بالاباقشا... مەكتەپكە اينالىپ بارادى

وسى دۇرىس پا؟ ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا ءبىلىم, عىلىم سالاسىنا قا­تىستى ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الەمدىك ءبىلىم, عى­لىم جۇيەسىنىڭ جەتىس­تىك­تەرىنە كوز جۇگىر­تىپ, وتاندىق, ۇلت­تىق, ءبىلىم بەرۋ سالا­سىنىڭ قايتا قۇرۋ, سانالى ءىلىم, ساپالى وقۋ ستراتەگياسىن بالا­باق­شادان جوعارى وقۋعا دەيىن جەتىل­دىرىپ, ءبىرتۇتاس باعدارلاما جاساۋ ۋاقىت كۇتىرمەيتىن ءىس ەكەنىن العا تارتتى. وسى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە كوپ­تەگەن ماقالالار, دوڭگەلەك ۇستەل­دەر, تالقىلاۋلار ءوتىپ جاتىر. ناقتى ونىڭ ىسكە اسۋى, قورىتىن­دىسى قالاي بولادى؟ قازىرگى ۋاقىت­تا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر, ورتا, جوعارى وقۋ ورىندارى ءوز جوسپارلارىمەن ءبىلىم بەرۋدە. ون ەكى جىلدىق وقۋ جونىندەگى اڭگىمە ايتىلعالى دا ءبىراز بولدى. ون جىلدان اسىپ تا كەتتى. كەيبىر مەكتەپتەر بۇل ىسكە ءىشىنارا كوشكەن سياقتى. بىراق نەنى وقىتىپ جات­قانى, وقۋشىلاردىڭ كىم بولىپ شىعاتىنى, ناتيجەسى قانداي بولاتىنى ناقتى كورىنبەي تۇر. ەلۋ جىل ءبىلىم, عىلىم سالا­سىن­دا ەتكەن ەڭبەك جيعان ءتاجىري­بەگە سۇيەنىپ ءححى عاسىردىڭ تابال­دىرى­عىن يمەنبەي اتتاعان تۇستا ءبىلىمدى, عىلىمدى وسىعان يكەمدەۋ تۋرالى ءوز ۇسىنىسىمدى ايتسام دەپ ەدىم. بىرىنشىدەن, ءبىلىم, عىلىم سالا­سىن جۇيەلى ىسپەن ەلدىك باعىتقا قاراي قايتا قۇرۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, ءبىلىمدى تالاپكەرگە جاڭا مەتوديكامەن وقىتۋ. شەتەل ستاندارتتارىنىڭ ەڭ وزىق دەگەن­دەرىن عانا الا وتىرىپ, ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋدە مەنتاليتەتىمىزدى العا شىعارىپ جاڭا جوبا, جاڭا باعدار­لاما جاساۋدى كەڭ وتىرىپ, كەڭەسىپ بارىپ قولعا الۋ. ون ەكى جىلدىق ورتا ءبىلىم الۋ كەزىندە بالا بىلىممەن قاتار ناقتى ماماندىققا يە بولىپ شىعاتىنى بەلگىلى. ەندەشە بارلىق ليتسەي, كول­لەدج, تەحنيكۋم, ءارتۇرلى كۋرس­تار­دى ون ەكى جىلدىق وقۋعا باعى­تتاپ, بىرىكتىرۋ جاعىن ويلاستىرۋ قا­جەت ءتارىزدى. قازىرگى ورتا ءبىلىم بەرۋگە مەملەكەت تاراپىنان بولىنە­تىن جانە ورتا كاسىپتىك تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋگە, “جول كارتاسى” سياق­تى ارناۋلى مامانداندىرۋعا ءبولى­نەتىن قارجى ءبىر ورتالىققا, ياعني ون ەكى جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە شوعىر­لاندى­رىلعانى ءجون. ون ەكى جىلدىق ءبىلىم سالاسىندا وقىعان ءار ازامات ءوزىنىڭ تاڭداۋىنا سايكەس ءبىر ماماندىقتىڭ يەسى ەكەنىن دالەل­دەي­تىن قۇجات, ياعني ديپلوم بەرىلۋى كەرەك. ءبىلىمىن ءارى قاراي سول سالامەن دا­مىتامىن دەسە, جوعارى وقۋ ورىن­دارىن­دا جالعاس­تىرسىن. بولماسا قو­لىن­داعى مامان­دىعى بويىنشا ەڭبەك ەتسىن. قازىرگى ءبىلىم جۇيەسى – كلاسسي­كالىق قالىپتاسقان جۇيە. وعان جاڭا ون ەكى جىلدىق وقۋ قوسىلماقشى. بىراق ءبىرىن ءبىرى دامىتا, تولىقتىرا الماي وتىر. ون ەكى جىل ورتا ءبىلىم + 2 جىل كاسىپتىك تەحني­كالىق ءبىلىم بەرۋ, +4 جىل جوعارى ءبىلىم + 2 جىل ما­گيستراتۋرا, اسپي­ران­تۋرا – ورتاشا جيىرما جىل وقىت­قانىمىزبەن بۇگىن مامان تاپ­شىلىعىن ازايتۋ­دىڭ ورنى­نا, كۇننەن كۇنگە ءوسىرىپ الىپ جاتقان­داي­مىز. ءبىلىم جۇيەسى قاي­تا قۇرۋمەن قا­تار, ساپالى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بالا­باق­شادان باستاپ, جو­عارى ءبىلىم ۇيرەتەتىن مامان دا­يىنداۋدىڭ ءبىرتۇتاس وتاندىق, ۇلت­تىق وقۋ جوس­پارىن جاساساق ۇتىل­ماس ەدىك. تاعى ءبىر اي­تا كەتەر ماسە­لە, “0” سىنىپ دەپ اش­قان بالاباق­شا­­لارى­مىز مەكتەپكە اينا­لىپ بارا جا­تىر. بۇل بالانىڭ دامۋ پرو­تسەسىنە, پسيحولو­گيا­سىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. ءيا 4 جاستا جازۋدى مەڭگەرىپ, 15 جاستا جوعارى مەكتەپ­كە تۇسەتىن تالانتتار بار. ارينە قازاق حال­قى ءتوزىمدى, العىر دە­گەن­مەن ءار نارسەنى ۇرپاق­تىڭ بويىنا, ويىنا شاقتاعا­نىمىز ءجون. سول سەكىلدى وتان­دىق, ۇلتتىق وقى­تۋ جوسپارىندا كورسەتىل­گەن بارىنە بىردەي ءپان­دەر, قازاق­ستان تاري­حى, قازاق ادەبيەتى, ەكو­نوميكالىق جاراتى­لىستانۋ, ەكولو­گيا جانە شەتەل تاري­حى, شەتەل ادەبيەتى بارلىق وقۋ جۇيە­­سىندە, ونىڭ ىشىندە قازاق ەلىن­دە جۇمىس ىستەپ جاتقان شەتەلدىك وقۋ وشاق­تارىندا مىندەتتى تۇردە وقىتى­لۋى ءتيىس. مەملەكەتتىك تىلدەن باسقا تىلدە وقيتىن وقۋ ورىندارى, جاڭا­دان اشىلعان ۋنيۆەرسيتەتتەر وزدەرى­نىڭ وقۋ ادىستەمەسىمەن بىرگە, قازاق ەلىنىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, سالت-ءداس­­تۇرىن, ءدىنىن, ءتىلىن, ءبىلۋى مىندەت­تى. وسىعان وراي, ونداي وقۋ ورىن­دارى ليتسەنزيا الۋ­مەن قوسا ءوز­دەرىنە قاجەت ۇلتتىق باع­دارلامانى, ادىستە­مەنى, وقۋلىقتاردى ازىرلەۋگە قارا­جات ءبولۋ كەرەك. مىسالعا, “بولاشاق” باعدارلاماسىمەن شەتەلدە وقۋعا تىلەك بىلدىرگەن ءبىزدىڭ جاستار سول ەلدىڭ ءتىلىن, ونىڭ ىشىندە اعىلشىن ءتى­لىن بىلمەسە, ماڭايىنا جولات­پاي­دى. چەح مەملەكەتى چەح ءتىلىن بىلمەسە وقۋ ورىندارىنا قابىل­دامايدى. سون­دىق­تان, ءوز انا ءتىلىمىزدى ۇيرەنۋ ءۇي­دەن باستالسا, مەكتەپتە ءۇش ءتىلدى مەڭ­­گەرۋ ورنىقسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. زەننات ەرعوجينا, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ  كانديداتى, دوتسەنت. استانا.