ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اياقتالعانىنا 64 جىلدان استام مەرزىم وتكەنىمەن, اسا قاتىگەز دە قانقۇيلى سوعىستىڭ جانتۇرشىگەرلىك ىزدەرى مايدانگەرلەردىڭ ۇرپاقتارىن – بالالارى مەن نەمەرەلەرىن, قالدى شوبەرەلەرىن ءالى كۇنگە الاڭداتىپ كەلەدى.
سوعىس ءبىزدىڭ ەنشىمىزگە نەبىر شەشىلمەگەن تۇيىندەردى ۇسىندى. ماسەلەن, ءبىر عانا اقمولا ءوڭىرى بويىنشا ۇلى وتان سوعىسىندا 33950 جاۋىنگەر قازا تاپسا, سونىڭ 16641-ءىن حابار-وشارسىز كەتكەن, مايدان توسىندەگى تاعدىرلارى ءالى كۇنگە بەلگىسىز جاندار قۇرايدى. قازا تاپقانداردىڭ كوبىسىنىڭ قاشان, قاي مەكەندە كوز جۇمعاندىعى جانە قايدا جەرلەنگەندىكتەرى دە ءالى كۇنگە بەلگىسىز. وسىناۋ مىندەتتى شەشۋ ءىسىن بۇدان اتتاي 22 جىل بۇرىن ءوز مويىندارىنا العان استانا قالاسىنداعى “مەموريالدىق ايماق” ىزدەستىرۋ وتريادىنىڭ بۇل ورايدا اتقارىپ كەلگەن جۇمىستارى دەن قويارلىقتاي. ءوز جۇرەك قالاۋىمەن وسى شارۋاعا باس-كوز بولىپ جۇرگەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, عىلىم كانديداتى مايدان قۇسايىنوۆتىڭ بۇل جايىندا ايتارى دا, توپشىلاۋلارى دا جەتكىلىكتى. عالىمنىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, ىزدەستىرۋ وتريادىنا كوبىنە-كوپ حابار-وشارسىز كەتكەن مايدانگەرلەردىڭ جاقىندارى ءجيى حابارلاسادى. ىزدەستىرۋشىلەر نەگىزىنەن رەسەي فەدەراتسياسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق مۇراعاتىندا جيناقتالعان قۇجاتتاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مايداندا حابار-وشارسىز كەتكەندەردىڭ تاعدىرلارىن انىقتاۋ جونىندە جىلدار كوشىندە ءبىزدىڭ جيناقتاعان وزىندىك دەربەس تەحنولوگيامىز بار, دەيدى مايدان كومەك ۇلى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ىزدەستىرۋ جۇمىستارىندا وڭ ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن وتان قورعاۋشىنىڭ اتى-ءجونى, تۋعان جىلى مەن كۇنى, دالالىق پوشتاسىنىڭ ءنومىرى, مايدان مەن گوسپيتالدان جازىلعان حاتتار, پولكتاستارىنىڭ سوڭعى ۇرىس جونىندەگى جان-جاقتى دەرەكتەرى مەن ەستەلىكتەرى, اسكەري بولىمدەردەن كەلگەن “قارا قاعاز” سەكىلدى قۇجاتتاردىڭ بولعانى ءجون. وسىلار ارقىلى عانا ءىز-ءتۇسسىز كەتكەندەر ساناتىنداعىلاردىڭ كەيىنگى تاعدىرلارىن ءبىلۋدىڭ ءساتى تۇسەدى. بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جاردەم سۇراعانداردان تۋ كۋالىگىنە قاتىستى, نە بولماسا نەكە تۋرالى دەرەكتەردى انىقتاۋ تالاپ ەتىلەدى. اتالعان قۇجاتتار ارقىلى حابارسىز كەتكەندەردى “وتەچەستۆو” سايتىنىڭ ەستەلىك كىتابىنداعى دەرەكتەر بازاسىنان, “مەموريال” سايتى مەن رەسەي فەدەراتسياسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق مۇراعاتى مەن اسكەري-مەديتسينالىق مۇراجايىنان, ازاپ لاگەرلەرىندە وتىرعان تۇتقىنداردىڭ تىزىمىنەن, قايتىس بولعان جاۋىنگەرلەردىڭ مويىندارىنداعى مەدالونداردان ىزدەستىرۋگە بولادى. اسكەري ءبولىمىنىڭ ءنومىرىن انىقتاۋدا تاجىريبەدە ءوزىن دالەلدەي بىلگەن ەكى ءادىس قولدانىلادى. ءبىرىنشى ادىستە جەرگىلىكتى اسكەري كوميسسارياتقا بەلگىلى ءبىر بولىمنەن كەلگەن جاۋىنگەردىڭ قايتىس بولعاندىعىن حابارلاعان “قارا قاعازدىڭ” تۇپنۇسقاسى باسشىلىققا الىنادى. ەگەر وندا مۇنداي مازمۇندا حابارلاما تۇسپەسە, قالالىق نەمەسە اۋداندىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ بولىمدەرىنە جۇگىنگەن ءجون. مۇندا حابار-وشارسىز كەتكەن جاۋىنگەرلەردىڭ اتا-اناسى مەن وتباسىنا ءتيىستى جاردەم تولەنەدى. ونى دا مۇقيات سالىستىرعان دۇرىس. ەكىنشى ءادىس مايدانگەردىڭ حاتتارى مەن اسكەري ءبولىمىنىڭ دالالىق پوشتالارىنىڭ ءنومىرىن تابۋعا اۋدارىلادى. حابارلاسۋشىلاردىڭ كوبىسى سوعىستان كەيىنگى جىلداردا اسكەري كوميسساريات قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءۇي-ۇيلەردى جاعالاپ, ساۋالناما جۇرگىزگەندىكتەرىن دە بىلمەيدى. مۇنداي ساۋالنامالاردا حابارسىز كەتكەن جاۋىنگەردىڭ سوڭعى حاتىندا دالالىق پوشتا ءنومىرىنىڭ كورسەتىلگەندىگى ايقىن. وسى ىسپەتتەس جۇرگىزىلگەن ساۋالنامالاردىڭ تىزبەلەرى رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق مۇراعاتىنداعى 9-شى بولىمدە ساقتاۋلى. ىزدەۋ سالۋشىلارعا قاتىستى بارلىق فوتوسۋرەتتەردى, سوعىستان كەلگەن اشىق حاتتاردى جان-جاقتى زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى. وسى ارقىلى اسكەري ءبولىمنىڭ قايدا ورنالاسقاندىعىن, ونىڭ ءنومىرى مەن تۇسىرىلگەن سۋرەتتەردىڭ مەرزىمىن, اسكەر قاتارىنا قاشان شاقىرىلعاندىعى مەن ءبولىمنىڭ ورنالاسقان جەرىن ايقىنداۋعا بولادى. اقمولا (قازىرگى استانا) قالاسىنان شاقىرىلعان جاۋىنگەرلەر مەن كومانديرلەردىڭ كۇردەلى دە قيىن تاعدىرلارىن انىقتاۋدا ىزدەستىرۋ وتريادى تۇتقىنعا تۇسكەندەردىڭ ۇرىسقا قاتىسقان سوڭعى جەرىن تەكسەرۋدى, مەدسانباتتاردا قازا تاپقانداردىڭ تىزىمدەرىن قايتا سارالاۋدى, مەدالوندارى بويىنشا انىقتالعان ەسىمدەردى ەكشەۋدى, سوعىس بولعان ايماقتاردا ورنالاسقان ساياجاي يەلەرىنە سۇراۋ سالۋدى ۇدايى قولعا الىپ كەلەدى. “مەموريالدىق ايماق” ىزدەستىرۋ وتريادى ءوزى ومىرگە كەلگەن 22 جىل ىشىندە تمد مەن بالتىق بويىنداعى ەلدەردىڭ 800-دەن استام ىزشىلدەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, بىرقاتار يگىلىكتى جۇمىستار اتقاردى. ولار نەگىزىنەن باۋىرلاستار زيراتتارىن تابۋعا, وندا جەرلەنگەندەردىڭ اتى-جوندەرىن جازىپ, ءتيىستى بەلگىلەر ورناتۋعا, قورىمدارعا باراتىن جولدار مەن سۇرلەۋلەردىڭ بويلارىنا ءتيىستى باعدار-كورسەتكىشتەر قويۋعا ءبىرىنشى دارەجەلى ماڭىز بەردى. ىزدەستىرۋ وتريادى شتابىنىڭ كومانديرى, عالىم م.قۇسايىنوۆ ءوز سوزىندە 1946-1948 جىلدار ارالىعىنداعى اەروسۋرەتتەر ارقىلى دا باۋىرلاستار زيراتىن تابۋعا بولاتىندىعىن العا تارتى. ماسەلەن, وسىنداي جولمەن 314-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 1078-ءشى اتقىشتار پولكىنىڭ بەيىتتەرى تابىلعان. وندا بۇگىندە پەتروپاۆل مەن پاۆلوداردان مايدانعا الىنعان باۋىرلارىمىز ماڭگىلىك تىنىستاپ جاتىر. ءوز ىستەرىنە جان-تانىمەن بەرىلگەن ىزشىلدەر كەيىن 372-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ باۋىرلاستار زيراتىن تاۋىپ, ءىز-تۇسسىزدەر قاتارىندا سانالىپ كەلگەندەردىڭ ەسىمدەرىن انىقتاۋعا دا تيىسىنشە ۇلەس قوستى. ولاردىڭ قاۋىپتى دە قيىن, ابىرويلى دا ازاپتى جۇمىستارى ءوز كەزەگىندە “وتان قورعاۋشىلار تۋرالى حالىق ەستەلىگى” حالىقارارلىق قاۋىمداستىعى تاراپىنان دا جوعارى باعالاندى. ويتكەنى, ءبىر كەزدەرى ۇرىس دالاسىنا اينالعان ايماقتاردا زالالسىزداندىرىلماعان مينالار دا از ۇشىراسپايدى. وعان بىلىكتىلىك پەن توزىمدىلىكتىڭ, قىراعىلىق پەن ساقتىقتىڭ اسا قاجەت ەكەندىگى بەلگىلى. مۇنداي قاسيەت “مەموريالدىق ايماقتىڭ” ءىز كەسۋشىلەرىنە اسا ءتان. ال بەيبىت كۇندە وسىنداي جۇمىسقا تاۋەكەل ەتكەن رەسەيدىڭ, ۋكراينا مەن بەلورۋسسيانىڭ جاس جىگىتتەر مەن قىزداردان جاساقتالعان جەكەلەگەن ىزدەستىرۋ وتريادى مۇشەلەرىنىڭ تاجىريبەلەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىكتەرىنەن مينا الاڭدارىنا كەزدەسىپ, قازا تاپقاندارى دا بولدى. تاريحتىڭ بەلگىسىز بەتتەرىن اشۋعا تالاپتانعان “مەموريالدىق ايماق” وتريادى مۇشەلەرىنىڭ سانى بۇگىندە ەكى جۇزگە جۋىقتاپ وتىر. ولاردىڭ باسىم بولىگى كەشەگى قاندى سوعىستا حابار-وشارسىز كەتكەن, ەل ازاتتىعى جولىندا مەرت بولعان رۋحى بيىك, اسىل جانداردىڭ ۇرپاقتارى بولىپ تابىلادى. ولار اكەلەرى مەن اعالارى الدىنداعى بورىشتارىن وتەۋدى جۇرەك قالاۋلارىنا اينالدىرعان. بۇل ءىستىڭ جىل وتكەن سايىن جاڭا مانگە, تىڭ سەرپىنگە يە بولىپ, ونىڭ قاتارىنىڭ ارتا بەرەتىندىگىنە, تاعدىرلارى بەلگىسىز جانداردىڭ ودان ءارى انىقتالا تۇسەرىنە سەنىم مول. استانا قالاسىنداعى “مەموريالدىق ايماق” وتريادىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا قول جەتكەن تابىستارى وسىنداي پايىم جاساۋعا يتەرمەلەيدى. كوشكىنباي كەنەباەۆ, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, جوعارى ساناتتى مۇراعاتشى. استانا.
