كوروناۆيرۋس • 28 ماۋسىم، 2021

«دەلتا» شتامىنىڭ بەلگىلەرى قانداي؟

1918 رەت كورسەتىلدى

ەكىنشى جىلعا ۇلاسقان ىندەتتەن ەل ەندى ەسىن جيا باستاعانداي بولعان تۇستا الماتىدا ء«ۇندى» شتامى انىقتالىپ قانا قويماي، وسى اپتادا ىندەت جۇقتىرعاندار سانى قايتا كوبەيە باستادى. ەپيدەميالىق احۋالدىڭ بۇلاي وزگەرىپ شىعا كەلۋىنىڭ باسقا دا سەبەپتەرى بار. ەل ساقتىق شارالارىن ۇمىتتى، توي-تومالاق قايتا باستالدى. جازعى دەمالىسقا شىققان جۇرت ەرەنسىز قىدىرىپ، شومىلىپ ءجۇر. ەپيدەميولوگتەر ىندەتتىڭ جاڭا تولقىنى باستالۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جوققا شىعارمايدى.

كوروناۆيرۋس مىڭ قۇبىلىپ، تۇر­لەنىپ جاتىر. بايقاعان ادامعا ىندەتتىڭ جاڭا شتامدارى بۇرىنعىدان دا جۇقپالى، دەگەنمەن ءولىم-ءجىتىمى از ەكەنى بىلىنەدى. بىراق بۇل بارشاعا ورتاق جاعداي ەمەس. جانە بۇدان بىلاي دا بۇل ىندەت ىزىمىزدەن ەرىپ جۇرە بەرەتىنى بەلگىلى بولدى. ايتا كەتۋ كەرەك، الماتىنىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرى جانداربەك بەكشين قالادا كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا ء«ۇندى» شتامى تىركەلگەنى تۋرالى حابارلاي كەلە، رەسەيلىك جانە قازاقستاندىق ۆاكتسينالار اتاۋى بەلگىلى، مۋتاتسيالانعان التى شتامنان قورعايتىنىن رەسمي مالىمدەگەن بولاتىن.
ەندىگى جاعداي نە بولماق؟ ماسەلەن، الما­تىدا كوروناۆيرۋستى ەكىنشى رەت قايتا جۇق­تىرعان 32 جاعداي تىركەلدى. ۆاكتسينا سالدىر­عاننان كەيىن دە كۆي جۇقتىرعاندار انىقتا­لىپ جاتىر. ايتا كەتەلىك، الماتىدا «بريتاندىق»، «ۇندىلىك»، «برازيليالىق»، «دانيالىق» جانە «ۆەتنامدىق» شتامدارعا زەرتتەۋ جۇرگىزى­لىپ جاتىر. سونداي-اق سپيكەر بەس شتامم بو­يىنشا الماتىدا قازىردىڭ وزىندە 31 زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. قالادا سوVID-19 شتامدارىن انىقتاۋدىڭ جاڭا جەدەل پتر-سكرينينگى ادىستەمەسى ەنگىزىلگەن.
«ەلىمىزدە شتامداردى باقىلاۋ جۇيەسى بار، وعان قوسا مونيتورينگ جۇرگىزىپ كەلەمىز. ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا الماتىدا كوروناۆيرۋس­تىڭ «بريتاندىق» شتامم اينالىمىنىڭ 77%-ى انىق­تالىپ، مامىر ايىنىڭ سوڭىندا بۇل كور­سەتكىش 84%-عا دەيىن وسكەن ەدى. وسى اپتادا ءبىز «بري­تاندىق»، ء«ۇندى»، «برازيليالىق»، «دا­نيالىق» جانە «ۆەتنامدىق» شتامدار بويىنشا جۇمىس ىستەي باستادىق»، – دەدى ج.بەكشين.
الماتىنىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل شتامدار اسا جۇقپالى ءارى اۋرۋ وتە اۋىر وتەدى. سوڭعى كۇندەرگە دەيىن مەگاپوليستە «بريتاندىق» شتامدى جۇقتىرۋ جوعارى بولدى، قالا تۇرعىندارى «ۋحانعا» قاراعاندا وسى شتامدى ەكى ەسە ءجيى جۇقتىرادى. بىراق بۇل جاعدايدى ء«ۇندى» شتامى وزگەرتىپ جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل اقپاراتتار قالاداعى ەپيدەميالىق جاعدايعا دۇرىس ءارى جەدەل نازار اۋدارۋعا، ءدارى-دارمەك قورىن قۇرۋعا، ەپيدەمياعا قارسى ءىس-شارالار جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جاڭا شتامدار تۋرالى بايانداي وتىرىپ، الماتىنىڭ باس سانيتارى «دەلتانىڭ» بەلگىسى سۋىق تيۋگە ۇقساس دەدى.
«بۇل شتامدى كوبىنەسە جاستار جۇقتىرادى. باستى سيمپتومى – باس اۋرۋى، تۇماۋ، انگينا، جوعارى تەمپەراتۋرا. ادەتتە ءيىس سەزۋ جوعال­مايدى جانە جوتەل بولمايدى»، دەدى ج.بەكشين. – سونداي-اق «دەلتا» ءىش اۋرۋىن، قۇسۋ، تىنىس جولىنىڭ تارىلۋىن شاقىرادى.
قايتالاپ ايتۋعا تۋرا كەلەدى، «دەلتا» شتا­مى بۇرىنعى شتامدارعا قاراعاندا 60%-عا جۇقپالى. ورتاشا العاندا، ءبىر ادامنان 5-6 ادام جۇقتىرادى، ال اينالىمداعى شتامداردان 3-4 ادامعا جۇعادى. شتامنىڭ ينكۋباتسيالىق كەزەڭى – جەتى كۇن. عالىم­دار­دىڭ زەرتتەۋلەرى كوروناۆيرۋستىڭ ءۇندى شتامىنان اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ مەن ءولىم-ءجىتىم­نىڭ ىقتيمالدىلىعى جو­عارى ەكەنىن ايت­تى. جانە ء«ۇندى» شتامىنىڭ سيمپتومدارى باسقا، ۇيرەنشىكتى شتامداردان وزگەشەلىگى بار. قىسقاسى، احۋال مىڭ قۇبى­لىپ تۇرعاندا، ەپيدەميولوگتەر نە دەيدى؟ مەدي­تسينا سالا­سىنداعى بەلگىلى تۇلعالار ءالى دە بول­سا ءبىز­دىڭ كوروناۆيرۋسقا دەگەن قارىم-قاتى­ناسى­مىز­دىڭ دۇرىس ەمەستىگىن العا تارتۋدا.
ءبارىمىزدىڭ دە ويىمىز – بىرەۋ. تاعى دا شىداڭقىراپ، وسى كەزەڭنەن امان وتسەك بولدى. پاندەميا دا اياقتالادى. «كوروناۆيرۋس» دەگەن جاۋدى جەر جاستاندىرامىز دا، «ىنىمىزدەن» شىعىپ، بۇرىنعىداي ەمىن-ەركىن ءومىر سۇرە بەرەمىز. ال زەرتتەۋشىلەر كوروناۆيرۋستىڭ سوڭىمىزدان ەندى قالمايتىنىن، تۇماۋ سياق­تى تىرشىلىگىمىزدە ىلەسىپ جۇرە بەرەتىنىن، ەكو­­لوگيالىق ورنىنا جايعاسىپ جاتقانىن ايتىپ-اق وتىر. بىراق مۇنى مويىنداعىمىز دا، ەستى­گىمىز دە كەلمەيدى.
اۋىزبىرشىلىكپەن، ۇيىمشىلدىقپەن، حال­قىمىز تۇسىنىستىك تانىتىپ، 70 پايىز ەگىلىپ، ۇجىمدىق يممۋنيتەتكە قول جەتكىزەمىز دەۋ دە ەكىۇداي فاكت. رەسەيلىك تانىمال دوكتور مياس­نيكوۆتىڭ ايتۋىنشا، ۇجىمدىق يممۋني­تەت دەگەن قار ادامى سياقتى، نە بار، نە جوق. اۆتوماتتى تۇردە ادامداردىڭ بەلگىلى ءبىر بو­لى­گىنە ەكپە سالۋ ىندەتتىڭ جۇعۋ تىزبەگىن ۇزۋگە كە­پىلدىك بەرە المايدى. ونىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ەكپە العان ادامدار جۇقتىرۋى دا، جۇقتىر­ماۋى دا سيمپتومسىز اۋىرۋى دا مۇمكىن، بىراق اۋىر اسقىنۋلار بولمايدى جانە وسى ىندەت­تەن ولمەيمىز.
ال عالىمدار ۆاكتسينا العاننان كەيىن دە ىندەت جۇقتىرىپ العان 30 مىڭداي ادامدى با­قىلاعان كەزدە، ولاردىڭ اراسىندا قاي­تىس بولعان بىردە ءبىر جان بولماعان جانە اۋىر جاعدايعا دۋشار بولماعان. پلاتسەبو العاندار توبىندا – وڭ ناتيجە كورسەتكەن تەستىلەر كوپ بولىپ، دەرتى اۋىر وتكەن پاتسيەنت­تەر ءجيى كەزدەسكەن جانە ءبىر ادام قايتىس بولعان. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا، ۆيرۋس وتە جىلدام مۋتاتسيالانىپ جاتىر. ادامداردىڭ اعزالارى دا ءارتۇرلى، اركىمگە ءارتۇرلى اسەر ەتەدى. بىرەۋلەر ۇيىنەن شىقپاي-اق جۇقتىرۋى مۇمكىن، ەندى بىرەۋلەر اۋرۋ ادامعا بارىپ مۇرنىمەن ۇيكەلەسسە دە جۇقپايدى. ويتكەنى ءبىزدىڭ گەنەتيكامىز باسقا، يممۋنيتەتىمىز ۇيلەسپەيدى. كوروناۆيرۋس قانا ەمەس، ۆاكتسينالاردى دا ءارتۇرلى قابىلدايمىز.

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

كابۋلدا جارىلىس بولدى

وقيعا • بۇگىن، 17:08

وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى ارتادى

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

الماتىدا باقىلاۋ كۇشەيتىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:08

اقشا ەمەس، ابىروي قىمبات

بوكس • بۇگىن، 13:04

كۇرشىم وزەنى دە لاستانا باستادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 12:38

تىلىكسىز وتا جاسالدى

مەديتسينا • بۇگىن، 12:20

ۇقساس جاڭالىقتار