس. گەرمانيا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى دە كوروناۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ تەڭ جارتىسىنان جاڭا شتامنىڭ انىقتالعانىن مالىمدەدى. وعان قوسا سوڭعى اپتادا كورسەتكىش ەكى ەسە وسكەن. ماۋسىم ايىنىڭ 15-20 كۇندەرىندە ناۋقاستاردىڭ 36 پايىزىنان «دەلتا» ۆيرۋس انىقتالسا, قازىر ءاربىر ەكىنشى ناۋقاستان تابىلىپ وتىر.
رەسەي دە دابىل قاعۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ددۇ-نىڭ رەسەيدەگى وكىلى مەليتا ۆۋينوۆيچ جەدەل شارا قولدانباسا, لوكداۋن جاريالاۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى دەدى. ويتكەنى 28 ماۋسىمدا «دەلتا» شتامىن جۇقتىرعان 124 ناۋقاس قايتىس بولدى. وسىلايشا, ماۋسىم ايىندا ءولىم كورسەتكىشى تاعى ءبىر رەت جوعارعى شەگىنە جەتىپ وتىر.
جاقىندا عانا حالقىنىڭ جارتىسىنان كوبى ەكپە سال-
دىرعانىن حابارلاپ, ۆيرۋس جۇقتىرۋ دەرەگى ايتارلىقتاي تومەندەدى دەپ قۋانعان يزرايل مەملەكەتى دە ء«ۇندى» شتامىن انىقتاعاندار قاتارىندا. ۇرەيلەنەتىن تاعى ءبىر جايت, ۆيرۋس انىقتالعانداردىڭ قاتارىندا كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا العاندار دا بار.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باسشىسى تەدروس گەبرەيەسۋس جاقىندا وتكەن شاعىن ارالدارداعى دامۋشى ەلدەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسىنە ارنالعان سامميتىندە «الەم ەلدەرى COVID-19 پاندەمياسى كەزىندە جىبەرگەن قاتەلىگىن, ودان العان تاعىلىمىن جاڭا پاندەمياعا دايىندىقتا ەسكەرۋى كەرەك» دەگەن ۇسىنىس ايتتى.
جيىندا حالىقارالىق ۇيىم باسشىسى كليماتتىڭ وزگەرۋى, كەي ەلدەرگە ازىق-ت ۇلىكتىڭ جەتپەۋ سياقتى دەنساۋلىققا قاۋىپ توندىرەتىن ماسەلەلەرمەن قاتار, COVID-19 پاندەمياسى ەكونوميكاعا دا كەسەل كەلتىردى دەيدى. دەگەنمەن بۇل ارالداعى دامۋشى ەلدەر دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كوشباسشىلار ەكەنىن جانە حالىق دەنساۋلىعىن قورعاۋدى باستى ماقسات سانايتىنىن كورسەتتى.
تەدروس گەبرەيەسۋس ارالدارداعى ەلدەردىڭ بۇل ىندەتپەن كۇرەستە جاقسى ناتيجە كورسەتىپ جاتقانىن دا ايتتى. «مەن بۇل ەپيدەميا ارالداعى ەلدەر ءۇشىن قيىنعا سوققانىن تۇسىنەمىن. ويتكەنى تۋريزم تۇرالاپ قالدى. ال بۇل ەل ەكونوميكاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن ايتپاسا دا انىق. بۇل تىعىرىقتان شىعۋ جولى – ۆاكتسينا», دەدى ول.
سونىمەن قاتار ددۇ باسشىسى COVAX باعدارلاماسى اياسىندا ارالدارداعى 31 دامۋشى ەلگە 2 ميلليونعا جۋىق ۆاكتسينا دوزاسى جىبەرىلگەنىن مالىمدەدى. «البەتتە, بۇل حالىقتى جاپپاي ۆاكتسينالاۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز. وعان قوسا ەلدەر اراسىندا تەڭ بولىنگەن جوق. ۆاكتسينانىڭ 71 پايىزى تەك 10 ەلگە ۇلەستىرىلدى. كىرىسى تومەن ەلدەر ءالى دە ۆاكتسينا تاپشىلىعىن سەزىنۋدە. سوندىقتان تاۋەكەل توبىنداعى حالىققا ەكپە ەگۋ مۇمكىن بولماي تۇر», دەدى ول.
حالىقارالىق ۇيىم باسشىسى قىركۇيەككە دەيىن ارالدار حالقىنا ءالى 250 ملن دوزا ۆاكتسينا كەرەك ەكەنىن ورتاعا سالدى. ونىڭ بۇل ءۇردىستى جىلدامداتۋ قاجەت دەگەنىن تۇسىنۋگە بولادى. ويتكەنى الەم ەلدەرى «دەلتا» شتامىن انىقتاعانىن بىرىنەن سوڭ ءبىرى حابارلاۋدا.
ددۇ ستاتيستيكاسىنا نازار سالساق, پاندەميا باستالعالى شامامەن 180 ملن ادام كوروناۆيرۋس جۇقتىردى. ۆيرۋس 3,6 ملن-عا جۋىق كىسىنىڭ ءومىرىن جالمادى.
ءۇندىستان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى 28 زەرتحانا كونسورتسيۋمى جاڭا شتامنىڭ بەلگىلەرىن جاريالادى. كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا ءتۇرى بۇرىنعىدان دا اۋىر بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام بار. ويتكەنى ۆيرۋستىڭ بۇل ءتۇرى وكپەنى بىردەن زاقىمدايدى ەكەن. ءۇندىستان ماحاراشترا, كەرالا, مادحيا-پرداەش دەپ اتالاتىن ءۇش شتاتتا دەلتا ۆيرۋستىڭ انىقتالعانىن حابارلاپ وتىر.
نەگىزى, جاڭا شتامم بىلتىر قازان ايىندا تابىلعان. سودان بەرى الەمنىڭ بىرقاتار ەلىنە تارالىپ ۇلگەرىپتى.
ماسكەۋ مەرى سەرگەي سوبيانين كەيىنگى كۇندەرى كوروناۆيۋرس جۇقتىرعانداردىڭ 89,3 پايىزىنان «ۇندىستاندىق» شتامم انىقتالعانىن حابارلادى. قالا باسشىسى سونىمەن قاتار جاڭا ۆيرۋس تەز تارالاتىنىن, بۇعان دەيىنگى شتامدارعا قاراعاندا اگرەسسيۆتى ەكەنىن ايتتى. دارىگەرلەر كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن قايتا جۇقتىرعاندار مەن ۆاكتسينا سالدىرعانداردىڭ قايتادان اۋرۋىن وسى «دەلتا» شتاممەن بايلانىستىرىپ وتىر.
ددۇ مامىر ايىندا پاندەميانىڭ جاڭا تولقىنىنا «ۇندىستاندىق» B.1.617.2 شتامى سەبەپشى بولعانىن مالىمدەدى. وعان قوسا كوپتەگەن ەلدە ىندەتتىڭ بۇل ءتۇرىن جۇقتىرعان ناۋقاستاردىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقانىن, الداعى ۋاقىتتا كورسەتكىش «ۋحان» شتامىنان دا اسىپ تۇسەتىنىن بولجادى. حالىقارالىق ۇيىم مالىمدەمەسىن جاساپ بولعانشا, «دەلتا» ۆيرۋس تاعى دا مۋتاتسيالانىپ, «دەلتا پليۋس» دەگەن جاڭا نۇسقاسى پايدا بولدى.
جاڭا شتامداردىڭ وشاعىنا اينالعان ءۇندىستان ناۋقاستار سانى بويىنشا دا الدا. ۆيرۋسولوگتەر مەن دارىگەرلەر عايىپتان شەشىم تابىلماسا, جاعداي وزگەرە قويماسىن ايتادى. ازىرگە جالعىز ءۇمىت – ەكپەدە. الايدا ءۇندىستاندا جاپپاي ۆاكتسينا-
لاۋ جاريالانعان كۇننىڭ وزىندە دە حالىقتى تولىق ەگۋگە 1,5 جىلداي ۋاقىت قاجەت.
جاڭا شتامدار ءالى دە زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. انگليانىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ اگەنتتىگى 7 ماۋسىمدا «دەلتا پليۋسكە» قاتىستى تالداۋ ناتيجەسىن جاريالادى. وندا جاڭا مۋتاتسيانىڭ 63 گەنوم نۇسقاسى انىقتالعانى جازىلعان.
ۆيرۋستىڭ گەوگرافياسىنا توقتالساق, «دەلتا پليۋس» انگليادا تابىلعان. ودان كەيىن نەپال, تۇركيا, مالايزيا, سينگاپۋر, رەسەي, قازاقستان, اقش پەن ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلى جاڭا نۇسقا انىقتالعانىن حابارلاعان.
ۇندىستاندىق عالىمدار ۆاكتسينالاردىڭ جاڭا تۇرگە قالاي اسەر ەتەتىنىن انىقتاۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ويتكەنى اقۋىزدىڭ وزگەرۋى ۆيرۋستىڭ مۋتاتسيالانۋىنا الىپ كەلەدى. سوندىقتان كەي ۆيرۋسولوگتەر ۆاكتسينا جاساۋشىلارعا قازىر قولدانىپ جاتقان اقۋىزدىڭ ورنىنا «ۇندىستاندىقتى» قولدانۋدى ۇسىنادى.
ەگەر ۆيرۋس جۇقتىرۋ كورسەتكىشى وسە بەرسە, وندا بۇل ءتۇر دە رەسمي بەكىتىلەدى. سوندىقتان ۆيرۋس جۇقتىرۋ كورسەتكىشىن باقىلاۋدا ۇستاۋ كەرەك, سونىمەن بىرگە ناقتى قاي شتامم جۇققانىن انىقتاۋ قاجەتتىلىگى تۋادى. ال ددۇ بۇل جونىندە رەسمي مالىمدەمە جاساۋعا اسىعار ەمەس.
ددۇ باسشىسى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتپەي, جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ويلايتىنىن جەتكىزدى. بۇل ويمەن كەلىسپەسكە بولماس. ويتكەنى ساراپشىلار ء«ۇندى» شتامى جەدەل تارالاتىنىن ايعاقتاپ وتىر. ادام دەنساۋلىعىنا زاقىمى دا «ۋحان» شتامىنان اۋىر كورىنەدى. سوندىقتان الداعى پاندەميا بۇدان دا ۇلكەن ابىگەرگە سالۋى مۇمكىن. «بۇل پاندەميادان ءبىراز ساباق تۇيدىك. ىندەتپەن كۇرەسۋ جولىن ىزدەپ جاتىرمىز. ەندى كەلەشەكتە جاڭا ىندەت تاراسا, وسى تاجىريبەمىزدى قولدانۋىمىز كەرەك. قازىرگى ءار كۇنىمىز – ساباق. سوندىقتان ناتيجە شىعارۋ ماڭىزدى», دەدى تەدروس گەبرەيەسۋس.
