تەحنولوگيا • 11 ماۋسىم، 2021

الەمدىك استروفيزيكتەر بۇرىن-سوڭدى بولماعان اسپان زەرتتەۋىن باستادى

79 رەت كورسەتىلدى

1983 جىلى استروفيزيكتەر ورتالىعىندا گارۆارد جانە سميتسونيان (CfA) 2400 گالاكتيكانى پايدالانىپ عارىش كارتاسىن شىعاردى. ەندىگى كەزەكتە CfA عالىمدارى 30 ميلليون كارتانى ءتۇسىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىر، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

الەمدى كارتاعا تۇسىرۋگە ارنالعان ەڭ ۇلكەن ىزدەنىستە حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەر توبى اسپاندى ءتۇسىرۋ ءۇشىن DESI جانە قارا ەنەرگەتيكالىق سپەكتروسكوپيالىق قۇرال قولدانۋدا.  باقىلاۋ 17 مامىر كۇنى اريزونانىڭ تۋسون ماڭىنداعى كيتت-پيك ۇلتتىق وبسەرۆاتورياسىندا رەسمي تۇردە باستالدى. ميسسيا 30 ميلليون گالاكتيكانى كارتاعا ءتۇسىرۋ ماقساتىمەن بەس جىلعا سوزىلادى.

مىڭداعان ادامنىڭ ىنتىماقتاستىعىمەن جانە اقش ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ عىلىم دەپارتامەنتىنىڭ العاشقى قارجىلاندىرۋىمەن DESI ورناتىلدى. سونىمەن قاتار كيتت شىڭى ۇلتتىق وبسەرۆاتورياسىنداعى 4 مەترلىك نيكولاس ۋ.مەياللدىڭ قايتا جابدىقتالعان تەلەسكوپى دا جۇمىس ىستەپ تۇر.  اسپاپ عالىمدارعا  بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمدى زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەردى.  5000 روبوتپەن باسقارىلاتىن وپتيكالىق تالشىقتاردى قولدانۋ ارقىلى DESI ءبىر ۋاقىتتا 5000 گالاكتيكادان سپەكتروسكوپيالىق مالىمەتتەردى جانە جارىقتى جيناي الادى.

DESI قوندىرعىسى 11 ميلليارد جىلعا دەيىنگى عالامنىڭ ەگجەي-تەگجەيلى 3D كارتاسىن قۇرۋعا كومەكتەسەدى. «بۇل قازىرگى زاماناۋي تەحنولوگياعا قاراعاندا شامامەن 20 ەسە جىلدام»، دەيدى CfA زەرتتەۋشىسى جانە DESI-ءدىڭ مۇشەسى دەنيەل ەيزەنشتەين.

«DESI – بۇل ەڭ جاڭا تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىكتەرىن نەگىزگە الىپ، اپپاراتۋرانى، باعدارلامالىق جاساقتامانى جانە اسپانعا تۇسىرىلىمدەردىڭ وپەراتيۆتى ستراتەگياسىن وڭتايلاندىرۋدىڭ ونجىلدىق تاجىريبەسىنەن الىنعان كەرەمەت قۇرال»، دەدى د.ەيزەنشتەين.

سونىمەن قاتار DESI قۇرىلعىسى اقش-تاعى ەڭ جىلدام سۋپەركومپيۋتەردى، Oak Ridge ۇلتتىق زەرتحاناسىنداعى Summit-تە قولدانىلعان، گالاكتيكالاردىڭ اۋقىمدى شوعىرلانۋى قالاي پايدا بولعانىن جانە وندا ەنەرگيانىڭ قانداي ءرول اتقارعانىن كورسەتكەن.

 

 

ءنۇربيبى قادىر،

ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى «جۋرناليستيكا» فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقتوبەدە قوقىس پوليگونى ورتەندى

ايماقتار • بۇگىن، 19:58

تۋريستكە دە ءتارتىپ بار

ايماقتار • بۇگىن، 18:06

دوللار قايتا قىمباتتاي باستادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:47

ۇقساس جاڭالىقتار