ءسوز جوق, حالىقتىڭ, مەملەكەتتىڭ تۇرمىس الەۋەتى, ونىڭ وركەندەۋى, ءوسۋى, حالىقارالىق بەدەلى, ەڭ الدىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ, ياعني ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىزعا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قىزمەتىمەن تىكەلەي بايلانىستى.
ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيلىك تىزگىنىن قۇلدىراۋ مەن قايشىلىققا تولى ەڭ قيىن كەزەڭدە قولىنا الىپ, پرەزيدەنت لاۋازىمىنىڭ الەۋەتىن مەيلىنشە بەلسەندىلىكپەن, ءبىلىمدى بىلىكتىلىكپەن, ايرىقشا قايراتكەرلىكپەن كورسەتە الدى. ونىڭ سان قىرلى تولاسسىز ەڭبەگى ەلدى رۋحاني, ساياسي كۇيزەلىستەن, تۇرمىستىق, ەكونوميكالىق داعدارىستان شىعارۋعا ارنالدى. ۇلت بولىپ, ۇيىستىق. ۇلتتىق بىرلىگىمىز بەن ىنتىماعىمىزدىڭ, حالقىمىزدىڭ قوعامدىق كەلىسىمگە جۇگىنگەن دانالىعىنىڭ ارقاسىندا قاقتىعىستارعا جول بەرمەي, جەل سوزگە جەلىكپەي, جاسامپازدىق اۋانىن قالىپتاستىرا الدىق.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كەمەڭگەر باسشىلىعىمەن وتىز جىلعا جۋىق كەزەڭدە ودان بۇرىنعى جۇزدەگەن جىلداردا اتا-بابالارىمىز ارمانداپ, قول جەتكىزە الماعان تالاي يگىلىكتەر بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ۇلەسىنە ءتيدى. مۇنىڭ ءبارى – زامانىمىزدىڭ ولشەۋسىز باقىتى, تاعدىردىڭ سىيى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيلىگىنىڭ تاريحي ءتۇيىنى – 2019 جىلدىڭ 19 ناۋرىزىندا كەشكى ساعات 19-دا جاريا ەتىلگەن ءوزىنىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن توقتاتىپ, ەندىگى جەردە مەملەكەت باسشىسى قىزمەتىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا تاپسىرعانىندا. وسى ساتتەن جاڭا قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىك بيلىكتىڭ جاڭا كەزەڭى باستالادى. رەسەيدىڭ بەلگىلى ءپۋبليتسيسى لەونيد ملەچيننىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل – تمد كەڭىستىگىندەگى مەملەكەتتەردە دە, ەۋروپا, ازيا ەلدەرىندە دە بۇعان دەيىن بولماعان, كەزدەسپەگەن وقيعا. دۇنيەجۇزى ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, وسى تاريحي وقيعانىڭ بىرنەشە ەرەكشەلىگى بار. ءىس باسىنداعى پرەزيدەنت ءوز باستاماسىمەن رەسمي قىزمەتتەن كەتىپ, وزىنەن كەيىنگى, ءوزى دايىنداپ, ەل باسقارۋدىڭ سان قىرلى مەكتەپتەرىنەن وتكىزىپ, ەلگە, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىققا تانىلىپ, كەمەلدەنگەن دارا تۇلعانى حالىققا ۇسىندى. وسىنداي بەيبىت ءارى تاعىلىمدى قارىم-قاتىناسپەن بيلىك اۋىستىرۋ مەملەكەتىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ قۇرمەتىنە يە بولدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىن حالقىمىز دا, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىق تا جىلى قابىلداپ, ونىڭ بولاشاق قىزمەتىنە ۇلكەن سەنىم ارتىپ, زور تىلەكتەستىك بىلدىرۋمەن كەلەدى.
وتكەن اپتانىڭ سوڭعى كۇندەرىندە «حابار» ارناسىنان كورسەتىلگەن بەلگىلى تەلەجۋرناليست ەرلان بەكحوجيننىڭ جاڭا تەلەفيلمىندە جوعارىدا ايتىلعان جاعدايلاردى ساراپتاۋمەن قاتار, ەكىنشى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءومىربايانىنان كوپتەگەن جاڭا دەرەكتەر كورسەتىلگەن. فيلم قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا داۋىردەگى ديپلوماتياسىنىڭ قالىپتاسۋى مەن ونىڭ دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ مۇشەسى قاتارىنداعى بەلسەندى ءارى جۇيەلى قىزمەتىنىڭ تاريحىنان, كۇردەلى كەلىسسوزدەر مەن حالىقارالىق دارەجەدەگى كورنەكتى تۇلعالاردىڭ ەلىمىزگە كوزقاراستارى مەن پىكىرلەرىنەن مول ماعلۇمات بەرەتىن «بەلاسۋ» («پرەودولەنيە») ەڭبەگىنىڭ اتىمەن ورىندى اتالىپتى. اسىرەسە, جاس كەزىندە ادامنىڭ ءومىرى بەلگىلى ءبىر بەلاسۋلارعا جەتۋ, ونى ەڭسەرۋ, ودان اسۋدان قۇرالاتىنى سياقتى, مەملەكەت ءومىرى دە بۇگىنگى, ەرتەڭگى, بولاشاق اسۋلاردان تۇرادى. فيلمدە باس كەيىپكەر اتالعان كىتاپتاعىداي مەكتەپ وقۋشىسى كەزىنەن ءوزىنىڭ بولاشاق ماماندىعىن جازباي, جاڭىلماي تاڭداۋى, سونىڭ جولىندا, بىلىكتى مامان بولۋ ءۇشىن تاباندى ىزدەنىسكە بەيىمدەلىپ, وقۋ, تەرەڭ ءارى الەمدىك اۋقىمدا مەيلىنشە كوپ وقۋى كىمگە بولسا دا, اسىرەسە جاستارعا, مەكتەپ وقۋشىلارىنا ونەگە-ۇلگى. قانداي تەحنولوگيالىق زامان بولسا دا ءجاسوسپىرىم بالانىڭ ناقتى ادامدارعا, كورنەكتى تۇلعالارعا قاراپ, ومىرگە تالپىناتىنى دا تابيعي سەزىم, سانا, ارەكەت. ازاماتتاردىڭ بەلگىلى ءبىر ماقساتقا ۇمتىلىپ, ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋى دە وسىندايدان باستالادى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ بالالىق, وقۋشى, ستۋدەنت شاقتارىنىڭ فوتوسۋرەتتەرى, الەمگە كەڭ تاراعان لاۋازىمدى ديپلوماتيالىق قىزمەتتەرىندەگى ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ مۇددەسىندەگى كەلىسسوزدەرى, بۇۇ, ەقىۇ, تاعى باسقا حالىقارالىق مىنبەرلەردەگى ورىندى, مازمۇندى باياندامالارى مەن سوزدەرى – بۇگىنگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى قايراتكەرلىك ەڭبەگىنىڭ ايعاعى.
سونداي-اق فيلم اۆتورى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىن ۇتىمدى ۇستانۋ ارقىلى دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقپەن بەيبىت ارىپتەستىك, ءوزارا سەنىم قارىم-قاتىناسىن قالىپتاستىرۋىنا ماڭىز بەرۋى شەجىرەلى باياندالادى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاعان العاشقى كۇننەن باستاپ, ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىزدى تانىپ, مويىنداعان الىس, جاقىن مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگىمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ارىپتەستىك, دوستىق كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزۋدى كەزەك كۇتتىرمەس مىندەتتەر قاتارىنا قويسا, سونى ورىنداعان لاۋازىمدى تۇلعا قاسىم-جومارت توقاەۆ بولعانى ءفيلمنىڭ ونە بويىندا انىق, ايقىن كورسەتىلەدى.
قازاق جەرىنىڭ شەكاراسى ەجەلدەن تۇراقتالعان. الايدا ول شەكارا بۇرىنعى وداق شەڭبەرىندە بولدى. ەندى دەربەس مەملەكەت رەتىندە, ەڭ الدىمەن, كورشىلەس ەلدەرمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ ارقىلى حالىقارالىق تالاپتارعا ساي شەكارالىق كەلىسىمگە قول جەتكىزۋ, ونىڭ سىزىعىن بەلگىلەۋ (دەليميتاتسيا), ارنايى شەكارالىق بەلگىلەرمەن جابدىقتاۋ (دەماركاتسيا) سياقتى وتە كۇردەلى جۇمىستى جۇرگىزىپ, ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋدى ەلباسى كەزىندە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قاسىم-جومارت توقاەۆقا سەنىپ تاپسىرعان. ول ابىرويمەن ورىندالعان. وسىناۋ وتە ماڭىزدى جۇمىستى جۇرگىزگەندەر قاتارىندا قىتايداعى ەلشى رەتىندە ءوزىمنىڭ دە بولۋىمدى زور باقىت دەپ سانايمىن. فيلمدە وسى كەلىسسوزدەردەن دە كورىنىستەر بار.
ءفيلمنىڭ ماڭىزىن كوتەرىپ تۇرعان تاعى ءبىر بولىگى – ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ پەرزەنتى تۋرالى شەتەلدىك حالىقارالىق كەڭىستىكتە تانىمال, بەدەلدى مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ وتە جوعارى پىكىرلەرى. ماسەلەن, رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ قاسىم-جومارت توقاەۆتى ماسكەۋ حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى كەزىنەن بىلەتىنىن ايتىپ, ونىڭ ديپلوماتيانىڭ ەڭ كۇردەلى سالالارىندا شىڭدالىپ, شىنىققانىن, مول تاجىريبە جيناقتاعانىن, مىنەزىنىڭ وتە تاباندىلىعىن, ماقساتىن ورىنداۋداعى قاجىرلىلىعىن, كەڭ اۋقىمدى بىلىمدارلىعىن ەرەكشە قۇرمەتپەن دارىپتەسە, اۋستريا پارلامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ۆولفگانگ گروسسرۋك وسىنداي وتە پاراساتتى, جوعارى دارەجەدەگى ديپلوماتتىڭ ءوز ۇلتىنىڭ دارەجەسىن ەۋروپا ەلدەرىنە تانىتىپ, قۇرمەتتەتىپ جۇرگەنىنە ەرەكشە ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى. ماسكەۋ حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى اناتولي توركۋنوۆ قاسىم-جومارت توقاەۆقا جان-جاقتى مىنەزدەمە بەرە كەلىپ, ونىڭ وسى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ تۇلەگى ەكەنىن ماقتانىشپەن ايتادى.
وسى كورسەتىلىمدە قازىرگى قازاقستان, ونىڭ جەتىستىكتەرىن تۇڭعىش جانە ەكىنشى پرەزيدەنتتەرىنىڭ ەڭبەكتەرىمەن بايلانىستىرىپ, قازاق تۋرالى جاقسى ءسوز ايتقان زەربو لاسسينا (بۇۇ), تانسۋ چيللەر (تۇركيا), اريەل كوەن (اقش), تاريا حەلونەن (فينليانديا), سەرگەي وردجانيكيدزە (بۇۇ), روزا وتۋنباەۆا (قىرعىزستان), رەينحولد لوپاتكا (اۋستريا) تاعى باسقا ءارتۇرلى بەدەلدى لاۋازىمدى تۇلعالارعا, حالىقارالىق ساراپشىلارعا ءادىل پىكىرلەرى ءۇشىن العىسىمىز شەكسىز.
ءفيلمنىڭ ونە بويىنداعى كورىنىستەردەن دە تىس اقپاراتتىق بايانداۋلار دا تەلەكورەرمەندەرگە جاقسى اسەر ەتەدى.
مۇنداي دەرەكتى فيلمدەر تەك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىندا عانا ەمەس, ۇنەمى, ۇزبەي ازىرلەنىپ, حالىق نازارىنا ۇسىنىلۋى ءتيىس. بۇل – باسشىنى دارىپتەۋ ەمەس. ەلگە كەرەك اقپارات. لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ اتقارىپ جۇرگەن جۇمىستارىن كورسەتۋ, اسىرەسە جاستار ءۇشىن, جاس ۇرپاق ءۇشىن – ءبىر جاعىنان ءوز مەملەكەتىن تانىپ-ءبىلۋ, ەكىنشىدەن, ونىڭ تاربيەلىك ءمانى دە زور.
بۇل تەلەفيلم قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تەك كاسىبي ديپلوماتيالىق ەڭبەك جولىنا ارنالعاندىعىن اڭعاردىق. ول دا ىرىكتەلىپ, بىرنەشە وقيعا تۋرالى اقپاراتتىق قانا اۋقىمدا الىنعان. شىن مانىندە ءار باعىتقا ارنالعان, باسقا مەملەكەتتەر وكىلدەرىمەن جۇرگىزىلەتىن كەلىسسوزدەردىڭ سالماعى اۋىر-اق. ماسەلەن, كورشىلەس ەلدەر وكىلدەرىمەن شەكارالىق كەلىسسوزدەر, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, شىعىستاعى كورشىمىزبەن بولعان شەكارا كەلىسسوزدەرى وتە ماڭىزدى تاريحي وقيعالار بولعاندىقتان, ولار تۋرالى جەكە دەرەكتى فيلم دايىندالسا دا ارتىق بولماس ەدى.
سول سياقتى, كەزىندە رەسەي-گرۋزيا اراسىنداعى قارۋلى قاقتىعىسقا بايلانىستى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىندا ارنايى باياندامانى ناقتى كىم, قاي ەلدىڭ وكىلى جاساۋ كەرەك دەگەندە ۇزاق پىكىر الىسۋدان كەيىن, 57 مەملەكەتتىڭ پارلامەنت دەپۋتاتتارى ءبىراۋىزدان قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى, ەقىۇ پا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ كانديداتۋراسىنا توقتاعان. سول جىلدىڭ كۇزىندە تورونتو (كانادا) قالاسىندا وتكەن ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ كۇزگى سەسسياسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ سول باياندامانى وتە جوعارى دارەجەدە جاساپ, قازاقستاننىڭ ابىرويىن كوتەرگەنىنە كۋا بولعانبىز. بايانداما بويىنشا سول جينالىستا 62 دەپۋتات ءسوز سويلەگەندە, تۇگەلدەي دەرلىك قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بايانداماسىنىڭ قارسى ەكىجاقتى جاراستىرۋعا ارنالعاندىعىن باسا ايتىپ, قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ مارتەبەسى ءبىر كوتەرىلگەن. مۇنداي تاعىلىمدى جايتتار بارشىلىق جانە ولار مەملەكەت دامۋىنىڭ شەجىرەسىن قۇرايدى.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
