كوروناۆيرۋس مىڭ قۇبىلىپ, تۇرلەنىپ جاتىر. بايقاعان ادامعا ىندەتتىڭ جاڭا شتامدارى بۇرىنعىدان دا جۇقپالى, دەگەنمەن ءولىم-ءجىتىمى از ەكەنى بىلىنەدى. بىراق بۇل بارشاعا ورتاق جاعداي ەمەس. جانە بۇدان بىلاي دا بۇل ىندەت ىزىمىزدەن ەرىپ جۇرە بەرەتىنى بەلگىلى بولدى. ايتا كەتۋ كەرەك, الماتىنىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرى جانداربەك بەكشين قالادا كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا ء«ۇندى» شتامى تىركەلگەنى تۋرالى حابارلاي كەلە, رەسەيلىك جانە قازاقستاندىق ۆاكتسينالار اتاۋى بەلگىلى, مۋتاتسيالانعان التى شتامنان قورعايتىنىن رەسمي مالىمدەگەن بولاتىن.
ەندىگى جاعداي نە بولماق؟ ماسەلەن, الماتىدا كوروناۆيرۋستى ەكىنشى رەت قايتا جۇقتىرعان 32 جاعداي تىركەلدى. ۆاكتسينا سالدىرعاننان كەيىن دە كۆي جۇقتىرعاندار انىقتالىپ جاتىر. ايتا كەتەلىك, الماتىدا «بريتاندىق», «ۇندىلىك», «برازيليالىق», «دانيالىق» جانە «ۆەتنامدىق» شتامدارعا زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق سپيكەر بەس شتامم بويىنشا الماتىدا قازىردىڭ وزىندە 31 زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. قالادا سوVID-19 شتامدارىن انىقتاۋدىڭ جاڭا جەدەل پتر-سكرينينگى ادىستەمەسى ەنگىزىلگەن.
«ەلىمىزدە شتامداردى باقىلاۋ جۇيەسى بار, وعان قوسا مونيتورينگ جۇرگىزىپ كەلەمىز. ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا الماتىدا كوروناۆيرۋستىڭ «بريتاندىق» شتامم اينالىمىنىڭ 77%-ى انىقتالىپ, مامىر ايىنىڭ سوڭىندا بۇل كورسەتكىش 84%-عا دەيىن وسكەن ەدى. وسى اپتادا ءبىز «بريتاندىق», ء«ۇندى», «برازيليالىق», «دانيالىق» جانە «ۆەتنامدىق» شتامدار بويىنشا جۇمىس ىستەي باستادىق», – دەدى ج.بەكشين.
الماتىنىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل شتامدار اسا جۇقپالى ءارى اۋرۋ وتە اۋىر وتەدى. سوڭعى كۇندەرگە دەيىن مەگاپوليستە «بريتاندىق» شتامدى جۇقتىرۋ جوعارى بولدى, قالا تۇرعىندارى «ۋحانعا» قاراعاندا وسى شتامدى ەكى ەسە ءجيى جۇقتىرادى. بىراق بۇل جاعدايدى ء«ۇندى» شتامى وزگەرتىپ جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل اقپاراتتار قالاداعى ەپيدەميالىق جاعدايعا دۇرىس ءارى جەدەل نازار اۋدارۋعا, ءدارى-دارمەك قورىن قۇرۋعا, ەپيدەمياعا قارسى ءىس-شارالار جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جاڭا شتامدار تۋرالى بايانداي وتىرىپ, الماتىنىڭ باس سانيتارى «دەلتانىڭ» بەلگىسى سۋىق تيۋگە ۇقساس دەدى.
«بۇل شتامدى كوبىنەسە جاستار جۇقتىرادى. باستى سيمپتومى – باس اۋرۋى, تۇماۋ, انگينا, جوعارى تەمپەراتۋرا. ادەتتە ءيىس سەزۋ جوعالمايدى جانە جوتەل بولمايدى», دەدى ج.بەكشين. – سونداي-اق «دەلتا» ءىش اۋرۋىن, قۇسۋ, تىنىس جولىنىڭ تارىلۋىن شاقىرادى.
قايتالاپ ايتۋعا تۋرا كەلەدى, «دەلتا» شتامى بۇرىنعى شتامدارعا قاراعاندا 60%-عا جۇقپالى. ورتاشا العاندا, ءبىر ادامنان 5-6 ادام جۇقتىرادى, ال اينالىمداعى شتامداردان 3-4 ادامعا جۇعادى. شتامنىڭ ينكۋباتسيالىق كەزەڭى – جەتى كۇن. عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرى كوروناۆيرۋستىڭ ءۇندى شتامىنان اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ مەن ءولىم-ءجىتىمنىڭ ىقتيمالدىلىعى جوعارى ەكەنىن ايتتى. جانە ء«ۇندى» شتامىنىڭ سيمپتومدارى باسقا, ۇيرەنشىكتى شتامداردان وزگەشەلىگى بار. قىسقاسى, احۋال مىڭ قۇبىلىپ تۇرعاندا, ەپيدەميولوگتەر نە دەيدى؟ مەديتسينا سالاسىنداعى بەلگىلى تۇلعالار ءالى دە بولسا ءبىزدىڭ كوروناۆيرۋسقا دەگەن قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ دۇرىس ەمەستىگىن العا تارتۋدا.
ءبارىمىزدىڭ دە ويىمىز – بىرەۋ. تاعى دا شىداڭقىراپ, وسى كەزەڭنەن امان وتسەك بولدى. پاندەميا دا اياقتالادى. «كوروناۆيرۋس» دەگەن جاۋدى جەر جاستاندىرامىز دا, «ىنىمىزدەن» شىعىپ, بۇرىنعىداي ەمىن-ەركىن ءومىر سۇرە بەرەمىز. ال زەرتتەۋشىلەر كوروناۆيرۋستىڭ سوڭىمىزدان ەندى قالمايتىنىن, تۇماۋ سياقتى تىرشىلىگىمىزدە ىلەسىپ جۇرە بەرەتىنىن, ەكولوگيالىق ورنىنا جايعاسىپ جاتقانىن ايتىپ-اق وتىر. بىراق مۇنى مويىنداعىمىز دا, ەستىگىمىز دە كەلمەيدى.
اۋىزبىرشىلىكپەن, ۇيىمشىلدىقپەن, حالقىمىز تۇسىنىستىك تانىتىپ, 70 پايىز ەگىلىپ, ۇجىمدىق يممۋنيتەتكە قول جەتكىزەمىز دەۋ دە ەكىۇداي فاكت. رەسەيلىك تانىمال دوكتور مياسنيكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇجىمدىق يممۋنيتەت دەگەن قار ادامى سياقتى, نە بار, نە جوق. اۆتوماتتى تۇردە ادامداردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنە ەكپە سالۋ ىندەتتىڭ جۇعۋ تىزبەگىن ۇزۋگە كەپىلدىك بەرە المايدى. ونىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, ەكپە العان ادامدار جۇقتىرۋى دا, جۇقتىرماۋى دا سيمپتومسىز اۋىرۋى دا مۇمكىن, بىراق اۋىر اسقىنۋلار بولمايدى جانە وسى ىندەتتەن ولمەيمىز.
ال عالىمدار ۆاكتسينا العاننان كەيىن دە ىندەت جۇقتىرىپ العان 30 مىڭداي ادامدى باقىلاعان كەزدە, ولاردىڭ اراسىندا قايتىس بولعان بىردە ءبىر جان بولماعان جانە اۋىر جاعدايعا دۋشار بولماعان. پلاتسەبو العاندار توبىندا – وڭ ناتيجە كورسەتكەن تەستىلەر كوپ بولىپ, دەرتى اۋىر وتكەن پاتسيەنتتەر ءجيى كەزدەسكەن جانە ءبىر ادام قايتىس بولعان. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ۆيرۋس وتە جىلدام مۋتاتسيالانىپ جاتىر. ادامداردىڭ اعزالارى دا ءارتۇرلى, اركىمگە ءارتۇرلى اسەر ەتەدى. بىرەۋلەر ۇيىنەن شىقپاي-اق جۇقتىرۋى مۇمكىن, ەندى بىرەۋلەر اۋرۋ ادامعا بارىپ مۇرنىمەن ۇيكەلەسسە دە جۇقپايدى. ويتكەنى ءبىزدىڭ گەنەتيكامىز باسقا, يممۋنيتەتىمىز ۇيلەسپەيدى. كوروناۆيرۋس قانا ەمەس, ۆاكتسينالاردى دا ءارتۇرلى قابىلدايمىز.
الماتى
