تالىستاي دالا تالىقسىپ جاتىر. كوز ۇشى جەتەتىن كەڭىستىك اپپاق كورپە جامىلعان. قولىنا قىران بۇركىت قوندىرعان ساياتشىنىڭ تۇلعاسى وڭ يىعىنان اسىلا قاراعان اسقار شىڭمەن استاسىپ تۇرعانداي. ۇستىندەگى ىقشام, جىلى كيىم, كەمەر بەلبەۋ, كۇمىس ۇزەڭگى, التايى تىماق ساياتشىنىڭ ءسانى مەن سالتاناتىن اسىرىپ تۇر. قانجىعاداعى قىزىل تۇلكى ءبىر قىزىقتىڭ بەلگىسىندەي. جۇزىندە ءسال عانا قۋانىش لەبى بايقالادى. دارقان دالانىڭ يەسى دە, كيەسى دە ءوزى. بۇل – بەكتاس كارىمنىڭ نيۋ-يوركتەگى كورمەگە قويعان سۋرەتى.
ۇلان-باتىرداعى كوركەمسۋرەت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تەاتر-ساحنا جانە سۋرەت فاكۋلتەتىن بىتىرگەننەن كەيىن مۋزىكالىق دراما تەاترىندا ساحنا سۋرەتشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. وڭاي شارۋا ەمەس. قويىلىمنىڭ ىشكى ءمانى, مەڭزەيتىن مەزىرەت, ايتار وي سۋرەتپەن قابىسۋى شارت ءارى اكتەردىڭ تىلىنە ىلىكپەگەن سىر سۋرەتپەن ۇشتاستىرىلىپ, ماعىنا ۇستەۋى شارت. اقسۇيەك ونەرگە قۇلاي عاشىق بەكتاس كارىم بىرتە-بىرتە قول قانىقتىرعان. شىن ونەرگە ەڭبەك سەرىك. اسىرەسە, «ەڭلىك-كەبەكتى» قويار الدىنداعى دايىندىق ساناسىنا ءسىڭىپ قالعان.
ءدال سول كۇنى قولى جۇرمەي قويدى. كوپتەن بەرى ناق وسىلاي بولماپ ەدى. كۇن ارقان بويى كوتەرىلگەندە قىرعا شىققان. ۇشار باسىن جەل جۇلمالاعان شالعىننىڭ سىبىرلاعان سىرىنا قۇلاق ءتۇردى. كوكىرەگىندەگى ءبىر بەيمالىم سەزىم جان-دۇنيەسىن تۇمشالاپ الىپ, تۇنشىقتىراتىن ءتارىزدى مە, قالاي؟ باياعى بالا كەزىنەن بەرى بيىكتىككە جانى قۇشتار. ءوزى تۋىپ وسكەن, كىندىك قانى تامعان ولكە. كوسەنىڭ يەگىندەي ءبىر تال قىلتاناعى جوق بولسا دا, ساياسىنا سايعاق سايالار ءبىر ءتۇپ اعاشى بولماسا دا, الەمدەگى ەڭ كوركەم جەر بولىپ اسەر ەتەدى.
كەنەت الاڭسىز جايىلىپ جۇرگەن قوس ەلىكتى كوردى. ەستىلەر-ەستىلمەس ءسال عانا سىبدىرىنان سەكەم الىپ, قۇلاقتارىن قايشىلاپ قويىپ, ءبىر-بىرىنەن كوز ايىرماي قارايدى. سۋرەتشى وسى ساتتە ءوزى ىزدەگەن بەينەنى جازا باسپاي تاپقانىن انىق سەزىندى. ادەتتە قالام ۇستاعان قاۋىم عاشىق جۇرەكتەردى اققۋلارعا تەڭەيتىن, اقىن بىتكەن ايدىن توسىندەگى قۇس تورەسىن جىرلايتىن. بالكىم, ولاردىكى دە ءجون شىعار. «ەڭلىك-كەبەك» قويىلىمىن كورەرمەنگە ۇسىنۋ ءۇشىن بەكتاس كارىم وسىنداي جول تاپقان. جىڭىشكە, بۋناقتى اياقتارىن قازداڭداي باساتىن قوس ەلىك مىناۋ جارىق دۇنيەدە وزدەرىنە تونەر قاۋىپ-قاتەردىڭ بار ەكەنىن مۇلدەم ۇمىتىپ كەتكەندەي. الدە عاشىقتىق دەرتى شالعاندا ءبىر-بىرىنە شەكسىز عاشىق جانارلار وزدەرىنەن باسقا ەشبىر جاندى كورمەي مە ەكەن؟ قۇددى سۇلۋ ايەلدىڭ «مەنەن باسقا ەشكىمدى سۇيمەيسىڭ, مەنەن باسقا ەشكىمگە كوڭىل اۋدارمايسىڭ» دەيتىن تالابى ءتارىزدى.
جەدەلدەتە جۇمىس كابينەتىنە كەلدى دە, اق قاعازعا ءوزى كورگەن تابيعاتتىڭ بەينەسىن تۋرا سول قالپىندا كوشىرىپ شىقتى. اق قاعازدىڭ بەتىندە اسەم مويىندارىن ءيىپ, ءبىر-بىرىنە ەلجىرەي, ەلىتىپ قاراعان قوس ەلىك, ءسال تومەنىرەك وڭ جاق بۇرىشتا تاسباقانىڭ ساۋىتى ىسپەتتى دوڭگەلەك قالقان. دوڭگەلەك قالقان كەز كەلگەننىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن ىڭكارلىك سەزىمدى, تاڭعى شىقتاي مولدىرەگەن ماحابباتتىڭ قوس پەرىشتەسى – قوس ەلىكتى سىرت كوزدەن, ايتىپ كەلمەس اپاتتان, بالكىم ز ۇلىمدىقتان, مۇمكىن, قاراۋلىقتان قورعاپ تۇرعان ءتارىزدى. مىنا جارىق دۇنيەدە اي مەن كۇننىڭ الماسقانى سياقتى, جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ ءبىرىن-ءبىرى جەڭە الماي شارپىسۋى مۇمكىن عوي. الماس ءجۇزدى, بەس, الدە التى نايزا ءتونىپ تۇر. ىشىنە پىشاق اينالمايتىن, پەيىلى تار الدەبىرەۋلەردىڭ بولماشى بەينەسى.
ەڭلىك پەن كەبەك عۇمىر كەشكەن, ءبىر-بىرىنە ولەردەي عاشىق بولعان كونە ءداۋىردىڭ سۇلباسى. مىناۋ جانارىڭ جەتپەيتىن جالپاق جازىقتىق الاش جۇرتىنىڭ اتامەكەنى. اق قاعازدىڭ ەتەك جاعىنا ءسال كولەڭكەلەۋ, قاراڭعىلاۋ بوياۋ ءتۇستى. ويتكەنى, دارقان دالاداعى عاشىقتاردىڭ تىلىمەن سيپاتتاۋعا كەلمەيتىن قۇدىرەتى ەت جۇرەكتەردى ەلجىرەتىپ, باۋراپ, ايالاپ, الپەشتەپ تۇرعانىمەن قاۋىپ-قاتەر دە از ەمەس ەدى. از بولمايتىندىعى ەسكى عۇرىپ, جاقسىلىعىنان زيانى باسىم كونە ءداستۇر, بارلىعى ەمەس ارينە, جاس جۇرەكتەردىڭ ءلۇپىلىن ۇعا المايتىن كەيبىر كەرىتارتپا پيعىل. ەڭلىك پەن كەبەكتىڭ ۇلبىرەگەن پەرىشتە عۇمىرلارىن عانا ەمەس, ءبىر-بىرىنە ىنتىق ماحابباتتارىن الا كەتتى. عۇمىر ءۇزىلدى, بىراق جالپاق جۇرتقا, قالىڭ كوپشىلىككە ايان بولعان, كەيىن بىرەۋ سەنىپ, بىرەۋ سەنبەيتىن ادەمى اڭىزعا اينالعان عاشىقتىق جەلىسىن ۇزە العان جوق. وسى ءبىر قارالى, دەگەنمەن كەيىنگى ۇرپاققا تاماشا تاعىلىم قالدىرعان وقيعا ۋاقىت وتە كەلە قايتا جاڭعىرىپ, جاسانىپ, سىلانىپ ساحنا تورىنە كوشكەندە كورەرمەنگە ساحناداعى ۇزدىككەن ءسوز, ۇيلەسىمدى قيمىل, ايشىقتى سەزىمدەر عانا ەمەس, ساحنا تورىندەگى ءداۋىر بەينەسى, ۋاقىت بەدەرى وزگەشە ماعىنا ۇستەپ, ايرىقشا مازمۇن ءبىتىرىپ, ۇقتىرىپ تۇر ەدى. كوكىرەك كوزى اشىق كورەرمەن سۋرەتشىنىڭ ايتار ويىن انىق ۇققان. سۋرەتشى دە ەلەسى ەمىس-ەمىس قانا ساقتالعان, ايتەۋىر سورابى ايقىن, باعىتى بەلگىلى وتكەن ءداۋىردىڭ ءوشىپ بارا جاتقان بەدەرىن سۋرەت ارقىلى سويلەتىپ, سۋرەت ارقىلى جىرلاپ قويىلىمنىڭ تۇتاستىعىن, بارلىق كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمدى التى ءورىم قامشىنىڭ جىمداسقانى ءتارىزدى جىگىن جاتقىزىپ جەتكىزدى.
2005 جىلى اتاجۇرتتان ءدام بۇيىرعان. شورتاندى اۋدانىندا قونىستاندى. سودان بەرى اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە ساحنا بەزەندىرۋشىسى رەتىندە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سول جىلى كوكشەتاۋ قالاسىندا وتكەن «ماڭگىلىك كۇي» اتتى كورمەگە قاتىسقان. مۇنداعى جۇرت شىن تالانتتىڭ شەبەرلىگىن كورمەدەن كوردى. كەيىن الدەنەشە جىل قاتارىنان «اقمولا جۇلدىزدارى» وبلىستىق بايقاۋىندا توپ جاردى. جەڭىس مەرەكەسىنە وراي نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن «قايران ەرلەر, قاھارمان ارداگەرلەر» اتتى وبلىستىق بايقاۋدا ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى. 2015 جىلى استانادا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان كورمەدە تاقىرىپقا وراي ۇسىنعان تۋىندىسى لايىقتى باعالانىپ, جەڭىمپاز اتاندى. قول جەتكىزگەن تابىسىن, جۇلدەسىن ايتىپ تاۋىسا الماس ەدىڭىز. باعالانعان, ءادىل باعاسىن العان. سونىڭ بارلىعى ىزدەنىمپاز جاننىڭ قابىلەتىنىڭ قارىمتاسى.
– وڭ جامباسىنا كەلەتىن تاقىرىپ – اۋىل ءومىرى, – دەيدى سۋرەتشى, – مىنا سۋرەتتەگى اجەي قۇرمانجان اپامىز. بۇگىندە جاسى 80-گە تاياۋ. ماڭدايداعى ءاجىم وتكەن ءومىرىنىڭ سورابى. شاتتىقتىڭ جۇپ-جۇقا لەبى اتا جۇرتقا تابانى تيگەندەگى قۋانىشتى ءساتى. ال مەيىرىم بارشا اجەگە ورتاق قاسيەت. بۇل سەزىم قۇرمانجان اپامىزدا دا بار. قازاقتىڭ بار اجەسى مەيىرىمدى عوي.
سۋرەتشىنىڭ ءوز ايتۋىنا قاراعاندا, ونەر قانمەن دارىسا كەرەك. ماشىق كەيىنگى دۇنيە. قالامىنا ىلىككەن دۇنيەنىڭ ءبارى كوز قانىقتىرعان, كوڭىل توعايتقان دۇنيەلەر. ايرىقشا ىقىلاسى اۋعان عاجايىپ الەم – جاۋىرىن. كادىمگى مالدىڭ جاۋىرىنى. ىلكى زاماندا ەل ىشىندە بولاشاقتى كۇنى بۇرىن بولجاي بىلەتىن جاۋىرىنشىلار از بولماعان. بۇل دا ءبىر عاجاپ قاسيەت. اينالىپ كەلگەندە الاش جۇرتىنىڭ بويىنداعى جاراتقان يە سىيلاعان ايرىقشا دارىندى كورسەتسە كەرەك.
مالدىڭ جاۋىرىن سۇيەگىنىڭ ءبىتىمى دە تەگىن ەمەس ەكەن. قۇپيانى اشۋعا ارنالعان كادىمگى اينا ىسپەتتى. بالكىم سودان با ەكەن ىقىلىم زاماننان بەرى قاسيەتتى سانالعان. ەگەر ۇساق مالدىڭ جاۋىرىن سۇيەگى ءسال يمەكتەۋ, جازىق بولىپ بىتسە, وسىعان قاراپ الداعى قىستىڭ قاباعىن اڭداعان. جاۋىرىننىڭ قاسيەتتى سۇيەك ەكەنىن باقسى-بالگەر دە جاقسى تۇيسىنگەن. ارعى جاعىنا قاسيەت قونىپ, كيە دارىعان كورىپكەلدىك قابىلەتى بار اۋلەتتىڭ بالالارىن جاۋىرىنمەن اۋىزداندىرۋ سالتى بولىپتى. قويدىڭ وتقا قاقتاعان جاۋىرىن سۇيەگىن جاس ءسابيدىڭ جورگەگىمەن بىرگە بولەپ, كەيىن ونى ەل كوزىنەن تاسا, بالانىڭ قولى جەتپەيتىن جەرگە جاسىرعان. الگى بالا ون بەسكە تولعاندا عانا ۇستاۋعا رۇقسات ەتىلگەن. ونىڭ وزىندە دە ەل اناسى سيپاتىنداعى اجەي بالانى بولەك بولمەگە اپارىپ, وڭاشالاپ بارىپ قانا كورسەتەدى ەكەن. سوندا عانا قاسيەت قاشپاسا كەرەك. جاۋىرىنعا قاراپ سويلەگەن كەزدە جاڭىلماۋدىڭ سەبەبى وسىنداي قاعيدالاردى قاپىسىز اتقارعاندىقتان دەپ ەسەپتەگەن. بالا كەزىمىزدە ەستىگەن ەرتەگىلەردە جاۋىرىنشىلار تۋرالى كوپ دەرەك بار عوي.
بەكتاس كارىم ۇلتپەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان وسى ءبىر عاجاپ دۇنيەنى تەرەڭدەي زەرتتەپ, سان جاۋىرىندى تابيعي كۇيىندە قالىپتاپتى. ءبىز تىلدەسكەن ۋاقىتتا ون شاقتىسىن كورسەتتى. ءسابي كەزىمىزدەن سانامىزعا سىڭگەن دۇنيەگە تاعى ءبىر ءتانتى بولدىق.
– ءسىز دە جاۋىرىنعا قاراپ بولاشاقتى ايتا الاسىز با, زەرتتەگەن دۇنيەڭىز عوي؟ – دەپ سۇرادىق.
سۋرەتشى رياسىز جارقىلداپ كۇلدى. ول ءۇشىن ءتۋابىتتى قاسيەت كەرەك ەكەن. ال بولاشاقتىڭ, قازاقتىڭ بولاشاعىن ايتا الامىن دەدى.
– الدىمىزدا اقجارىلقاپ زامان تۇر, ماڭگىلىك ەل مۇراتى تولايىم ورىندالادى, – دەدى ول.
ءبىز دە جاقسىلىققا جورىدىق.
اقمولا وبلىسى,
شورتاندى اۋدانى
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سوۆەتبەك ماعزۇموۆ
