جازا. ادىلدىك. العىس

ادام تاعدىرى كۇر­مەۋى مول, شەشۋى قيىن كۇردەلى نارسە عوي. ء“پا­لەنىڭ ەكى كوزى جوق قارما­لاپ تابادى”, “جاماندىق جانىڭدا, جاقسىلىق الىستا” دەگەن حالىق ماتەلدەرى بار ەمەس پە. وسى سوزدەردىڭ شىندىق­تان اۋىلى الىس ەمەس ەكەن. مۇنى ايتىپ وتىرعانىم, 2007 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا جيىرما جىلداي جۇرتشىلىقپەن جۇمىس ىستەپ, ەل سەنىمىن اقتاپ, حالىق قۇر­مەتىنە بولەنىپ جۇرگەن بالام ءابۋ­ساعيت اياق استىنان كۇدىكتى اتاندى. ءسويتىپ ارتى قىلمىستى دەپ تانى­لىپ, 5 جىلعا باس بوس­تان­دىعىنان ايىرىلدى. تەرگەۋشى­لەر 9 اي تەر­گەپ, ءىستى 2007 جىلدىڭ قازان ايىن­دا قوستاناي وبلىستىق جىتىقارا اۋدانىنىڭ حالىق سوتىنا وتكىزدى. ول سوت ءماجىلىسىن 3 اي وتكىزىپ, تاعىلعان ايىپپەن بەلگىلەنگەن باپ بويىنشا جازا تاعايىندالدى. ءىس – جەكەمەنشىك ءۇيىن بۇزۋعا, ونىڭ ماتەريالىن راستاپ بەرگەن انىقتاما. سول ءۇشىن 10 مىڭ تەڭگە پارا الدى دەيدى. جارالعان ­پەن­­دە­نىڭ كۇنادان امانى جوق. ونىڭ الۋ ويىندا بولدى ما, بولمادى ما, مۇنى ءبىر اللا بىلەدى. ايتىلمىش اقشا ۇلىمنىڭ بويىنان ەمەس, ۇستەل ۇستىندەگى گازەت اراسىنان تابى­لىپتى. تەرگەۋدە سولاي انىقتالعان. وسى ءىس قوستاناي وبلىستىق سوتى­نىڭ ەكى ساتىسىندا دا وزگەرمەي بەكىدى. ادامدى جازالاۋعا بولادى, بىراق قىلمىسىنا ساي باپ بەرمەي, جالعان باپپەن جازالاۋ زاڭدى بۇزۋ, ادام قۇقىعىن قورلاۋ, دەپ جوعار­عى سوتقا شاعىمداندىق. ولار دا ءىستى الىپ, زەرتتەپ, جازانى دۇرىس دەپ,ءىستى وزگەرىسسىز قالدىردى. امال جوق, ادىلدىك ىزدەپ رەسپۋب­ليكالىق پروكۋراتۋراعا شاعىم ءتۇسىر­دىك. ونى قاراعان باس پروكۋرور­دىڭ ورىنباسارى ءىستى وزگەرىسسىز قالدىردى. ءسويتىپ جوعارعى ساتىداعى ورىن­دار تەرگەۋشى مەن قالالىق سوتتىڭ جىگىن كىرىكتىرىپ جازعان شەشىمدەرىن وقىپ, ءىستى وزگەرىسسىز قالدىرا بەردى. وسىنداي كەدەرگىلەرگە كەزدەسكەن قورعاۋشى اسانوۆا ەكەۋمىز شاعىمدى قايتا دايىنداپ, 2009 جىلدىڭ جەل­توقسان ايىندا رەسپۋبليكانىڭ باس پروكۋرورى قايرات ءماميدىڭ جەكە قابىلداۋىن وتىندىك. 2007 جىلدىڭ قازانىنان 2009 جىلدىڭ جەلتوق­سا­نىنا دەيىنگى زاڭ ورىندارىنا كىرىپ­تار بولعانىما كوڭىلىمدە ۇلكەن قاياۋ, رەنجۋ قالعان-دى. الايدا سول ايدا باس پروكۋراتۋرانىڭ ازاماتتاردى قابىلداۋ بولىمىندە كەزەكشىلىك جاسايتىن ەكى قىزمەتكەر با­قىتجان سىز­دىقوۆ پەن تاۋكەن قا­يىرلىنىڭ كەلگەن ادام­داردى سى­پايى قابىل­داۋى, ولارعا ەرىنبەي ءتۇسى­نىك بەرىپ, جۇ­مىس جا­ساۋى كوڭىلى­مىزدى كوتەرىپ, زاڭ ورنىنا دەگەن رەنى­شى­مىزدى باستى. رەسپۋب­لي­كادا ءتۇرلى قىل­­­مىستار جەتەرلىك, ءادىل­دىك ءىز­دە­گەن ادام­دار دا كوپ. توردا تا­رىققاندار بار, ولار ءۇشىن زارىققان اكە-شەشە, باۋىر, جار مەن بالا بار. مىنە, سولار ءىلتيپات پەن كوڭىلگە ءزارۋ. ءاربىر تۇسىنىك پەن باعىت ولار ءۇشىن ءدارۋ. ونى باسىنان كەش­كەن جان عانا بىلەدى. باس پروكۋروردىڭ قابىلداۋىنا كىرۋ ءۇشىن قۇجاتتار دايىنداۋ كەزىندە كۇندەلىكتى قابىلداۋعا كەلگەن ۇلكەن-كىشىلى, ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرىن كوردىم. ولار قاي تىلدە تۇسىنىك العىسى كەلسە, تاۋكەن مەن باقىتجان ەرىنبەي سول ءتىل­دە ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىنىك بەرىپ وتىر­­دى. قوعامدىق ورىنداردىڭ ءار­بىر قىزمەتكەرلەرى وسى ازاماتتار سە­كىل­دى جۇمىس ىستەسە, حالىق پەن بيلىك اراسى كىرىگىپ, ەل سەنىمى ارتار ەدى. حوش, سونىمەن نە كەرەك, 2010 جىلدىڭ 11 قاڭتارىندا باس پرو­كۋرور قايرات ءماميدىڭ قابىلداۋىنا كىرەتىن بولدىق. باقىتجان سىزدىقوۆ پەن وزگە دە كومەكشىلەر بىزگە كەڭەس­تەرىن بەرىپ, جوعارىعا كوتەردى. قابىل­داۋدا جيىرما شاقتى ادام بولدى. ءارتۇرلى ىستەر. ولار ءبىر-بىرىنە ساتتىلىك تىلەيدى. قۋانىپ شىققان­داردى كومەكشىلەر مەن قىزمەتكەرلەر دە ءبولىسىپ, كوڭىل ءبولىپ جاتىر. كەزەگىمىز كەلىپ باس پروكۋرور قايرات ءماميدىڭ قابىلداۋىنا كىردىك. ول كىسى بىزبەن سىپايى امانداسىپ, ءىسىمىزدى سۇرادى. الدىمەن قورعاۋشى زاڭدىق تۇرعىدا شاعىمدى وقىدى. “ادەيى كەلدىڭىز, اقساقال, ويى­ڭىز­­دى ايتۋىڭىزعا بولادى”, – دەدى باس پروكۋرور. مەن ويىم مەن تىلە­گىمدى ايت­تىم. ىقىلاسىمەن تىڭداپ: “قا­ريا, ەلدىڭ جاعدايىن ءسىز دە ءتۇسى­نىپ وتىرسىز. ءىستى الدىرىپ, زەرتتەپ, ادىلدىگىن شەشەمىز. حابارىن جازباشا بەرەمىز”, – دەدى ول. شىنايى ءتۇسى­نىكتىگىنە بالام بوسانىپ الدىما كەلگەندەي قۋانىپ شىقتىم. “اقساقال ءالى-اق قۋاناسىز”, – دەپ قىزمەت­كەرلەر دە ىقىلاس ءبىلدىردى. باس پروكۋروردىڭ نارازى­لىعى بويىنشا ءىس جوعارعى سوتتا 2010 جىلعى 16 ناۋرىزدا كوللەگيانىڭ توراعاسى ا.ا.قا­سىموۆ, قۇرامى: و.س.قوجاباەۆ, د.د.نۇرا­لين, ن.ك.سينگاليەۆا, ك.ا.شاۋ­حاروۆ, و.س.قاراباەۆ, قورعاۋشى د.س.اسانوۆا جانە مەنىڭ قاتىسۋىم­مەن قارالدى. ولار بار ماسەلەنى بايىپپەن تالداپ, وزدەرىنىڭ ادىلەتتىلىگىن كور­سەتىپ, ءبىزدىڭ ويىمىزدى ەركىن ايتۋى­مىزعا مۇمكىندىك بەردى. ادامگەر­شى­لىكتەرى مول زاڭگەرلەر ەكەنىن تانىتتى. باس پروكۋروردىڭ نارازىلىعى نەگىزىندە تاعىلعان ايىپتى (ستاتيانى) وزگەرتىپ, جازانى شەكتەپ, بالامدى وسىعان دەيىن وتىرعان مەرزىمىمەن بوساتۋعا شەشىم شىعاردى. ەكى جىلدان استام شەشىمى تابىلماعان ءىس شەشىلىپ, ادىلەتتىك جاساعان باس پروكۋراتۋرا مەن جوعارعى سوتتىڭ ءىس قاراعان سوت القاسىنا ريزا بولدىم. ءبىز, قازاقستان حالقى, ەلىمىزدە ءادى­لەتتىك بولعانىن, جازانىڭ دا تاربيەلىك جاعىنان باسىم بولعا­نىن قالايمىز. زاڭنىڭ ساقتالۋى دا قاجەتتىلىك. مەن وتباسىمنىڭ جانە ۇرپاق­تارىم­نىڭ اتىنان ەلىمىز باس پرو­كۋ­رورى قايرات ماميگە ەرەكشە ال­عىس ايتامىن جانە وسى مەكە­مە­نىڭ قىزمەتكەرلەرى: قايىر­لى مەن با­قىت­جان سىزدىقوۆقا, ت.ا.قارا­باەۆقا, جوعارعى سوتتىڭ سۋديا­لارى: ا.ا.قا­­سىموۆقا, و.س.قوجا­باەۆقا, د.د.نۇرا­لينگە, ن.ك.سين­گا­­ليەۆاعا, ك.ا.شاۋ­حاروۆقا شى­نايى, اقساقال­دىق العىسىمدى ءبىل­دىرەمىن. ولارعا دەگەن تىلەگىم: “ادىلەتتىكتىڭ جان­كۇيەرى بو­لىپ, ەل العىسىنا بولەنسىن. كەيىنگى ۇرپاق­تىڭ اق جولىنىڭ يە­لەرى بولىپ, حالىق قامقورشىلارى اتان­سىن. “ەلىن سۇيەتىن ازاماتى بول­سا, ەلى باقىتتى, ازاماتىنا تىلەك­شى ەلى بولسا, ازاماتى باقىتتى”, دەگەن. اللا ەكى جاعىمىزعا دا باقىت بەرسىن!” مۇحتار قاجى قودەن ۇلى, ەڭبەك ارداگەرى. قوستاناي وبلىسى, امانگەلدى اۋدانى, امانتوعاي اۋىلى.