رۋحانيات • 15 ماۋسىم، 2021

شىرقاۋ شىڭى شوقاننىڭ

103 رەت كورسەتىلدى

قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ الماتىداعى مۋزەي-ۇيى­نە كەلۋشىلەردىڭ نازارىن ەرەكشە اۋدا­راتىن ءبىر جادىگەرلىك بار. ول – قازاق­تىڭ ۇلى عالىمى، شىعىستانۋشى، ساياحات­شى، اعارتۋشى، ەتنوگراف شوقان ءۋالي­حانوۆ­تىڭ باكىسى. ءيا، ۇشى سىنعان، مۇجىلگەن، ءجۇزىن توت باسقان، سابى پەرلامۋترمەن قاپتالعان، سابىنىڭ جوعارعى جاعى مەتالمەن ورنەكتەلگەن، ءۇش جەردەن ۇساق شەگەمەن بەكىتىلگەن، ۇزىندىعى 17 سم، ەنى 1 سم.، كونەرگەن كىپ-كىشكەنتاي باكى. «بۇل باكى مۇندا قالاي كەلگەن؟» دەپ سۇرايدى مۋزەيگە كەلۋشىلەر.

اكادەميك-جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ شوقان شىڭعىس ۇلىنىڭ ءومىرى مەن شى­عار­ماشىلىعىن زەرتتەۋگە بۇكىل سانالى عۇمىرىن ارناعانى انىق. ول ەل ىشىندە شوقاننىڭ اتا-بابالارىنىڭ شەجىرە­سىن تاراتىپ، ارعى ابىلاي، بەرگى ءۋالي، شىڭ­عىس تۋرالى ايتىلاتىن اڭىزعا بەر­­گىسىز اڭگىمەلەرگە دە جاسىنان قۇلاع­دار بو­لىپ وسكەن. ش.ءۋاليحانوۆ تۋرالى «ارياد­نا ارقاۋى» اتتى العاشقى پەساسى 1945 جىلى ماسكەۋ-لەنينگرادتىڭ «يسكۋسستۆو» باسپاسىنان جارىق كور­گەن. ورىس تىلىنە اۋدارعان ۆ.شكلوۆسكي. پەسا 1953 جىلى «شوقان ءۋاليحانوۆ» دەگەن اتپەن قايتا جازىلعان. ن.پوگو­دين اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان وب­لىستىق ورىس دراما تەاترى «شوقان ءۋالي­حانوۆ» سپەكتاكلىن ماسكەۋدەگى كىشى تەاتر ساحناسىندا دا كورسەتكەن. رەس­پۋب­ليكا تەاترلارىنىڭ رەپەرتۋارلارى­نا ەنىپ، كوپ جىلدار بويى قايتالانا قويى­لىپ كەلدى. س.مۇقانوۆ شوقاننىڭ ءومى­رى مەن شىعارماشىلىعىن تالداعان عى­لىمي زەرتتەۋ ەڭبەگىن («شوقان ءۋالي­حانوۆ») 1962 جىلدىڭ 1 تامىز – ­2 قا­را­شاسى ارالىعىندا جازىپ شىققان. كە­­­­يىن شوقان مەن اباي تۋرالى مونوگرا­فيا­لا­رىن جيناقتاپ، «جارقىن جۇلدىز­دار» دەگەن اتپەن جارىق كورگەن بۇل با­عا­لى زەرتتەۋ ەڭبەگى (1964 ج) قازاق كسر عى­لىم اكادەمياسىنىڭ شوقان ءۋاليحا­­نوۆ اتىن­داعى سىيلىعىن دا يەلەنگەن
­(1967 ج).­ كەيىن 16 تومدىق (1972-1976) جا­نە ­10 توم­­دىق (2020) تاڭدامالى شىعار­مالار جي­ناعىنا دا ەنگەن.

مۋزەي كەشەنىنىڭ قورىندا سابەڭنىڭ شوت-امان ءۋاليحانوۆتىڭ اكەسى ىدى­رىس­­قا جازعان حاتىنىڭ كوشىرمەسى ساق­تال­­عان. ەندى سودان ءۇزىندى كەلتىرەيىك: ­
«...شو­قان تۋرالى: حالىققا ادال اتقارعان ەڭبەك ولمەك ەمەس قوي، اسىرەسە، ءبىزدىڭ ەل­دە. شوقاندى كوبىرەك زەرتتەپ جۇرگەن ادامنىڭ ءبىرى مەنمىن. بىراق ول تۋرالى ءالى ۇلكەن ەڭبەك جازا العان جوقپىن. جازىلعان ءبىراز ماقالالارىمدى، ماس­كەۋدە ورىس تىلىندە شىققان «نيت ارياد­نى» اتتى پەسامدى شوقاننىڭ زور وبرازىنا لايىقتى كيىم دەمەيمىن. بىراق ولارمەن تىنىپ وتىرعان مەن جوق. ويىم – ۇلكەن روماندا. وعان ءبىراز ماتەريالدارىم بار، بىراق جەتكىلىكسىز. جەتكىزۋ ءۇشىن: 1) شوقاننىڭ تۋىپ-وسكەن جەرلەرىن ارالاۋىم كەرەك. 2) ومبى ارحيۆىندە ءبىراز وتىرۋىم كەرەك. 3) قاشقارياعا بارىپ قاي­تۋىم كەرەك. وسى ۇشەۋىنىڭ العاشقى ەكەۋىنە وتكەن جاز اتتانام با دەپ ەم، قول تيمەدى. ويىم ءسىزدى دە كورۋ، كەڭەسۋ ەدى. ەندى تىرشىلىك بولسا، الداعى جازعا جينا­لامىن. ول-پۇلداردى سۇراپ (شوقانعا بايلانىستى) ءسىزدى اۋرەلەگىم كەلەدى دە، سۇ­رايتىندارىمدى حاتقا سىيعىزا المايمىن. وسىندا الدىرتۋدى دا ويلايمىن. اكادەمياعا بۇل جونىندە سويلەسىپ تە ءجۇرمىن، ناتيجەسىن حابارلايمىن. جالپى حاتپەن حابارلاسىپ تۇرايىق، اعاي! ىنىلىك سالەممەن – ءسابيت مۇقانوۆ 30. 10. 1948 جىل. الماتى».

بۇل حات سابەڭنىڭ ىشكى سىرىن سىرتقا جايىپ سالىپ تۇر عوي. شوقان تۋرالى رو­مان جازۋدى ءاۋ باستان-اق ويعا العان­ىنا بۇل دا دالەل. ال ىدىرىس ۋالي­حانوۆپەن سابەڭ جولىعىسقان، اڭگى­مە­لەس­كەن، شوقان تۋرالى كوپ دەرەكتەر العان.

س.مۇقانوۆ ماسكەۋدىڭ، لەنينگراد­تىڭ، ومبىنىڭ، الماتىنىڭ مۇراعاتتارى­­نان ش.ۋاليحانوۆقا قاتىستى مول ماعلۇ­مات جي­ناقتاعان. شوقاننىڭ كۇندەلىكتەرى­نە شولۋ جاساي وتىرىپ جازعان داپتەرىنىڭ كوشىرمەسى دە مۋزەي كەشەنى قورىندا ساق­تاۋلى. بۇل جونىندە: ء«سابيت مۇقانوۆتىڭ «شوقان ءۋاليحانوۆ» پەساسى دراما ­تەاترىندا قويىلاتىن بولىپ، شوقان ءرولىن ويناۋ مىندەتى ماعان جۇكتەلدى، – ­دەپ ەسكە الادى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتى­سى نۇرمۇقان ءجانتورين، – سابەڭ مەنى ەرتىپ، ۇيىنە اكەلدى. ءوزىنىڭ جۇمىس كابينەتىنە وتكىزدى دە، شكاف تارتپاسىنان ءبىر قولجازبا شىعاردى. سونى ماعان ۇسىنىپ تۇرىپ: – مىنانى قازىر وسى كابينەتتەن شىقپاي وقى. بىتىرگەن سوڭ سويلەسەمىز! – دەدى. بۇل ون سەگىز جاسار شوقاننىڭ كۇندەلىگى ەكەن. مەن قۇنىعا وقىپ شىقتىم». (كىتاپتا: «كادىمگى ءسابيت مۇقانوۆ. ەستەلىكتەر كىتابى. – الماتى: جازۋشى. 1984 – 392ب.).

وسىعان ساباقتاستىرا وربىتەر ويدى قازاق تەاتر ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى­لار­دىڭ ءبىرى، حالىق ءارتىسى قاپان با­دى­روۆ جازىپ قالدىرىپتى: ء«سابيت مۇ­قا­نوۆتىڭ درامالىق شىعارمالارى نەگى­زىن­دە قويىلعان قۇندى سپەكتاكلدىڭ ءبىرى – «شوقان ءۋاليحانوۆ». سپەكتاكلدە جۇرت­شى­لىق ءسۇيىپ قارايتىن، جاقسى بەينەلەنگەن – نۇرمۇقان ءجانتورين ويناعان شو­قان ءرولى. ...ءبىز اكتەر نۇرمۇقاننىڭ ونەر جولىن­دا باعىن اشقان ءرول – وسى شوقان دەپ تانيمىز». (كىتاپتا: «س.مۇقانوۆ تۋ­را­­لى ەستەلىكتەر». استانا، ەلوردا. 2001. – 480 ب.).

«جول تاپتىم بار قازاقتىڭ جۇرەگىنە» دەپ باتىل بايلام جاساعان ءسابيت مۇقانوۆ شىعارماشىلىق جولىنىڭ ۇلكەن ءبىر اسۋىن شوقان ومىرىنەن كوركەم رومان-تەترالوگيا جازۋعا ارنايدى. «اققان جۇلدىز» دەپ اتالعان بۇل رومان-تەترالوگيانىڭ ەكى كىتابى عانا جارىق كورىپ (1967، 1970 ج.ج.)، ءۇشىنشى كىتابىن باستاعان 1973 جىلى جازۋشى عۇمىرى تۇيىقتالعان ەدى.

كورنەكتى عالىم، قازاق دراماتۋر­گيا­سىنىڭ بىلگىرى رىمعالي نۇرعاليەۆ: «شو­قان ءۋاليحانوۆ» دراماسىنان كەيىن كوپ­تومدىق روماندار شوعىرىنىڭ العاشقى كىتاپتارى دۇنيەگە كەلدى. كىتاپحانالار، ارحيۆتەر، شوقان بولعان قالالار، شوقان باسقان جولداردى ءسابيت مۇقانوۆ تۇگەل كوردى; شەكارادان ءوتىپ، شىعىس تۇركىستان، قاشقارعا دەيىن باردى. ۇيعىر حالقى­نىڭ قالىڭ ورتاسىندا بولىپ كەلگەن سوڭ، ويلانىپ، تولعانعان، تاقىرىپتى تەرەڭ بىلۋدەن، ماتەريالدىڭ ماڭىزدىلىعىنان بارىپ دراماتۋرگ ءبىر وبەكتىدەن وزەكتەس ەكى شىعارما – پەسا-ديلوگيا تۋدىردى. ءسويتىپ، شوقاننىڭ جاس جىگىت كەزىن كور­سە­تەتىن «قاشقار قىزى» اتتى ەكى ءبولىمدى تاريحي دراما دۇنيەگە كەلدى»، دەپ جاز­عان بولاتىن (ر.نۇرعاليەۆ. ارقاۋ. ت.1. الماتى. 1991–190 ب.).

ءسابيت مۇقانوۆ 1956 جىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا ساياحاتتاپ بارىپ، سول ساپارىنان «الىپتىڭ ادىمدارى» اتتى كولەمدى جولجازبا كىتابىن جازىپ، 1959 جىلى «قازاق مەملەكەتتىك باسپاسىنان» شىعارعان بولاتىن. بۇل كىتاپتى جازۋداعى نەگىزگى ماقساتىن ول: «...مەن كوپ جىلداردان بەرى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ءومىرى مەن ءىسىن زەرتتەپ، وسى تاقىرىپتا رومان جازۋعا جينالىپ جۇرگەن ادام­مىن. بۇرىن «قاشقاريا» نەمەسە «شىعىس تۇركىستان»، قازىر «سينتسزيان» اتالاتىن ولكەگە شوقان 1858 جىلى بارىپ، كە­يىن ول جايلى كوپ ەڭبەك جازعان ادام. سينتسزيانداعى ءومىرىن، ءىسىن سيپاتتاۋ ءۇشىن شوقان كورگەن جەردى كورۋ مەنىڭ كوپ جىل­داردان بەرگى ارمانىم بولاتىن»، دەپ بىلدىرگەن. 364-بەتتىك بۇل ەتنوگرافيالىق ەڭبەكتە مول ماعلۇمات، تىڭ دەرەكتەر كوپ. قازاق ەلىنىڭ وقىرماندارى تاڭجارىق­تىڭ ولەڭدەرىمەن دە العاش رەت وسى ەڭبەك ارقىلى تانىسقان بولاتىن. ۇيعىرلار تۋرالى «ەرتە كەزدە كوشپەلى ءومىر سۇرگەن ول، تاكلاماكان توڭىرەگىنە توعىزىنشى عاسىر شاماسىندا قونىستانىپ، سودان بەرى وتىرىقشى، ەگىنشى ەل بولىپ كەتكەن» دەسە، «تيان-ءشاننىڭ تەرىسكەي جاق بەتىندەگى حالىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاق. ولار­دىڭ الدى قىتاي ولكەسىنە ابىلاي زاما­نىندا (ون سەگىزىنشى عاسىردىڭ ورتا تۇسى) وتكەن سياقتى. سودان بەرى ءار كەزدە اۋىسقان قازاقتىڭ قازىرگى سانى جارتى ميلليونداي دەسەدى. ۇيعىر اۆتونوميالى اۋدانىنا (شىڭجاڭعا) قارايتىن قازاقتار اكىمشىلىك جاعىنان ۇشكە بولىنەدى: التاي – ورتالىعى سارى ءسۇمبى قالاسى، رۋلىق جا­عىنان باسىم كوپشىلىگى كەرەيلەر; تار­باعاتاي – ورتالىعى شاۋەشەك، رۋلىق جا­عىنان كوپشىلىگى نايماندار; ىلە – ورتا­لىعى قۇلجا، رۋلىق جاعىنان باسىم كوپ­­شىلىگى ۇيسىندەر. شىڭجاڭدا حالقى­نىڭ كوپتىگى جاعىنان ءۇشىنشى ورىندا موڭ­عول­دار تۇرادى ەكەن...».

عاجايىپ تۇلعا شوقان ءۋاليحانوۆ ءومى­رى مەن شىعارماشىلىعىن زەرتتەپ، زەردەلەۋدە قازاقتىڭ ەكى اكادەميگى – الكەي مارعۇلان مەن ءسابيت مۇقانوۆتىڭ سىڭىر­گەن ەڭبەگى ولشەۋسىز. 1961 جىلى قازاق كسر عىلىم اكادەمياسى ش.ءۋاليحانوۆتىڭ بەس تومدىق شىعارمالار جيناعىن شى­عار­دى. ونىڭ جاۋاپتى رەداكتورى الكەي مارعۇلان ەدى. س.مۇقانوۆ رەداكتسيالىق القانىڭ قۇرامىندا بولعان. الەكەڭ سا­بەڭە بەس تومدىقتى سىيعا تارتىپ، ءى-تو­مىنا مىناداي قولتاڭبا قالدىرىپتى: «قا­دىرلى سابيتكە! تەڭىزگە شومىلعانداي ءسۇي­سىنىپ وقۋعا! الكەي مارعۇلان. 25 يۋل 1961 جىل». شوقاننىڭ ازعانتاي عانا عۇ­مى­رىندا 200 باسپا تاباق عىلىمي جۇ­مىستار جازىپ قالدىرۋى تاڭعالارلىق جايت قوي، شىنىندا!

قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى، اقىن مۇزافار الىمباەۆ شىعارمانىڭ جازىلۋ تاريحىنا قاتىسى بار مىناداي ءبىر دەرەك كەلتىرىپتى: «... مينيسترلەر سوۆەتىنىڭ 2-ءشى دەمالىس ءۇيى. سابەڭ مەنى ءوزىنىڭ نومەرىنە شاقىردى. – ال مەن ساعان ءبىر قىزىقتاردى كورسەتەيىن. مىناۋ 1928 جىلعى داپتەر، مىناۋ 1925 جىلعى. مىناۋ 1936 جىلعى... 1940 جىلعى... ۇساق ارىپتەرمەن جازىلعان. اراب الفاۆيتىمەن... – سەن بىلەسىڭ بە: مەن شوقانعا بايلانىستى ماتەريالداردى جيناعانىما بيىل ەلۋ ءۇشىنشى جىل. مەن ەڭ العاش عالىمنىڭ ءىنىسى مىلقاۋ ماقىنىڭ سۋرەتتەرىن ءبىر ۇيدەن كوردىم. جيناۋدى سودان باستادىم، – دەدى سابەڭ» («كادىمگى ءسابيت مۇقانوۆ». 117-ب.).

«سابەڭنىڭ كوركەمدىك تاجىريبەسىنە دۇرىستاپ نازار اۋدارساق، – دەيدى كورنەكتى ساكەنتانۋشى، ءسابيتتانۋشى عالىم، پروفەسسور تۇرسىنبەك كاكىشەۆ، – اسىرەسە، تاريحتا بولعان قايراتكەرلەر جونىندە جىلدار بويى ىزدەنىپ، تولعانىپ بارىپ شىعارما جازۋعا وتىرعانىن كورەمىز. وعان وسى شوقان تاراۋى مىقتى دالەل. اۋەلى ماقالا، ونان كەيىن پەسا، ءىرى دۇنيەگە كىرىسەر الدىندا مونوگرافيالىق زەرتتەۋ جاساپ الىپ، رومان جازۋعا كىرىسكەن. ارينە، وكىنىشتىسى، «اققان جۇلدىزدىڭ» اياقتالماي قالعانى، ايتپەسە، قازاق تا­ري­­حىنىڭ ەڭ ءبىر شۇرايلى كەزەڭىنىڭ كور­كەم شەجىرەسى جاسالار ەدى» (كاكىشەۆ ت.، احمەت ك. ء«سابيت مۇقانوۆ». ادەبي-عى­لىمي عۇمىرناما. الماتى. اردا، 2005). سونداي-اق ءسابيتتانۋشى عالىم، پرو­فەس­سور قۇلبەك ەرگوبەكتىڭ: «اياقتالماي قال­­عان «اققان جۇلدىز» ەركىن رومانى جانە اياقتالماي قالعان «قازاق قاۋىمى» تاريحي-ەتنوگرافيالىق كىتابى – بۇل ەكەۋى ىشتەي ساباقتاس تۋىندىلار. ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىراتىن، ءبىرىن-ءبىرى اشاتىن بۇل ەكى ەڭبەك ءومىر بويى حالىق اتىنان سويلەپ كەلگەن جازۋشىنىڭ شىن مانىندە حالىقتىق ويعا، ۇلتتىق مۇراتقا ورالۋى ەدى» دەگەنىنىڭ ءجونى بولەك (ق.ەرگوبەك، ءسابيت مۇقانوۆ. وقۋ قۇرالى. – الماتى، سانات، 2000 ). شوقان ومىرىنە تەرەڭ ۇڭىل­گەن سايىن ءسابيت مۇقانوۆ ونىڭ قىسقا عۇمىرداعى اتقارعان قىرۋار ەڭبەگىمەن قوسا، قول-اياعىن جازدىرماعان «تەمىر كى­سەن­دى» دە (رەسەيدىڭ يمپەريالىق ساياساتىن) اڭعارادى. وزىنە-ءوزى ۇڭىلەدى. ۇلت تاع­دىرىن ويلايدى. تۇيىققا تىرەلەدى. بالكىم «اققان جۇلدىزدىڭ» ەكى كىتابىن تامام­داعاننان كەيىن ونى توقتاتا تۇرىپ، تىڭ سەرپىلىسپەن «قازاق قاۋىمىن» جازۋىندا الگىندەي كۇرمەۋى كوپ قيىن ءتۇيىندى شەشۋگە دەگەن ۇمتىلىس جاتقان بولار...

وزىمىزگە «شوقان تۋرالى كەيىنگى كەزدە ىرگەلى دە كۇردەلى قانداي ەڭبەك جا­زىلدى؟» – دەگەن ساۋال قويساق، قولى­مىز­­­داعى بەلگىلى جازۋشى-جۋرنالشى جا­­­رىل­­قاپ بەيسەنباي ۇلىنىڭ «شوقان» ات­­تى تاريحي-عۇمىرنامالىق دەرەكتى حي­كايا­تىن اتاپ ايتار ەدىك. 2009 جىلى «قا­زاق­­ستان» باسپاسىنان شىققان بۇل كىتا­بىن­دا ج.بەيسەنباي ۇلى شوقاننىڭ ءومىرى مەن ونىڭ زامانىنا قاتىستى بۇرىن بەي­ما­لىم بولىپ كەلگەن كوپتەگەن تۇستارعا جا­ڭاشا بارلاۋ جاسايدى، تىڭ ءتۇيىن، با­­عالى تۇجىرىمدارى بار. «عيبراتتى عۇمىر» سەرياسىمەن شىققان بۇل كىتاپ ۇزاق جىلدارداعى ىزدەنىستىڭ جەمىسى، وتە سالماقتى دۇنيە. دەرەككوز ادەبيەتتەر قاتارىندا س.مۇقانوۆتىڭ ەڭبەكتەرى دە اتالعان.

شوقاننىڭ باكىسىنە قايتا ورالايىق. «شوقاننىڭ باكىسى دەگەندە، كوپ ادامنىڭ كوز الدىنا شوقان مەن فەدور ميحايلوۆيچ دوستوەۆسكيدىڭ قاتار وتىرىپ تۇسكەن فوتوسۋرەتىندەگى شوقاننىڭ قولىنداعى كىشكەنتاي كەزدىك ەلەستەر. جوق، بۇل باكى – ول كەزدىك ەمەس... (س.مۇقانوۆتىڭ جەكە مۇ­راعاتىندا ف.م.دوستوەۆسكي مەن ش.ءۋا­ليحانوۆتىڭ بۇل فوتوسۋرەتىنىڭ ءبىر داناسى ساقتالعان، دالىرەك ايتقاندا، فو­تو­­سۋرەتتىڭ كوشىرمەسى. ونىڭ سىرتىندا: «ف.م.دوس­­­توەۆسكي ي چوكان ۆاليحانوۆ (1858 گ.، گ.سەميپالاتينسك). يز ءىV-گو تو­ما سوبر. سوچينەني دوستوەۆسكوگو. كني­گا نا­حوديتسيا ۆ بيبليوتەكە سويۋزا پيسا­تە­لەي كازاحستانا. گ.مۋكامەدحانوۆ. 1941 گ. يانۆار-فەۆرال. گ.الما–اتا» – دەپ جازعان قايىم (عابدۋلقايىم) مۇحا­مەد­حانوۆتىڭ قولتاڭباسى بار).

وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىل­دارى بولسا كەرەك، مۋزەيدە ءۋاليحا­نوۆ­تار اۋلەتىنىڭ كەيىنگى ۇرپاعى، قازاق­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارحيتەكتورى، الما­تىداعى شوقان ەسكەرتكىشىنىڭ، قا­زىرگى ەلتاڭبامىزدىڭ، تاۋەلسىزدىك مونۋ­مەنتىنىڭ، ت. ب. اۆتورى شوت-امان ۋالي­حانوۆپەن كەزدەسۋ كەشى ءوتىپ جاتتى. شوت-امان اعامىزدىڭ ءبىر شاپ-شاعىن قولساندىق ۇستاپ كەلگەنىن بايقاعانبىز. اڭگىمە ۇستىندە الگى قولساندىقتى جۇرتقا كورسەتىپ، اشىپ، ءمان-جايىن ءتۇسىندىردى. بۇل شوقاننىڭ سۋرەتشى ءىنىسى ماقى (ابدىلماقىجان. 1844-1916) جاساعان قول­ساندىق ەكەن. ونىڭ ورنەكتەلۋى، اشە­كەيلەنۋى، وزىق قولونەر تۋىندىسى ەكەن­دىگى قاراپايىم كورۋشىگە دە اسەر قال­دى­رارلىقتاي. «ال مۇنىڭ تاعى ءبىر ەرەك­شەلىگى – قوس ءتۇبى بار. ياعني استىڭعى ءتۇبى مەن جاسىرىن جاسالعان ۇستىڭگى ءتۇبى اراسىندا شوقاننىڭ تالاي قوجازباسى جاسىرۋلى جاتادى ەكەن» – دەدى شوت-امان ءۋاليحانوۆ. جۇرتشىلىق قىزىعا قاراپ كورىپ، بىرەۋلەر: «مىنا كونەنىڭ كوزىن مۋزەيگە تاپسىرمايسىز با؟» – دەپ قالدى. شوت-امان اعامىز: «كەيىنىرەك تاپ­سىراتىن شىعارمىن. ازىرگە وزىمدە ساق­تالادى، – دەدى دە ءسوزىن جالعادى، – مەن ءسابيت اتامىزعا شوقاننىڭ باكىسىن سىيلاعانمىن. مۋزەي ەكسپوزيتسياسىندا تۇرعانىن كوردىم. راحمەت! «ونى نەگە سىيلادىڭ؟» – دەيسىزدەر عوي. شوقاندى زەرت­تەپ، ناسيحاتتاپ، ۇرپاق جادىندا جاڭ­عىرتۋدا سابەڭنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگىن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. سوندىقتان شوقاننىڭ كوزىندەي بولىپ، وسىناۋ اق ساپتى كىشكەنە باكى سابەڭنىڭ كىتاپتارىنىڭ جانىندا تۇرۋعا ابدەن لايىق دەپ سانادىم».

 بۇل وتە ورىندى شەشىم بولعان ەكەن دەپ وي تۇيگەنبىز.

شوقان شىققان شىڭ تىم بيىك ەدى عوي. تۋعان حالقى ونى ءاردايىم تەك بيىكتەن عانا كورىپ، باعالاي بەرسىن!

 

ادىلعازى قايىربەكوۆ،

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ

كانديداتى، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى،

الماتى قالاسىنداعى مۋزەيلەر بىرلەستىگىنە قاراستى س.مۇقانوۆ پەن ع.مۇسىرەپوۆتىڭ ادەبي-مەموريالدىق مۋزەي كەشەنىنىڭ جەتەكشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

«ساتەمىر حان» كىم؟

رۋحانيات • كەشە

«ەسىل وزەن»

ونەر • كەشە

تاسادا قالعان تۇلعا

تاريح • كەشە

ساحنا سۋرەتكەرى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار