كوروناۆيرۋس • 30 ماۋسىم، 2021

«دەلتا» شتامى جاڭا پاندەمياعا سەبەپ پە؟

281 رەت كورسەتىلدى

ءبىر تاۋلىكتە الماتى قالاسىنىڭ 46 تۇرعىنىنان كوروناۆيرۋستىڭ «دەلتا» شتامى انىقتالدى. ال ەلوردادا كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان ءاربىر ەكىنشى ناۋقاستان قاۋىپتى دەرتتىڭ جاڭا ءتۇرى تابىلعان.

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس ەلىمىزگە بىرنەشە اپتا بۇرىن «جەتكەن». دارىگەرلەر مەن ۆيرۋسولوگتار ەل اراسىندا ء«ۇندى» شتامى دەپ اتالىپ كەتكەن ۆيرۋستىڭ بۇرىنعى تۇرلەرىنە قاراعاندا قاۋىپتى ءارى تەز تارايتىنىن حابارلادى. كورشىلەس ەلدەردىڭ ستاتيستيكاسىنا نازار سالساق، ۆيرۋس جۇقتىرۋ دەرەگى وسكەنىن بايقايمىز. كوروناۆيرۋستىڭ «دەلتا» شتامى جاڭا پاندەمياعا سەبەپ دەگەن بولجامدار دا ايتىلىپ جاتىر.
بۇل جالعىز قازاقستاندا باي­قالعان ءۇردىس ەمەس. گەرما­نيا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­­لىگى دە كوروناۆيرۋس جۇق­تىرعانداردىڭ تەڭ جارتى­سى­نان جاڭا شتامنىڭ انىق­تال­عانىن مالىمدەدى. وعان قوسا سوڭعى اپتادا كورسەتكىش ەكى ەسە وسكەن. ماۋسىم ايىنىڭ 15-20 كۇندەرىندە ناۋقاستاردىڭ 36 پايىزىنان «دەلتا» ۆيرۋس انىقتالسا، قازىر ءاربىر ەكىنشى ناۋقاستان تابىلىپ وتىر.
رەسەي دە دابىل قاعۋ كەرەك­تىگىن ايتتى. ددۇ-نىڭ رە­سەي­دەگى وكىلى مەليتا ۆۋينوۆيچ جەدەل شارا قولدانباسا، لوكداۋن جاريالاۋ قاجەتتىگى تۋىن­دايدى دەدى. ويتكەنى 28 ماۋ­سىمدا «دەلتا» شتامىن جۇق­تىر­عان 124 ناۋقاس قايتىس بولدى. وسىلايشا، ماۋسىم ايىندا ءولىم كورسەتكىشى تاعى ءبىر رەت جوعارعى شەگىنە جەتىپ وتىر.
جاقىندا عانا حالقىنىڭ جارتىسىنان كوبى ەكپە سال­-
دىرعانىن حابارلاپ، ۆيرۋس جۇقتىرۋ دەرەگى ايتارلىقتاي تومەندەدى دەپ قۋانعان يز­رايل مەملەكەتى دە ء«ۇندى» شتا­­مىن انىقتاعاندار قاتار­ىن­دا. ۇرەيلەنەتىن تاعى ءبىر جايت، ۆي­رۋس انىق­تالعانداردىڭ قا­تارىندا كورو­­نا­ۆي­رۋسقا قارسى ۆاكتسينا العان­­دار دا بار.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيى­مىنىڭ باسشىسى تەدروس گەبرەيەسۋس جا­قىندا وتكەن شاعىن ارالدارداعى دامۋ­شى ەلدەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسى­نە ارنالعان سامميتىندە «الەم ەلدەرى COVID-19 پاندەمياسى كەزىندە جىبەرگەن قاتەلىگىن، ودان العان تاعىلىمىن جاڭا پاندەمياعا دايىندىقتا ەسكەرۋى كەرەك» دەگەن ۇسىنىس ايتتى.
جيىندا حالىقارالىق ۇيىم باسشىسى كليماتتىڭ وزگەرۋى، كەي ەلدەرگە ازىق-ت ۇلىكتىڭ جەتپەۋ سياقتى دەنساۋلىققا قاۋىپ توندىرەتىن ماسەلەلەرمەن قاتار، COVID-19 پاندەمياسى ەكونوميكاعا دا كەسەل كەلتىردى دەيدى. دەگەنمەن بۇل ارالداعى دامۋشى ەلدەر دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنداعى كوشباسشىلار ەكەنىن جانە حالىق دەنساۋلىعىن قورعاۋدى باس­تى ماقسات سانايتىنىن كورسەتتى.
تەدروس گەبرەيەسۋس ارالدارداعى ەل­دەردىڭ بۇل ىندەتپەن كۇرەستە جاقسى نا­تيجە كورسەتىپ جاتقانىن دا ايتتى. «مەن بۇل ەپيدەميا ارالداعى ەلدەر ءۇشىن قيىنعا سوققانىن تۇسىنەمىن. ويتكەنى تۋريزم تۇرالاپ قالدى. ال بۇل ەل ەكونوميكاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن ايتپاسا دا انىق. بۇل تىعىرىقتان شىعۋ جولى – ۆاكتسينا»، دەدى ول.
سونىمەن قاتار ددۇ باسشىسى COVAX باعدارلاماسى اياسىندا ارالدارداعى 31 دامۋشى ەلگە 2 ميلليونعا جۋىق ۆاكتسينا دوزاسى جىبەرىلگەنىن مالىمدەدى. «البەتتە، بۇل حالىقتى جاپپاي ۆاكتسينالاۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز. وعان قوسا ەلدەر اراسىندا تەڭ بولىنگەن جوق. ۆاكتسينانىڭ 71 پايىزى تەك 10 ەلگە ۇلەستىرىلدى. كىرىسى تومەن ەلدەر ءالى دە ۆاكتسينا تاپشىلىعىن سەزىنۋدە. سوندىقتان تاۋەكەل توبىنداعى حالىققا ەكپە ەگۋ مۇمكىن بولماي تۇر»، دەدى ول.
حالىقارالىق ۇيىم باسشىسى قىر­كۇيەككە دەيىن ارالدار حالقىنا ءالى 250 ملن دوزا ۆاكتسينا كەرەك ەكەنىن ورتاعا سالدى. ونىڭ بۇل ءۇردىستى جىلدامداتۋ قاجەت دەگەنىن تۇسىنۋگە بولادى. ويتكەنى الەم ەلدەرى «دەلتا» شتامىن انىقتاعانىن بىرىنەن سوڭ ءبىرى حابارلاۋدا.
ددۇ ستاتيستيكاسىنا نازار سالساق، پاندەميا باستالعالى شامامەن 180 ملن ادام كوروناۆيرۋس جۇقتىردى. ۆيرۋس 3،6 ملن-عا جۋىق كىسىنىڭ ءومىرىن جالمادى.
ءۇندىستان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لىگىنە قاراستى 28 زەرتحانا كونسورتسيۋمى جاڭا شتامنىڭ بەلگىلەرىن جاريالادى. كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا ءتۇرى بۇرىنعىدان دا اۋىر بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام بار. ويتكەنى ۆيرۋستىڭ بۇل ءتۇرى وكپەنى بىردەن زاقىمدايدى ەكەن. ءۇندىستان ماحاراشترا، كەرالا، مادحيا-پرداەش دەپ اتالاتىن ءۇش شتاتتا دەلتا ۆيرۋستىڭ انىقتالعانىن حابارلاپ وتىر.
نەگىزى، جاڭا شتامم بىلتىر قازان ­ايىندا تابىلعان. سودان بەرى الەمنىڭ بىر­قاتار ەلىنە تارالىپ ۇلگەرىپتى.
ماسكەۋ مەرى سەرگەي سوبيانين كەيىنگى كۇندەرى كوروناۆيۋرس جۇقتىرعانداردىڭ 89،3 پايىزىنان «ۇندىستاندىق» شتامم انىقتالعانىن حابارلادى. قالا باسشىسى سونىمەن قاتار جاڭا ۆيرۋس تەز تارالاتىنىن، بۇعان دەيىنگى شتامدارعا قاراعاندا اگرەسسيۆتى ەكەنىن ايتتى. دا­رى­گەرلەر كو­روناۆيرۋس ينفەكتسياسىن قاي­­تا جۇق­تىر­عاندار مەن ۆاكتسينا سال­دىر­­عانداردىڭ قايتادان اۋرۋىن وسى «دەلتا» شتاممەن بايلانىستىرىپ وتىر.
ددۇ مامىر ايىندا پاندەميانىڭ جاڭا تولقىنىنا «ۇندىستاندىق» B.1.617.2 شتامى سەبەپشى بولعانىن مالىمدەدى. وعان قوسا كوپتەگەن ەلدە ىندەتتىڭ بۇل ءتۇرىن جۇقتىرعان ناۋقاستاردىڭ كوبە­يىپ كەلە جاتقانىن، الداعى ۋاقىتتا كور­سەتكىش «ۋحان» شتامىنان دا اسىپ تۇسەتىنىن بولجادى. حالىقارالىق ۇيىم مالىمدەمەسىن جاساپ بولعانشا، «دەلتا» ۆيرۋس تاعى دا مۋتاتسيالانىپ، «دەلتا پليۋس» دەگەن جاڭا نۇسقاسى پايدا بولدى.
جاڭا شتامداردىڭ وشاعىنا اينالعان ءۇندىستان ناۋقاستار سانى بويىنشا دا الدا. ۆيرۋسولوگتەر مەن دارىگەرلەر عا­يىپ­تان شەشىم تابىلماسا، جاعداي وزگەرە قوي­ماسىن ايتادى. ازىرگە جالعىز ءۇمىت – ەكپەدە. الايدا ءۇندىستاندا جاپپاي ۆاكتسينا-
­­لاۋ جاريالانعان كۇننىڭ وزىندە دە حالىق­­­تى تولىق ەگۋگە 1،5 جىلداي ۋاقىت قاجەت.
جاڭا شتامدار ءالى دە زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. انگليانىڭ قوعامدىق دەنساۋ­لىق ساقتاۋ اگەنتتىگى 7 ماۋسىمدا «دەلتا پليۋس­كە» قاتىستى تالداۋ ناتيجەسىن جاريا­لادى. وندا جاڭا مۋتاتسيانىڭ 63 گەنوم نۇسقاسى انىقتالعانى جازىلعان.
ۆيرۋستىڭ گەوگرافياسىنا توقتال­ساق، «دەلتا پليۋس» انگليادا تابىلعان. ودان كەيىن نەپال، تۇركيا، مالايزيا، سينگاپۋر، رەسەي، قازاقستان، اقش پەن ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلى جاڭا نۇسقا انىق­تالعانىن حابارلاعان.
ۇندىستاندىق عالىمدار ۆاكتسينا­لار­­­دىڭ جاڭا تۇرگە قالاي اسەر ەتەتىنىن انىقتاۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ويتكەنى اقۋىز­­­دىڭ وزگەرۋى ۆيرۋستىڭ مۋتاتسيالا­نۋى­نا الىپ كەلەدى. سوندىقتان كەي ۆيرۋسو­لوگتەر ۆاكتسينا جاساۋشىلارعا قازىر قول­دا­نىپ جاتقان اقۋىزدىڭ ورنىنا «ۇندىس­تاندىقتى» قولدانۋدى ۇسىنادى.
ەگەر ۆيرۋس جۇقتىرۋ كورسەتكىشى وسە بەرسە، وندا بۇل ءتۇر دە رەسمي بەكىتىلەدى. سوندىقتان ۆيرۋس جۇقتىرۋ كورسەتكىشىن باقىلاۋدا ۇستاۋ كەرەك، سونىمەن بىرگە ناقتى قاي شتامم جۇققانىن انىقتاۋ قاجەتتىلىگى تۋادى. ال ددۇ بۇل جونىندە رەسمي مالىمدەمە جاساۋعا اسىعار ەمەس.
ددۇ باسشىسى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتپەي، جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ويلايتىنىن جەتكىزدى. بۇل ويمەن كەلىسپەسكە بولماس. ويتكەنى ساراپشىلار ء«ۇندى» شتامى جەدەل تارالاتىنىن ايعاقتاپ وتىر. ادام دەنساۋلىعىنا زا­قىمى دا «ۋحان» شتامىنان اۋىر كورى­نەدى. سوندىقتان الداعى پاندەميا بۇ­دان دا ۇلكەن ابىگەرگە سالۋى مۇمكىن. «بۇل پاندەميادان ءبىراز ساباق تۇيدىك. ىندەتپەن كۇرەسۋ جولىن ىزدەپ جاتىرمىز. ەندى كەلەشەكتە جاڭا ىندەت تاراسا، وسى تاجىريبەمىزدى قولدانۋىمىز كەرەك. قازىرگى ءار كۇنىمىز – ساباق. سوندىقتان ناتيجە شىعارۋ ماڭىزدى»، دەدى تەدروس گەبرەيەسۋس.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار