تۋريزم • 17 ماۋسىم، 2021

كوركىنە زەرەندىنىڭ كوزىڭ تويماس...

66 رەت كورسەتىلدى

ءۇزىلىپ تۇسكەن مونشاقتاي كوگىلدىر كولدەر مەن قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدار، ماڭگى جاسىل قاراعايلار كومكەرگەن كورىكتى كوكشە ءوڭىرىنىڭ قۇيقالى ءبىر پۇشپاعى – تابيعاتتىڭ زەرگەر قولىمەن زەرلەنگەن، جىلدىڭ قاي ماۋسىمىندا دا ون بەسىندە تولعان ايداي تولىقسىپ جاتاتىن زەرەندى ايماعى.

سەكسەن كولدى ومىراۋىنا سەكسەن مون­شاق ەتىپ تاققان قاسيەتتى كوكشە توپىراعىنداعى تۇمسا تابيعات تالايدى تاڭىرقاتاتىنى دا راس. ەل ەجەلدەن بۋرابايدىڭ بەدەرلى بەينەسىنە كوز قا­نىقتىرعان. ال بۋرابايدان ات شاپتىرىم جەردەگى نۋ ورماندى، ءمولدىر سۋ­لى زەرەندىنىڭ دە تۋريزم سالاسىن دا­مى­تۋعا ايرىقشا ىڭعايلى، ابدەن لايىق ەكە­نىن ايتۋ پارىز. سوڭعى جىلدارى كۋ­رورتتى ايماقتىڭ ينفراقۇرىلىمى ءبىر­شاما دامىپ، كوپ-كورىم جاقسارىپ قالدى. الىس-جاقىن شەت ەلدەردەن دۇمەپ كەلىپ جاتاتىن تۋريستەردىڭ جولىن جامان تۇماۋ كەسسە دە، بىلتىر 12 مىڭنان استام ادامعا قىزمەت كورسەتتى. بيىلعى ءۇمىت تە زور. وبلىس تاياۋدا عانا «قى­زىل ايماقتىڭ» قۇرساۋىنان شىقتى. بالكىم بيىل وتكەننىڭ ەسەسى قايتاتىن-اق بولار. قازىر اۋداننىڭ تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىمدارى قاپىسىز قامدانۋدا. ۇزىن-ىرعاسى قىرىقتان استام تۋريزم نىسانى بار. ءسوز اراسىندا ولاردىڭ 11-ءى تاۋلىك بويى جۇمىس ىس­تەيتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.

– 2020 جىلى وبلىس اكىمدىگى زەرەندى كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جوسپارىن بەكىتتى، – دەي­دى اۋداندىق كاسىپكەرلىك، ونەركاسىپ جانە تۋريزم ءبولىمىنىڭ باسشىسى كۇليا بەك­سۇلتانوۆا، – كۇنى بۇرىن مۇقيات ازىر­لەنگەن جوسپاردا ينفراقۇرىلىمدىق جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشۋ، كولىكتىك-لوگيستيكالىق جانە كوم­مۋنيكاتسيالىق باعىتتى مەيلىنشە دامىتۋ، ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق­تا رەكرەاتسيالىق قىزمەتتى جەتىل­دىرۋ قامتىلعان. اۋداننىڭ تۋريستىك الەۋە­تىن دامىتۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى 45 جوبا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرى­لادى. بۇگىنگە دەيىن جالپى قۇنى 148،9 ملن تەڭگەنىڭ قۇرايتىن 16 جوبا اياق­تالدى.

زەرەندى اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمشىلىك شەكاراسىنداعى تۋريستىك بيزنەس نىساندارىن ەلدى مەكەن قۇرامىنا ەنگىزە وتىرىپ، اۋىلدىڭ باس جوسپارى ازىرلەنگەن. ەرتەرەكتە ءىشىنارا سىنعا ءىلىنىپ جۇرەتىن جول بويىنداعى قىزمەت تۇرلەرىن جاق­سارتۋ بارىنشا ەسكەرىلگەن. الىستان ات ارىتىپ جەتكەن تۋريستەردىڭ كىرپياز كوڭىلىنەن شىعۋ وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس. دەمەك زەرلى زەرەندىنىڭ قوناقجاي قۇشاعىنا كۇمپ ەتە تۇسكەنشە جول ازابىن شەكپەگەنى ءجون. كىشى تۇكتى مەن سەرا­فيموۆكا اۋىلدارىنىڭ باس جوسپارى بەكىتىلىپ، شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇ­قىعىنداعى مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ۇيىمداستىرىلعان. اۋىل­دىڭ ج.مۋسين كوشەسىنەن باس­تاپ زەرەندى كولىنىڭ جاعالاۋىنا دەيىن قامتيتىن پارك ايماعىنىڭ تۇجىرىمداماسى جاسالدى.

جانعا جاعىمدى جاڭالىق تا از ەمەس. كەلۋشىلەردىڭ كوڭىلىن اۋداراتىن «ۆيزيت» ورتالىعى سالىنىپ، تاريحى قاتپار-قاتپار ءوڭىردىڭ ارحەولوگيالىق، گەولوگيالىق جانە مادەني مول ەرەك­شەلىكتەرى مۇقيات ەسكەرىلە وتىرىپ، جىل بويى ۇزبەي جۇمىس ىستەيتىن تۋريستىك سوقپاقتار اباتتاندىرىلدى. كوركەم تابيعاتتىڭ اياسىنداعى سوقپاقتىڭ بو­يىم­ەن جەلە جورتىپ وتكەن ادام كوڭىلىنە كوپ سىردى تۇيەر ەدى. جالعىز سۇلۋ تا­بيعات قانا ەمەس، قۇيقالى ءوڭىردىڭ الۋان قۇپياسى بوگىپ جاتقان ايرىقشا اجارلى جەردىڭ تاريحىنان تاماشا تاعىلىم الۋعا بولادى. ەلدىك پەن ەرلىكتى جىرلايتىن اڭىزعا تۇنعان ولكەنىڭ ءوڭى توپىراعىنا تابانى تيگەن ادامدى ۇلتتىق رۋحقا سۋسىنداتىپ تۇراتىن ءتارىزدى.

مىنە، سوندىقتان دا بۇل ولكەدە مادەني-تانىمدىق، ىسكەرلىك، ەمدەۋ-ساۋىق­تىرۋ باعىتتارىن دامىتۋعا مول مۇم­كىندىك بار. اقباس تولقىندارى اس­پانعا اتىپ جاتقان كۇمىس كولدەردە شو­مىلىپ، ءجۇز سان ءانشى قۇستارى دارقان دالانىڭ تاماشا كۇيىن شەرتىپ جاتقان ءوڭدى ولكەدە جاياۋ، اتپەن سەرۋەندەپ، اڭشىلىق قۇرۋعا دا ابدەن بولادى. جال­عىز جازدا عانا ەمەس، قىس ءتۇسىپ، تورت­كۇل دۇنيە تەگىس اقشا قار جا­مىل­عاندا شاڭعى سپورتىنىڭ باعى جانادى دەي بەرىڭىز.

ءسوز اراسىندا كورىكتى ءوڭىردىڭ باعىن اسىرىپ تۇرعان زەرەندى كولى تۋرالى ءبىراۋىز ءسوز ايتا كەتەلىك. جاعاسى يت تۇم­­سىعى وتپەيتىن قالىڭ قاراعاي، اق قايىڭ­مەن كومكەرىلگەن زەرەندى كولى تەڭىز دەڭگەيىنەن 300 مەتر بيىكتىكتە ور­­نا­لاسقان. كول تابانى قۇمدى، سۋى ءمولدىر. مامانداردىڭ زەرتتەۋىنە قارا­عاندا، سۋىنىڭ تازالىعىندا كۇمان جوق. ونى زەر سالىپ قاراساڭىز، زەرتحاناسىز دا ايىر­ا الاسىز. ايدىنعا شومىلۋدان جا­لىقساڭىز، قولىڭىزعا قارماق الىپ، ون سان بالىعى ورىستەگەن كولدە بالىق اۋلاۋعا دا بولادى. زەرەندى كولى – شىن مانىندە تابيعاتتىڭ تاماشا تارتۋى. بال­كىم سودان با ەكەن، كوپ كوڭىلىن وزىنە تارتىپ تۇرادى.

سوڭعى جىلدارى تۋريزم يندۋستريا­سىن بارىنشا دامىتۋ ماقساتىندا الەۋەتتى ينۆەستورلاردىڭ جۇمىلۋى وڭ بولدى. جەر ۋچاسكەلەرى ۇزاق مەرزىمگە جالعا بەرىلە باستادى. «AuroraGarden» وتبا­سىلىق دەمالىس ورتالىعى كەڭەي­تىلدى. 250 ادامعا ارنالعان 2 قاباتتى اسحانا سالىندى. 2020 جىلى تۋريزم سالاسى بويىنشا اۋقىمدى ءۇش ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ، تۋريستەرگە قىز­مەت كورسەتۋ اياسى كوپ-كورىم كەڭەيىپ قالدى. وسى ءبىر ىلكىمدى ءىستى ويعا العاندا، «EliktiPark» تاۋ شاڭعىسى كەشەنىندەگى كەڭەيتۋ جۇمىستارىن ايتا كەتكەن ءلا­زىم. جايلى كۇركەلەر، الۋان ءتۇرلى ويىن الاڭدارى ورناتىلعان. اجارلى ساياباق الاڭى، بالالار مەن ەرەسەكتەرگە ارنال­عان باسسەيندەر سالىنىپ، سپورتتىق جاب­دىقتار جاڭعىرتىلدى.

سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق كورمەلەردە زەرەندى كۋرورتتىق ايماعىنىڭ تۋريستىك الەۋەتىن جاقسارتۋ ماقساتىندا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق بىرقاتار جۇمىستىڭ اتقا­رىلعانىن بولە-جارا ايتا كەتەلىك. ورىندالعانى ءبىر بولەك، وعان قوسا ءالى دە 29 جوبا قولعا الىنىپ وتىر. ويعا العاننىڭ بارلىعى جۇزەگە اسقان كەزدە زەرلى زەرەندىنىڭ كوركەم كەلبەتى كوز­تار­تارلىق، كوڭىل توعايتارلىق دەڭگەيگە جەتەتىنى ءسوزسىز. ولكەگە اياق باسقان تۋ­ريس­تەردىڭ ىقىلاسىن وزىنە اۋدارىپ، ىنتاسىن ارتتىرۋدىڭ، قولايلى جاعداي جاساۋدىڭ بار شاراسى قامتىلۋدا. ماسەلەن، تابيعاتى تامىلجىعان بۋرا­بايعا قاراعاندا ادام اياعى سيرەكتەۋ تيەتىن يمانتاۋ مەن شالقار كۋرورتتى ايماعىمەن بايلانىستىراتىن وبلىستىق ماڭىزى بار ەكى اۆتوجولعا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ەندى تىلسىم تابيعات اياسىن تاماشالاعان وكپەك جولاۋشى جول ازابىن شەكپەيتىن بولادى.

كەلىمدى-كەتىمدى كىسىگە وتكەن تاريحتىڭ ونەگەلى تۇسىن ۇقتىرۋ، تۋعان جەردىڭ تاعىلىمىن كوكىرەگىنە قوتارىپ قۇيىپ بەرۋ دە ماڭىزدى. وزگەلەر دە ولكەنىڭ وتكەن تىنىسىن، قاستەرلى قاسيەتىن بىل­­گەنى دۇرىس قوي. وسى ماقساتتا زە­رەن­دى اۋىلىندا ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قۇرى­لىسىن جۇرگىزۋ قولعا الىنباق. جو­بالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىر­لەۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 3،9 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىندى. تاۋەلسىزدىك كوشەسىندە مۋزەيگە ارنالعان جەر تەلىمىنە مەملەكەتتىك اكت الىندى. تاياۋ ارادا مۋزەي قۇرىلىسى قولعا الىنباق.

زەرەندىنىڭ تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ اسەرى مول. وسى ورايدا «پارۋس» بالالار ساۋىقتىرۋ ورتالىعى بۇرىنعى مەجەدەن اجەپتاۋىر كەڭەيتىلۋدە. جاڭادان 70 ورىنعا شاق­تالعان 5 قاباتتى جاتىن كورپۋسى سالىنۋدا. «ZerenNur» ساۋىقتىرۋ كەشە­نىنىڭ اۋماعىندا 3 قاباتتى مەدي­تسينالىق بلوكتىڭ قۇرىلىسى تاياۋ ارادا پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇدان باسقا دا بىرقاتار جوبا قولعا الىنىپ وتىر.

زەرەندىدەن تۇپ-تۋرا 45 شاقىرىم جەردە قازاقى ۇعىممەن ادىپتەپ ايتقاندا، يەك استىندا قاراۇڭگىر كولى بار. بى­لايعى جۇرت بىلە بەرمەۋى دە ابدەن مۇم­كىن. ءسال قيعاش جاتقاندىقتان كوز ۇشىنا ىلىنە بەرمەيتىن قاراۇڭگىردىڭ سۋى ەمدىك قاسيەتكە يە. ماماندار كول سۋىنىڭ قۇرامىن زەرتتەي كەلە، ونىڭ مينەرالعا وتە باي ەكەندىگىن دالەلدەپ وتىر. گيدروگەولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى م.پياتوۆتىڭ 2003 جىلعى زەرت­تەۋىنە قاراعاندا، بالشىعى دا ەمدىك قاسيەتكە يە ەكەن.

تۋريزم جالعىز تابيعات كوركىنە ءسۇيسىنىپ، تازا اۋاسىن جۇتۋ ەمەس، بۇگىنگى جۇرت تاريحقا دا قىزىعادى. بۇل وراي­دا، كەڭوتكەل قويناۋىندا باعزى زامان­داعى بوتاي مادەنيەتىنە جاتاتىن تاريحي ەسكەرتكىش بار. سوڭعى جىلدارى تۇبەگەيلى زەرتتەلۋ ۇستىندە. اقكول مەن يۆانوۆكا اۋىلدارىنىڭ ىرگەسىندەگى ءۋالي حان مازارى دا تىلسىم تاريحتىڭ ءبىر پۇشپاعىن سىر ەتىپ شەرتەدى. تەمىر داۋىرىندەگى اقشاسور بەيىتى دە اڭىز ۇيىعان جەر. الداعى ۋاقىتتا تۇتاس ءبىر كونە ءداۋىردىڭ كۇمبەزىن سومدايتىن قاسيەتتى جەرلەر جان-جاقتى زەرتتەلمەك.

ءسوز سوڭىندا تاريحي تاعىلىمى دا، بۇگىنگى بەدەرلى بەينەسى دە، ايدىن شالقار كولى مەن يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ جىنىستى ورمان-توعايى دا تۋريستەردىڭ تالعامپاز كوڭىلىنەن شىعاتىنىن ايت­قىمىز كەلەدى.

زەرەندى

 

اقمولا وبلىسى

زەرەندى اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

جەڭىس داۋىسى

تاريح • كەشە

ەرتەڭىن ويلاعان ەكپە الادى

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار