سارى اپانىڭ قارعىسى

سىرقاتتانىپ قالعان اپكەم كۇلجاننىڭ كوڭىلىن سۇراي بارعان ەدىم. ەسىكتەن ۇزىن بويلى اققۇبا كەلىنشەك ەندى. ءجۇزى تانىس. – ۇمىتىپ قالدىڭ با, جانار عوي. كورشى سارى اپانىڭ قىزى, – دەدى اپكەم. – ە-ە, حال-جاعدايىڭ جاقسى ما, اينالايىن. باۋىرلارىڭ ءۇيلى-باراندى بولىپ كەتتى مە؟ – دەدىم ونىڭ ارپا ىشىندە ءبىر بيدايداي ۇلداردىڭ ىشىندە جالعىز قىز ەكەنى, شەشەسىنىڭ ەت كوم­بينا­تىندا وتە اۋىر جۇمىستار اتقارىپ جۇرەتىنى ويىما ءتۇسىپ. – ءيا, – دەدى جانار. – ۇلدارىمىز ۇياعا قونعان. قياعا قونباعان جالعىز مەن عانا. تۇرمىسقا شىقپاي قال­دىم. ءجىپسىز باي­لان­­­عان جايىم بار. ءوزى­ڭىز بىلەتىن ما­مام سال اۋرۋ دەر­تى­نە شال­دىق­قان. ۇزاق جىل­دار توسەك تار­تىپ جا­تىپ, قى­بىر­لاپ ءجۇرۋ­گە ازەر جارا­دى. بىراق ءتان اۋ­رۋى­نان جان اۋرۋى باسىم با دەپ وي­لايمىن.سىرتتاعى باۋىر­­لار ءجيى-ءجيى قارا ورمانعا قاتىناپ وتبا­سى­مىزدىڭ جاعدايىن دا, اناسىنىڭ كوڭىلىن دە سۇرا­ماي­دى. كومەك تە كورسەتپەيدى. ايتىڭىزشى, پەر­زەنتتىك پارىزدى وتەۋ مەنىڭ عانا بورىشىم با؟ اتا-انا الدىنداعى قارىز بارىمىزگە ورتاق ەمەس پە؟ – دەدى جانار مۇڭايىپ. – ارينە, – دەدىم اياقاستى نە ايتارىمدى دا بىلمەي. – بىراق انا ءوزى قالاعان بالاسىنىڭ قولىندا تۇرادى عوي. كەلىننەن قىز جاقىن. – سولايى سولاي-اۋ, ءتىپتى اعالارىم كومەك بەرمەي-اق قويسىن. مامام زەينەتاقى الىپ وتىر دەيتىن بولار. ال 5000 تەڭگە قاي جىرتىعىمىزدى جامايدى. جاي عانا ات ءىزىن سالسا دا مامامنىڭ توبەسى كوككە ەكى ەلى جەتپەي قالار ەدى. بالالارى ءۇشىن عۇمىر ءسۇرىپ, اۋىر جۇمىس اتقارىپ, جار قۇلا­عى جاستىققا تيمەي جۇرگەندە جاسىن وتتاي جارقىلداپ... جاستىق شاعى دا وتكەن بولار. ماقساتتارىنىڭ ءبارى جۇزەگە اسىپ, ەگدەلىكتىڭ شەك­تەۋلى شەبىنە جەتىپ, ەڭبەگىنىڭ زەينەتىن كورىپ, ەكى قولىن جىلى سۋعا باتىرىپ وتىرام دەگەندە جاتى­سى مىناۋ دەرتپەن ارپالى­سىپ... ادىلەت پە؟ – دەدى جانار. – سىزگە باۋىرلارىمنىڭ قاتىگەزدىگىن ايتىپ حات جازىپ بەرسەم گازەتكە اتتارىن اتاپ, تۇستەرىن تۇستەپ ماقالا جازاسىز با؟ – دەدى ول. – جارايدى. – بىراق مورالدىق سوققى وتە اۋىر تيەدى. ويلان. ءبىر ماقالا جازعاننان تاس­باۋىر­لىقتارىنان وزگەرىپ, جۇرەكتەرى ءجىبي قويسا جاقسى عوي. ال ء“بىزدى ەل الدىندا ماسقارالادى” دەپ ودان سايىن وشىگىپ جۇرمەسىن, – دەپ ەسكەرتۋ جاساپ تەلەفون ءنومىرىن بەردىم. سارى اپا, سارى اپا! ۇزىن بويلى, دەنەلى, تو­لىق, اقسارى ءجۇزدى, قايراتتى جان ەدى. ەڭسەنى ەزەر­دەي اۋىر قول ەڭبەگىنىڭ قيىندىعىنا مويى­مايتىن. سوندا العا جەتەلەگەن نە دەيسىز عوي. ارمان. بالا­لارىمدى قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شو­قىت­تىرماي جەتكىزسەم. ولار جوعارى ءبىلىم الىپ, ءۇي­­لەنىپ, ءبىر-ءبىر وتاۋ ءۇي بولىپ وتىرسا. سول وتاۋ ۇيلەرگە كەزەك-كەزەك ساپارلاپ, نەمەرە­لەرىمدى ەركە­لە­تىپ, القىپ-شالقىپ جۇرسەم. وتاعاسى تۇرعىزعان قارا ورمان دا امان بولىپ, وعان بالالارىم دا ۋلاپ-شۋلاپ كەلىپ جاتسا, ءسويتىپ ءتۇتى­نىم ءتۇزۋ بولسا دەيتىن. ەندى قايدا سول ارمانىڭ, سارى اپا؟ راس, ۇلدارىڭ ءبىر-ءبىر وتاۋ بوپ ءورىسىڭ كەڭەيدى. بىراق ءسىزدى نەعىپ قاجەتسىنبەي قالدى؟ شەشە ساۋىن سيىرداي ءسۇتىن بەرىپ تۇرعاندا عانا قاجەت پە ەدى؟ جاساعان-اۋ, وسى ءبىز ءوز بالالارىمىزعا جاسى­نان-اق پەرزەنتتىك پارىزدى ايتىپ, ساناسىنا قۇيىپ, نەگە ۇعىندىرا بەرمەيمىز وسى؟ بالا كەزى­نەن اتا-انا الدىنداعى بورىشتى تۇيسىنبەي وسكەن جاس ەسەيگەندە ونىڭ كيەلى مىندەت ەكەنىن بىلە مە, اۋەلى... بىلمەيدى. ءتىپتى كەيبىر جۇمىسسىز جۇرگەن ازامات­تاردىڭ ءوزى “كەمپىر زەينەتاقىسىن الىپ جاتىر عوي” دەپ كەرگيدى. قاراقتارىم, زەينەتاقى ەشقاشان بالانىڭ اناعا دەگەن ماحابباتىن الماستىرا المايدى. كارىلەرگە جىلىلىق پەن مەيىر, سىي-قۇرمەت قانا كەرەك ەمەس پە؟ عۇمىردى ۇزارتا­تىن شارتتاردىڭ ءبىرى – ادامنىڭ ومىرگە قاجەت ەكەنىن سەزىنۋى. زەينەتكە شىعاتىندار قوعامنان تىسقارى قالۋدان, كەرەكسىز بولۋدان قورقادى. سونداي كەزدە: “اپا, اتا, سىزدەر بىزگە, نەمەرە­لەرىڭىزگە, كەرەكسىزدەر” دەپ بالالارى ساعىنىپ, قامقورلىققا الىپ وتىرسا, ءومىر دە ۇزارا بەرەدى, ۇزارا بەرەدى. قارتايعاندا جالعىزدىقتى سەزىنۋ, بالالار تاراپىنان تاسباۋىرلىقتى بايقاۋ ولىمگە ءبىر تابان جاقىنداۋ دەگەن ءسوز... وكىنىشكە وراي, مويىندارىندا پەرزەنتتىك پارىزدىڭ بار ەكەنىن ۇقپاي وسكەن كەيبىر ازامات­تارىمىز بەن قىزدارىمىز وسىنى تۇيسىنە الماعان­دىق­تان دا انالارىنا قامقورلىق جاساۋ قاجەتتىگىن وزدەرىنە مىندەت دەپ سانامايدى. جۋىقتا مەن ۇلكەن اقساقالدان تاعىلىمدىق ءمانى زور ءبىر اڭگىمە ەستىدىم. “ىشتەن شىققان شۇبار جى­لان” بولعاندىقتان دا ءوز پەرزەنتتەرىن اكە دە, شەشە دە قارعاي المايدى عوي. بىراق ولاردى قورقىتاتىندا ءبىر ءۋاج بار ەكەن. الماتى قالاسىندا تۇراتىن, كەزىن­دە وتە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارىپ, زەينەتكە شىق­قان­دا ىشكەنى الدىندا, ىشپەگەنى ارتىندا بولىپ شول­جىڭ وسكەن ۇلىنىڭ ەسەيگەندەگى “ەركەلىكتەرىنە” كۇيىن­گەن ءبىر ازامات بالاسىنا قۇدايدان سۇراپ جۇرگەن ءبىر عانا تىلەگىن ايتادى: “ ۇلىم, مەن سەنى قار­عا­ماي­مىن. اقىل دا ايتپاي­مىن. كۇندە قۇداي تاعا­لادان ءبىر عانا تىلە­گىمدى بەر دەپ ءوتىنىپ ءجۇر­مىن” – دەپتى ول. – ول قانداي تىلەك؟ – دەپ تەنتەك ۇل تاڭعا­لادى. – مەن اكە بول­سام, سەن دە اكەسىڭ, قارا­ع­ىم. كا­رى­لىكتەن دە قا­شىپ قۇتىل­ماسسىڭ. اللاعا: “سەنىڭ ماعان جاساعانىڭدى ۇلىڭ ساعان كورسەتسىن” دەپ ءوتىنىش جاساپ ءجۇرمىن دەگەندە, – ءوز قىلىق­تارىنان ءوزى قورىققان ۇلى شوشىپ كەتكەن ەكەن. جانار شاعىم جازبادى. اۋىزشا مۇڭ شاعۋمەن شەكتەلدى. سارى اپا تىيىم سالىپ وتباسىنىڭ ابىرويىن ساقتايىن دەگەن شىعار. ونىڭ ۇستىنە جالپاق ەلگە جار سالعاننان جان جاراسى جازىلا ما؟ مەن دە اعالارىنىڭ اتىن اتامادىم. سارى اپا دا “جاقسىلىق تا, جاماندىق تا اركىمنىڭ الدىنان شىعادى” دەپتى. بۇنىڭ دا ماعىناسى سول “اتاڭا نە جاساساڭ الدىڭا سول كەلەدى” دەگەن ەمەس پە؟ ءيا, مىنا جۇمباعى مول تىلسىم دۇنيەدە ءبىر عانا شىندىق بار: “ول – نەمەرەلەر, اكە-شەشەسىنىڭ اجەسىنە قاتىگەزدىك جاساپ وتىرعانىن, 8 ناۋرىزدا دا, تۋعان كۇنىندە دە قۇتتىقتاماي­تىنىن, ات ءىزىن سالمايتىنىن, كوڭىلىن سۇرامايتى­نىن, قىراۋلى قىس كەلەردە تۇرمىسقا شىقپاعان جالعىز قارىنداستارىن شىرىلداتىپ, وتىن-سۋ تۇسىرۋگە قول ۇشىن بەرمەيتىنىن, اندا-ساندا بولسا دا كەزەكتەسىپ, ارقايسىسى ۇيلەرىنە اپارىپ, كۇتىپ-باپتاپ اۋرۋ كۇتكەن جالعىز قىزدىڭ موينىن بوسات­پايتىنىن كوزبەن كورىپ, كوكىرەگىنە ءتۇيىپ ءجۇر. ەندەشە ولاردىڭ ساناسىنا “كارىلەردى كەرەكسىز زاتتاي ساناتتان تىرىدەي شىعارىپ تاستاۋعا بولادى ەكەن-اۋ”, – دەگەن جاماندىق جامىلدى دەي بەرىڭىز. ەرتەڭگى كۇنى ءوزى قارتايعاندا اكە-شەشەسىنە كورسەتكەنىن بالاسى وزىنە ءسوزسىز قايتالايدى دەگەن تۇجىرىم جاساپ ءارى وسى ماقالادان سارى اپانىڭ ۇلدارى عانا ەمەس, باسقالار دا ساباق السىن دەپ قولىما قالام الدىم... ماكەن وسەرباەۆا, جۋرناليست, الماتى وبلىسى,  قاراتال اۋدانى.