وق ورنىنا ءسوز اتىلعان مىلتىقسىز مايدان ءالى دە ءجۇرىپ جاتىر. بۇگىندە سول مايداننىڭ شەبىندە, كەرەك دەسەڭىز ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ شەكاراسىندا تۇرعان «اسكەري بولىمشەلەردىڭ» – اقپارات قۇرالدارىنىڭ سانى ەلىمىزدە ءتورت جارىم مىڭنان اسىپ وتىر. ولاردىڭ قارۋى – قالام, جاۋىنگەرى – جۋرناليست.
قوعامنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, تامىرىن تاپ باسىپ ايتۋ ءۇشىن دە تاباندىلىق كەرەك. تاباندىلىق بولماعان جەردە تالاپ تا بولمايدى. تالاپ بولمايتىن بولسا, اقيقات تا ايتىلمايدى. سول تاباندىلىقتى ادامزات بالاسى الدىمەن ءجۋرناليستىڭ وزىنەن, سودان كەيىن بارىپ ونىڭ ايتقان ءاربىر سوزىنەن ىزدەيدى. «دارىگەر ادامدى ەمدەسە, مال دارىگەرى بۇكىل ادامزاتتى ەمدەيتىنى» سەكىلدى, اقپارات قۇرالدارى قوعامدى رۋحاني قوراشتىقتان, ادىلەتسىزدىكتەن تازارتادى. بۇرىن سولاي بولعان, بۇگىن دە سولاي, ەرتەڭ دە سولاي بولا بەرمەك. ءجۋرناليستىڭ مىندەتى – شىندىق ىزدەپ شىرىلداۋ, اقيقات ىزدەپ الاسۇرۋ.
«اقپارات كىمنىڭ قولىندا بولسا, الەم سونىڭ ۋىسىندا». الايدا اتتانداپ العا ۇمتىلعاننىڭ ءبارىن ار-ۇجداننىڭ, اقيقاتتىڭ اۋىر جۇگىن ارقالاپ ءجۇر دەگەنگە اۋىز بارمايدى. ء«تىل – تاس جارادى, تاس جارماسا, باس جارادى». ەڭ الدىمەن, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى – بيلىك پەن بۇقارا اراسىنداعى التىن كوپىر. ۇلت ۇستازى احاڭ (احمەت بايتۇرسىن ۇلى) ءبىر سوزىندە «گازەت – حالىقتىڭ كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى» دەگەن ەدى. «كوز» كورىپ, «قۇلاق» ەستىپ, ء«تىل» سويلەپ تۇر. وعان قۇلاق اساتىن بيلىك تە بار. بۇل ءۇردىس مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇسىنعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت تۇجىرىمداماسىنا» وراي ءتىپتى كۇشەيە تۇسكەندەي.
ماسەلەن, 2019 جىلى «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە «ەلۋ جىل بۇرىنعى ەسكى پاروم ەلدى قاشانعى اۋرەگە تۇسىرەدى؟» دەگەن تاقىرىپپەن تۇرعىنداردىڭ جانايقايى جازىلعان ماقالا جارىق كورگەن ەدى. پرەزيدەنت ءباسپاسوز بەتىندە جارىق كورگەن وسى ماسەلەنى ءوز باقىلاۋىنا الىپ, سول جىلى 19 قىركۇيەكتە Twitter-دەگى جەكە پاراقشاسىندا «Egemen Qazaqstan» گازەتى شقو كۇرشىم اۋدانىنىڭ 20 مىڭنان استام تۇرعىنىن تولعاندىرعان وزەكتى ماسەلەنى كوتەردى. حالىق 50 جىل بۇرىن سالىنعان ەسكى پاروممەن قاتىناپ ءجۇر. ۇكىمەتكە شقو اكىمدىگىمەن بىرگە بۇقتىرما سۋقويماسىنا كوپىر سالۋ ءۇشىن قارجى ءبولۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى تاپسىرامىن», دەپ ناقتى تاپسىرما جۇكتەدى.
بيىل 27 مامىردا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قابىلداۋىندا بولعان شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ پرەزيدەنتكە ەڭ الدىمەن وسى بۇقتىرما سۋقويماسى ارقىلى وتەتىن كوپىردىڭ قۇرىلىسى بويىنشا بەرىلگەن تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى جونىندە باياندادى. وسىلايشا, كۇنى كەشە قازاقستانداعى ەڭ ۇزىن كوپىردىڭ قۇرىلىسى باستالدى. كەلەشەكتە كۇرشىم مەن كوكپەكتى اۋداندارىن جالعايتىن قوس جولاقتى كوپىردىڭ جالپى ۇزىندىعى 1,3 شاقىرىمنان اسادى دەپ جوسپارلانۋدا. مەردىگەر كومپانيا قۇرىلىس جۇمىستارىن 2024 جىلعا دەيىن اياقتاۋى ءتيىس.
بۇل – ءباسپاسوز بەتىندە كوتەرىلىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنا الىنعان جالعىز ماسەلە ەمەس. سول 2019 جىلى «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ارال اۋدانىندا قاراستى سەكسەۋىل كەنتىندەگى ءبىلىم وشاعىنا قاتىستى تاعى ءبىر وزەكتى ماقالا جارىق كوردى. وسى ماسەلەنى دە قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءوز باقىلاۋىنا الىپ, 2019 جىلى 11 جەلتوقساندا Twitter-دە «Egemen Qazaqstan» گازەتىندەگى «تەمىر جولدى جاعالاپ توپ بالا ءجۇر» اتتى ماقالادان سەكسەۋىل كەنتىندە 360 بالا كۇندەلىكتى مەكتەپكە بارۋ ءۇشىن 13 رەلستى كەسىپ وتەتىنىن وقىدىم. بۇل – وتە وزەكتى ماسەلە. ونى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەت ناقتى شارالار قابىلداۋى قاجەت», دەپ بۇعان جاۋاپتى قۇزىرلى ورگانداردىڭ الدىنا ماڭىزدى مىندەت قويدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى جەردە قالماعانىن وسى ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى جاقسى بىلەدى. كەشىكپەي سەكسەۋىل كەنتىندە 300 بالاعا ارنالعان مەكتەپ قۇرىلىسى قولعا الىنىپ, جاڭا مەكتەپ بوي كوتەردى. مەكتەپتەن بولەك, وسى وڭىردە توزىعى جەتكەن اۋرۋحانانىڭ بارى دا ەسكەرىلىپ, ونىڭ دا قۇرىلىسى قولعا الىندى. مىنە, بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى التىن كوپىر وسىنداي بولۋى ءتيىس. ەسەسىنە, يگىلىگىن – ەل كورەدى. كۇرمەۋى شەشىلمەگەن كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تارقاپ جاتسا, بۇقارانىڭ بۇيىمتايىن بۇقپانتايلاماي بۇكپەسىز جەتكىزەتىن تابانىنىڭ ءبۇرى, جۇرەگىنىڭ تۇگى بار جۋرناليستەردىڭ ەڭبەگىنىڭ جەمىسى بۇل.
فرانتسۋز جازۋشىسى ونورە دە بالزاكتىڭ سوزىمەن ايتساق, بۇگىن سول ء«تورتىنشى بيلىكتىڭ» ءتول مەيرامى. جۋرناليستەر قاۋىمىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى. العاشىندا باق وكىلدەرى بۇل اتاۋلى داتانى «تۇركىستان ءۋالاياتى» گازەتىنىڭ العاشقى سانى جارىق كورگەن 10 مامىردا مەرەكەلەپ كەلگەن ەدى. كەيىن كاسىبي مەرەكە باق تۋرالى قازاقستاندىق العاشقى زاڭ شىققان 1997 جىلعى 28 ماۋسىمعا اۋىستىرىلدى. 2011 جىلى قازاندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدەگى كاسىبي جانە باسقا دا مەرەكەلەر ءتىزىمىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىن ماقۇلداپ, 28 ماۋسىم بايلانىس جانە اقپارات قۇرالدارى قىزمەتكەرلەرى كۇنى بولىپ بەكىتىلگەن بولاتىن. ال 2019 جىلى 24 ماۋسىمدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ Twitter-دە «ۇكىمەتكە ارنايى قاۋلىمەن قازاقستان جۋرناليستەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسىن بەكىتۋ جونىندە تاپسىرما بەردىم. بۇل باق-تىڭ قوعامداعى ماڭىزدى ءرولىن ايقىندايتىن ءادىل شەشىم بولماق», دەپ جۋرناليستەردىڭ كاسىبي مەرەكەسى تاعى ءبىر ايقىندالدى.
بيىلعى باق قىزمەتكەرلەرى كاسىبي مەرەكەسى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى اياسىندا اتالىپ ءوتىپ جاتىر. وسى جىلدار ارالىعىندا وتاندىق جۋرناليستەردىڭ قاتارى قالىڭدادى, اقپارات قۇرالدارىنىڭ سانى كوبەيدى. «ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلى ىشىندە مەملەكەتىمىزبەن بىرگە – وتاندىق مەديا سالاسى دا جاڭارۋ, دامۋ كەزەڭىنەن ءوتتى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ەلىمىزدە تەك 407 اقپارات قۇرالى سونىڭ ىشىندە 2 تەلەارنا عانا بولسا, قازىر ولاردىڭ سانى ءتورت جارىم مىڭنان اسادى», دەيدى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جالپى ەل اۋماعىندا بۇگىندە 181 تەلەارنا, 79 راديو, 790 اقپاراتتىق اگەنتتىك بار ەكەن. بار بولسىن, كوپ بولسىن دەيىك. اقپارات قۇرالى كوپ بولسا ەڭ الدىمەن – ەلگە سەپ. قوعامدىق باقىلاۋدىڭ قۋاتى ارتادى, «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسى جەدەلدەيدى دەگەن ءسوز.
ايتپاقشى, ءجۋرناليستىڭ «ارقالاعانى – التىن, جەگەنى – جانتاق» (شەرحان مۇرتازا). جانتاق جەدىك ەكەن دەپ جاڭالىقتان جاڭىلىپ, اقپاراتتان قاعىلىپ, جانتالاسپاي جۇرگەن جۋرناليست بار ما وسى؟ جوق. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, جۋرناليستەر «ۇلت مۇددەسىن بارىنەن بيىك قويىپ, ەل قامى ءۇشىن قالام تارتىپ ءجۇر». قالام مۇقالماسىن, ءسوز سۇرىنبەسىن!
