وسى التى شۋماقتان تۇراتىن شىعارماسىن اقىن شارتتى تۇردە ءۇش ء(ى,ءىى,ءىىى) بولىمگە بولگەن. شاعىن ولەڭ بولسا دا, اسىقپاي زەر سالىپ وقىساق, ءار بولىمدە سوعىستىڭ باسى, ورتا تۇسى جانە سوڭى كلاسسيكالىق ۇلگىدە سۋرەتتەلەدى. ال بۇل ولەڭنىڭ ەرەكشە قۇرىلىسى مەن سيۋجەتى بىزگە دەيىن دە تالدانعان. ماسەلەن, اقىن ەرتاي اشىقباەۆ: «بىزگە دەيىنگىلەر دە تالاي ماقالالارعا وزەك ەتكەن «داريعا, سول قىزدىڭ» بىرتىندەپ تارقاتا بەرەرلىك وسىنداي جۇيەلى يىرىمدەرى جەتەرلىك. فورماسى اسكەري كيىمدەي جيناقى, ءمىنسىز, سوعان وراي ەموتسيالىق قۋاتى دا مارتەن پەشىنىڭ جالىنىنداي وتكىر, وعان قوسا پسيحولوگيالىق ءدانى دە ابدەن تولىسقان بۇل ولەڭنىڭ ماحابباتتىڭ توزبايتىن شەجىرەسىنىڭ ءبىر التىن پاراعى بولىپ قالا بەرەتىندىگى دە سوندىقتان شىعار», دەگەن ەكەن «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە جاريالانعان «قاسىم ىزدەگەن داريعا, سول قىز» اتتى ماقالاسىندا.
ەندەشە, ءبىزدىڭ دە داريعا قىز جايلى ءوز ايتارىمىز بار.
الدىمەن, بۇل تۋىندى اقىننىڭ ومىرگە قۇشتارلىعىن, ءومىردىڭ ءمانىن بىلۋگە, قۇپياسىن تانۋعا دەگەن جان قالاۋىن بايقاتاتىنىن ايتقان ءجون. ويتكەنى «قايدا ەكەن, قايدا, داريعا, سول قىز» دەپ, ءوزىنىڭ بىلگىسى, كورگىسى كەلگەنىن قىزعا, ارۋعا تەڭەگەن بولۋى ىقتيمال.
ادەبيەتتەن حابارى بار ادامدار نەمەسە ولەڭگە جانى جاقىن جاندار: «قاسىم سوعىسقا اتتاناردا داريعا ەسىمدى قىزعا قاتتى عاشىق بولىپ, ونىمەن تىلدەسە الماعان. سوندىقتان سوعىستا ءجۇرىپ سول سۇلۋدى اڭسايدى. ەلگە امان قايتىپ, سونى كورگىسى كەلەدى. ءوز قىزىنىڭ ەسىمىن داريعا دەپ قويۋى دا وسى جاعدايمەن بايلانىستى» دەگەن بولجامدار ايتادى. جالپى, بۇل ولەڭ حاقىندا ءتۇرلى پايىم بار. وسىدان-اق, قاسىمنىڭ اقىندىق قۋاتىن, پوەزياسىنىڭ تەرەڭدىگىن, تاعدىرىنىڭ وتە كۇردەلى ەكەندىگىن كورەمىز. ەندى, ءبىزدىڭ بولجامعا ورالايىق. سونىمەن, قاسىم «داريعا قىز» دەپ كىمدى ىزدەدى؟ پايىمداۋىمىزشا, بۇل سۇراققا جاۋاپتى اقىننىڭ باسقا شىعارمالارىنان قاراستىرۋ كەرەك سەكىلدى. بۇل, ارينە, جەكە پىكىرىمىز.
ەندى قاراڭىز. قاسىم تۋعان جەرىنەن جاس كەزىندە كەتىپ, قايتىپ كەلمەگەن. ياعني تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىش ونىڭ جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىندە قايناپ جاتتى دەگەن ءسوز. ەڭسەسىن تىكتەپ, ەندى قارقارالىسىنا كەلمەكشى بولىپ جۇرگەندە, سوعىسقا اتتانادى. كەز كەلگەن ادامدا «سوعىستان قايتپاي قالۋىم مۇمكىن» دەگەن ۇرەي بولارى ءسوزسىز. وسىنداي تۋعان جەرىنە, دالاسىنا دەگەن ۇلكەن ساعىنىشتان «داريعا, سول قىز» ولەڭى تۋعان بولۋى مۇمكىن.
نەگە دەسەڭىز, قاسىمنىڭ «تۋعان جەر» اتتى ولەڭىندە «ۋا, داريعا, التىن بەسىك تۋعان جەر!» دەپ ەگىلە جىرلايدى. مىنە, ونىڭ كىندىك قانى تامعان توپىراعىنا ساعىنىشى قانداي بولعان. ياعني سۇراپىل سوعىستا جۇرگەن ءار ءتىرى جان يەسى تۋعان جەرىن, دالاسىن اڭسارى انىق.
ال قاسىم ءوزىنىڭ بار جانىمەن قۇرمەت تۇتقان تۇسىنىگىن «داريعا» دەپ قاستەرلەگەن. سولاي اتاعان. ونى جوعارىدا ايتقان «تۋعان جەر» ولەڭىندە اقىن ءوزى بىزگە ەمەۋرىن ەتىپ تۇرعانداي. مۇنداي شىعارماشىلىق قۇپياسىنا ءسوز اراسىندا ازداپ باعىت-باعدار بەرۋ حاكىم ابايدا دا كەزدەسەدى. دەمەك قاسىم سوعىستا ءجۇرىپ, قازاقتىڭ دالاسىن, تۋعان, وسكەن جەرىن اڭسادى. ونىڭ سۇلۋلىعىن, كوركەمدىگىن داريعا سۇلۋعا تەڭەدى. سول قازاقتىڭ بايتاق تا اسقاق دالاسىندا بۇلعاقتاپ وسكەن, ونە بويىنا جۋسان ءيىسى سىڭگەن قازاقتىڭ داريعا سۇلۋلارىنىڭ تەڭىزدەي تۇڭعيىق جانارىنا كوشكەن وتان-اناسىنىڭ, جۋسان اڭقىعان داريعا مەكەنىنىڭ كەلبەتىن كورگىسى كەلگەن بولۋى مۇمكىن.
كىم سۇراپىل سوعىستا ءجۇرىپ, قىز جايلى ويلار دەيسىز. تۋعان جەرىمدى, اۋىلىمدى, وتانىمدى ويلار ەدىم. ويتكەنى, سوعىسقا ءار سولدات سول وتان-اناسىن, ەل ىرگەسىن قورعاۋ ءۇشىن بارادى ەمەس پە؟
ال ەگەر تۋعان دالاسىن ساعىنعانىن داريعا قىزعا تەڭەپ, جۇمباقتاماي, تىكەلەي جازعانىندا مۇنداي جاڭا فورماداعى ولەڭ قازاق پوەزياسىندا قۇبىلىس بولماس ەدى. ويتكەنى تۋعان جەرىن, وتانىن جىرلامايتىن اقىن جوق. ونى قاسىمشا داريعا قىزعا تەڭەپ, استارلاپ جازۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيدى. بۇل ولەڭنىڭ تابيعاتىن بەكەن ىبىرايىم: «داريعا, سول قىز!» ولەڭى ىرعاعىمەن, زامان شىندىعىن, ليريكالىق كەيىپكەردىڭ تەبىرەنىسىن بەينەلەۋ ەرەكشەلىگىمەن سول كەزەڭدە ايرىقشا جاڭالىق رەتىندە ءسۇيسىندىردى. ءار تارماعى ون بۋىننان تۇراتىن ولەڭ ول تۇستا وتە سيرەك ۇشىراساتىن.
بۇل ىرعاقتىڭ تامىرى سوناۋ ەرتە داۋىردەگى ەپوستا, جىراۋلار پوەزياسىندا جاتقانىمەن, 20-جىلدارداعى ولەڭدەردە ءىشىنارا ۇشىراسقانىمەن, قاسىمعا دەيىنگى جانە بەرتىنگى قازاق پوەزياسىندا بالەندەي كەڭىنەن قولدانىلا قويىلعان جوق», دەپ ءدوپ باسقان ەكەن.
ونىڭ ۇستىنە حاس سۇلۋعا, ايماڭداي قىزعا تەڭەپ جازعان ولەڭ وقىرماننىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ, قاشان دا ەلدىڭ نازارىندا, جاستاردىڭ اۋزىندا بولارى انىق. سونداي قۇپيالىلىعىمەن دە, بۇل كلاسسيكالىق تۋىندى ءالى كۇنگە دەيىن جان-جاقتى جازىلىپ, زەردەلەنىپ كەلەدى.
وعان قوسا, بۇل ولەڭ ءارى ءان تۇرىندە ورىندالادى. التى شۋماقتان تۇرسا دا, باسى-اياعى بار, تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ شىندىعىن كوتەرگەن استارى تەرەڭ تۋىندى.
تاكەن الىمقۇلوۆ: «تەرەڭ سەزىم, مەنمەنسىز ىڭكارلىك, شالقىعان ارمان ونىڭ «قايدا ەكەن, قايدا, داريعا, سول قىز؟!» دەپ كەلەتىن ايگىلى ولەڭىنە ۇلاسادى. سوزىنە ءانى ساي, انىنە ءسوزى ساي وسىناۋ ماحاببات گيمنى – اسەرشىل اقىن جانىنىڭ جاڭعىرىعى. ابايدىڭ «جارق ەتپەس قارا كوڭىلىم نەعىلسا دا» اتتى ولەڭىمەن, وعان سىدىق مۇحامەدجانوۆ جازعان انمەن قاپتالداسارلىق بۇل شىعارما قاسىم ليريكاسىنىڭ دا, مۋزىكاسىنىڭ دا شىڭىنا جاتادى» دەپ باعا بەرگەن. بۇل اتالعان ولەڭنىڭ قاتارداعى شىعارما ەمەستىگىنە دالەل.
ال ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز – وسى. كوزىمىزگە وسىلاي كورىندى, كوڭىلىمىزگە وسىلاي جەتتى قاسىمنىڭ داريعاسى. تانىمىمىزدا قاسىم جالىنداتا جىرلاپ, الەمدى شارلاپ ىزدەگەن «داريعا سول قىزى» – تۋعان جەرى, بايتاق وتانى. ول, ەڭ بولماسا, قازاقتىڭ ءبىر داريعا سۇلۋىن كەزدەستىرىپ, سونىڭ ءجاۋدىر كوزىنە سىڭگەن بايتاق دالاسىنىڭ سۋرەتىن كورگىسى كەلدى.
سونىمەن قاتار بۇل ولەڭ قاسىم ومىردەن وتكەن سوڭ دا, ءوز ميسسياسىن اتقارۋىن توقتاتقان جوق. ويتكەنى قاسىم تۋعان جەرىن سوعىستان امان كەلسە دە, كورە المادى. بۇيىرمادى. دەمەك بۇل تۋىندى قاسىمنىڭ قاتال تاعدىرىنىڭ ءبىر بەلگىسىندەي. قاسىم ومىردەن وتسە دە, ونىڭ دومبىراسىندا شەرتىلمەي قالعان سول ءبىر كۇيى شارق ۇرا «داريعا, سول قىز» دەپ, ەگىلە سارناپ, تۋعان جەرىن, قارقارالىسىن, داريعا دالاسىن ىزدەيتىندەي…
جالەل شالقار
