رۋحانيات • 16 ماۋسىم، 2021

شىرايلىم، شاشىڭدى جايا كورمەشى!

1896 رەت كورسەتىلدى

– استاپىراللا! مىنا شايتان ەربيىپ قايدان كەلدى؟ كەت-اي، كەت! – توتى جەڭگەم نۇرگۇلدى كورگەندە بەتىن شىمشىپ، ءتۇسى بۇزىلىپ كەتتى.

ءبىز نۇرگۇلگە جالت قارادىق. قالادا وقيتىن، بۇگىنگى زامان تالابىمەن كيىنگەن قىز جۇ­­تىنىپ تۇر ەدى. تار دجينسى شالبار، كويلەك دەۋ­گە كەلىڭ­كى­رە­مەيتىن مايكاعا ۇقساس كيىم بوي­جەتكەننىڭ تال­شى­بىقتاي بۇ­رالعان دەنە­سىن ايشىقتاپ تۇر­دى. «زاما­نى­­نا قاراي – قا­دامى. توتى نەگە تۇ­تىكتى؟» دەپ وي­لاپ ۇلگەر­گەنىم­شە جەڭەشەم قى­زىنا جەكي سويلەپ:

– بايى ولگەن قاتىن سياق­تا­نىپ شاشىڭدى جايىپ جىبەر­گەنىڭ نە؟ جاماندىق شاقىر­ماي، شاشىڭدى جينا! سوسىن اكەڭ كەلگەنشە مىنا ۇستىڭدەگى تىرسيعان كيىمدەرىڭدى قۇرت. ۇزىن ەتەك كويلەك كي، – دەپ نۇر­گۇلدى قولىنان تارتقىلاپ، ۇيگە ەنگىزىپ جىبەردى.

مەنىڭ ەسىمە ەرتەدە ەلدى جاۋ شاۋىپ، ەل يەسىز قالعاندا، كۇيەۋى مەزگىلسىز قازاعا ۇشىراعاندا ايەلدەردىڭ شاشىن جايىپ جى­بەرىپ جوقتايتىنى ءتۇستى.

ويدى وي ءتۇرتىپ وياتادى. ءدىن­­دار قارابۋرا اۋليەنىڭ تو­لىق­سىعان، كۇن كەلبەتتى، اي دي­­دار­لى قىزى بەگىمشەگە كوپ جىگىت ىن­تىق بولىپتى. كوركىنە كوز تويمايتىن ارۋدى سەلجۇك مەملەكەتىنىڭ بيلەۋشىسى مالىك شاحتىڭ ۇلى سانجار سۇلتان ۇناتقان.

سانجار سۇلتان كۇندەردىڭ كۇنىندە ۇيرەنشىكتى ادەتىمەن قاراتاۋدىڭ قويناۋىنا اڭ اۋلاي شىعادى. ءبىر جەرلەرگە كەلگەندە ۇيىندە قانجارىن ۇمىتىپ كەتكەنى ەسىنە تۇسەدى. سۇلتان ءبىر نوكەرىن كەرى قايتارىپ، قان­جاردى الىپ كەلۋدى تاپسىرادى. «بارعان ىزىڭمەن كەرى قايتاسىڭ» دەۋدى دە ۇمىتپاپتى. حانىم قانجاردى جابىقتان ۇستاتا بەر­گەندە نوكەردىڭ كوزى ونىڭ ارشىعان جۇمىرتقاداي اپپاق بىلەگىنە تۇسەدى. سول بويى ەسىنەن تانىپ قالادى. قانجاردى بەرىپ ىلە كەرى قايتقان بەگىم نوكەردىڭ تالىپ قالعانىنان حابارسىز ەدى. الدەن سوڭ ەسىن جيعان الگى جاساق اتىنا مىنە سالا كەرى قاراي شابا جونەلەدى. ول ورالعاندا سۇلتان سۇرلانىپ تۇر ەدى.

– تاقسىر، قاسىق قانىمدى قيا كورىڭىز. كەشىككەن سەبەبىم، قانجاردى جابىقتان الايىن دەپ قولىمدى ۇسىنا بەرگەنىمدە، حانىم بىلەگىمنەن ۇستاپ جىبەر­مەي قويدى. ودان بوسانىپ شىق­قانشا ءبىرتالاي ۋاقىت ءوتىپ كەتتى، – دەدى جالتارماق بولىپ جالعان سويلەپ.

اڭنان ورالعان سوڭ سانجار سۇلتان سوزگە كەلمەستەن، وقيعا-
­نىڭ اق-قاراسىن اجىراتپاستان بەگىم سۇلۋدىڭ وڭ قولى مەن قوس بۇرىمىنىڭ وڭ جاقتاعىسىن كەسىپ، ءوزىن زىندانعا تاستايدى. سۇلتان سوندا سوراقىلانىپ، وڭ قولىڭمەن ىستەدىڭ دەپ وڭ قولىن كەسكەن كورىنەدى. وسى تۇستا قا­را­بۋرا اۋليە ءتۇس كەرىپ، قىزىن قۇس­قا اينالدىرىپ جىبەرەدى. كە­يىن ول كيەلى بەگىم انا اتالادى.

بەگىم سۇلۋدىڭ وڭ جاق بۇ­رىمى كەسىلدى. سەبەپ، شاشتى كەسۋ سول كەزدەگى جازانىڭ ەڭ اۋىر ءتۇرى سانالعان. حالىق دانا­لىعىندا شاش ايەلدەرگە حاۋا انامىز بەن ءبيبى فا­تيما انامىزعا بەرىلگەن اللا تاعا­لامىزدىڭ عاجايىپ سىيى. وسى عاجايىپ سىيدى قادىرلەپ ۇستاي ءبىلۋ – ءار نازىك جىنىستىنىڭ ­باستى بورىشى.

اللا تاعالا سىيلاعان اسەم ءارى جۇپار ءيىستى شاشتى كەسۋ دە قيانات. اللا اماناتىنا ادال­دىق تانىتپاۋ. اسا ءبىر قيىن شاقتا بولماسا ايەل بالاسى شا­شىن قىرقىپ، كەسە بەرمەگەن. قۇران كارىمنەن جەتكەن راۋايات­تىڭ بىرىندە زۋلكيفيل باشر يبن ايۋب ءنابي قاتتى اۋىرعاندا ايەلى ەكى بۇرىمىن كەسىپ ساتاتىنى بار. ءدال وسىن­داي وقيعا و.گەنريدىڭ اڭگىمە­سىندە قايتالانادى. وندا اڭگىمە جەلىسى ءسال باسقاشالاۋ. ايەل شاشىن ساتىپ، سۇيىكتىسىنە سىي­لىق الادى. بۇل كەزدە كۇيەۋى قولىندا بار ەڭ قيماس زاتىن ساتىپ، ايەلىنىڭ شاشىنا قادايتىن قىمبات تۇيرەۋىش الادى. بۇل جەر­دە جازۋشىنىڭ تاپقىرلىعى مەن شەبەرلىگىنە شەك كەلتىرگىمىز جوق. اڭگىمە ايەل بالاسىنىڭ تۇ­لا بويىنداعى ەڭ قىمبات تا جا­راسىمدى مۇشەسى – شاش تۋ­رالى. تەرەڭنەن تولعانىپ ­كورى­ڭىز، ولار ەڭ قىمباتتىسىن اسا ءزارۋ كەزدە عانا قىرقا الدى. ءبىرى – كۇيەۋىن اۋىر ناۋقاستان امان الىپ قالۋ ءۇشىن، ەكىنشىسى – قۇداي قوسقان قوساعىن قۋانتۋ ءۇشىن.

جادىراڭقى جاز كەرۋەندەتىپ كوشىپ بارادى. الدا كۇزدىڭ جايماشۋاق كۇندەرى. شاشىن جايىپ جىبەرگەن نەمەسە قيىپ تاستاپ ءجۇنىن جۇلعان تاۋىقتاي جالاڭاشتانىپ قالعان قارا­كوزدەر قاراسى ازايماي تۇر. ولار­دىڭ قايسىسىنا بارىپ ۇلت­تىق سالت-ءداستۇر، ادەپ-عۇرىپ تۋرالى اقىل ايتارسىڭ.

قولاڭ شاش، تىرسەككە تۇ­سەر قوس­ورىم بۇرىم – قازاق قىزدارى­نىڭ قۇتى. وسى قۇتتان ارىلىپ قال­ماڭدارشى، قارلىعاش قارىن­داستار!

شىرايلىم، شاشىڭدى جايا كورمەشى!

 

سابىربەك ولجاباي،

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقتوبەدە قوقىس پوليگونى ورتەندى

ايماقتار • بۇگىن، 19:58

تۋريستكە دە ءتارتىپ بار

ايماقتار • بۇگىن، 18:06

دوللار قايتا قىمباتتاي باستادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:47

ۇقساس جاڭالىقتار