بۇل – قازاق بوكسشىلارىنىڭ ەلگە التىنسىز كەلگەن العاشقى ازيا چەمپيوناتى ەمەس. بۇعان دەيىن ءبىزدىڭ جۋان جۇدىرىقتى جىگىتتەرىمىز مۇنداي ساتسىزدىككە 2002 جىلى مالايزيانىڭ سەرەمبان قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان XIX سارى قۇرلىق باسەكەسىندە ۇشىراعان بولاتىن. سول جىلى 12 سالماقتا باق سىناعان جەرلەستەرىمىز 1 كۇمىس (باقتيار ارتاەۆ), 4 قولا مەدال (امان ماتىباەۆ, سامال بەيسەنوۆ, اندرەي پەرمياكوۆ, ماقسات باقتىبازاروۆ) ولجالاپ, جالپىكوماندالىق ەسەپتە ازياداعى 27 ەلدىڭ ىشىندە نەبارى 8-ورىندى قاناعات تۇتقان ەدى. ال ءبىزدىڭ الدىمىزدى يران (3 كۇمىس), مالايزيا (1 التىن), قىتاي (1 التىن, 1 كۇمىس, 2 قولا) جانە وڭتۇستىك كورەيا (1 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولا) قۇرامالارى وراپ كەتكەن-ءتىن. وزبەك بوكسشىلارى 5 التىن جانە 2 قولا مەدال جەڭىپ, ازيانىڭ ۇزدىگى اتانسا, تايلاند بوكسشىلارى 2 التىن, 2 كۇمىس, 4 قولامەن ەكىنشى ورىندى يەلەندى. ال 2 التىن, 1 قولامەن پاكىستان قۇراماسى ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنان كورىندى.
مىنە, اراعا 19 جىل سالىپ قازاقستان قۇراماسى ازيا چەمپيوناتىندا ەكىنشى مارتە التىنسىز قالىپ وتىر. ارينە, تورەشىلەر كۇنى كەشە وتكەن فينالدىق ايقاستا ونەر كورسەتكەن كەمى ەكى جىگىتىمىزدىڭ التىن مەدالىن تارتىپ الدى, ايتپەگەندە جۇلدە جيىنتىعى بويىنشا وزبەكتەرمەن ءبىر دەڭگەيدە تۇراتىنداي-اق الەۋەتىمىز بار ەدى دەپ ءۋاج ايتۋىڭىز مۇمكىن. بىراق رينگتە تورەشى قازاقستاندىق بوكسشىنىڭ قولىن كوتەرمەگەننەن كەيىن «جاۋ كەتكەننەن كەيىن قىلىشىڭدى تاسقا شاپتىڭ» كەرى بولماق.
ازيا چەمپيوناتىنىڭ فينالىنان كەيىن جانكۇيەرلەر الەۋمەتتىك جەلىدە بوكسشىلاردى جەر-جەبىرىنە جەتكىزىپ سىناپ جاتىر. الايدا بۇل ساتسىزدىككە بوكسشىلاردى كىنالاۋ ورىنسىز سەكىلدى. نەگىزى مۇنداي ابىرويسىزدىققا بوكستان ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى عالىمبەك كەنجەباەۆ پەن ونىڭ باپكەرلىك قۇرامى جاۋاپ بەرۋى ءتيىس. ويتكەنى ءوز سالماقتارىندا ءبىرىنشى ءنومىرلى بوكسشىلاردىڭ ورنىن الماستىرا الاتىن بىلەكتى جىگىتتەردىڭ بار ەكەنىن بىلە تۇرا, جارىستارعا قايتا-قايتا ءبىر قۇرامدى اپارا بەرىپ, بوكسشىلاردى شارشاتىپ الدى. وعان الەم چەمپيونى بەكزات نۇرداۋلەتوۆتىڭ جەڭىلىسى دالەل بولا الادى.
سونداي-اق ەل بىرىنشىلىگىندە 52 كيلو سالماقتا توپ جارعان سابىرحان ماحمۇد پەن سەرىك تەمىرجانوۆتى (نەگىزگى سالماعى 57 كيلو) وزدەرىنە ۇيرەنشىكتى ەمەس, سالماعى جەتپەيتىن 56 مەن 60 كيلوعا شىعاردى. وكىنىشكە قاراي, ەرەسەكتەر اراسىنداعى العاشقى ازيا چەمپيوناتىنا قاتىسقان سابىرحان ءبىرىنشى اينالىمدا ءۇندىستان وكىلى موحامماد حۋسسام ۋددينمەن كەزدەسىپ, تارتىستى وتكەن جەكپە-جەكتە تورەشىلەردىڭ ءبىراۋىزدان شىعارعان شەشىمى بويىنشا 5:0 ەسەبىمەن جەڭىلىپ قالدى. سەرىك تەمىرجانوۆ تا ءدال وسىنداي جاعدايدىڭ «قۇربانى» بولدى. الايدا ول قارسىلاسىنىڭ وزىنەن ءىرى, بۇل سالماقتا ءوزىنىڭ «بوتەن» بوكسشى ەكەنىنە قاراماستان تارتىستى جەكپە-جەكتە ايانىپ قالمادى. تەڭ دارەجەدە وتكەن ايقاستا تورەشىلەر يراندىق بوكسشى دانيال شاحباحشىنىڭ قولىن كوتەردى. ەسەپ – 2:3. باپكەرلەر ماحمۇد پەن تەمىرجانوۆتى نە ءۇشىن سالماعى وزىنەن جوعارى بوكسشىلاردىڭ جەمتىگى ەتىپ الدىنا سالىپ بەرگەنىن ءبىز دە, جانكۇيەرلەر دە تۇسىنە العان جوق. بالكىم, كەنجەباەۆ ەلگە ورالعان سوڭ نەگە مۇنداي قادامعا بارعانىن ءتۇسىندىرىپ بەرەر.
ال ازيا بىرىنشىلىگىنە 64 كيلو سالماقتا بارعان زاكىر سافيۋللين قازاقستان چەمپيوناتى, سپارتاكيادا, پرەزيدەنت كۋبوگى سياقتى ىشكى جارىستاردا توپ جارىپ جۇرگەنىمەن, ەشقاشان الەمدە, ازيادا مىقتى بوكسشىلاردىڭ قاتارىندا بولماعان. تەك 2015 جىلى عانا ازيا چەمپيوناتىندا كۇمىس جۇلدە العانى بولماسا, قالعان ەشبىر ءىرى دودادا بىردە-ءبىر مارتە دارا شىقپاپتى. زاكىر بيىلعى قۇرلىق باسەكەسىنىڭ ەكىنشى اينالىمىندا بولاشاق ازيا چەمپيونىنان جەڭىلگەنىن ەسكەرسەك, ونىڭ بۇل ساتسىزدىگىنە ەش كىنا تاعا المايمىز. ويتكەنى ءسافيۋلليننىڭ بار دەڭگەيى وسى بولدى. وتانداسىمىزدى 4:1 ەسەبىمەن ۇتقان موڭعوليالىق بااتارسۋحين چينزوريگ فينالدا ءۇندى بوكسشىسىن جەڭىپ, چەمپيون اتاندى.
سونىمەن قاتار 52 كيلودا جۇدىرىقتاسقان ساكەن بيبوسىنوۆ تا چەمپيوناتتاعى ءوزىنىڭ لايىقتى جۇلدەسىن الدى. جارتىلاي فينالدا ازيانىڭ ءبىرىنشى ءنومىرلى بوكسشىسى اميت پانگالمەن كەزدەسكەن ول وسىمەن ەكىنشى مارتە ۇندىستاندىق ساڭلاقتىڭ وسال تۇسىن تابا المادى. 2019 جىلى رەسەيدە وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ جارتىلاي فينالىندا ءدال وسى پانگالعا ەسە جىبەرگەن جەرلەسىمىز بۇل جولى ازيا بىرىنشىلىگىنىڭ جارتىلاي فينالىندا جەڭىلدى. اميت فينالدا وزبەك بوكسشىسى شاحوبيددين زويروۆتان ۇتىلدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وليمپيادا جانە الەم چەمپيوناتىنىڭ التىنىن ولجالاعان زويروۆقا سارى قۇرلىقتىڭ التىن مەدالى جەتپەي تۇر ەدى.
ەندى ازيا چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا جۇدىرىقتاسقان بوكسشىلارعا توقتالىپ وتسەك. جالپى بيىل چەمپيوناتتا جانكۇيەرلەر ءۇمىتىن دە, باپكەرلەردىڭ سەنىمىن دە اقتاعان ءبىر بوكسشى بولسا, ول – 19 جاستاعى دانيال ءسابيت. باتىس قازاقستان وبلىسىندا تۋعان تالانتتى بوكسشى 16 جاسىندا بوكس الىپپەسىن ۇيرەنىپ, 18 جاسىندا ەرەسەكتەر اراسىندا قازاقستان چەمپيونى اتاندى. ال 19 جاسىندا ازيا بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس جۇلدەسىن قانجىعاسىنا بايلادى. كەزىندە اسا اۋىر سالماقتا جۇدىرىقتاسقان مۇحتارحان دىلدابەكوۆ تە بوكسقا وتە كەش كەلىپ, بىرەر جىلدان كەيىن وليمپيادانىڭ جانە الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتانىپ ەدى. بالكىم, دانيال دا 2024 جىلعى پاريج وليمپياداسىندا اتوي سالار.
وليمپيا ويىندارىندا قازاقتىڭ سالماعى اتانىپ كەتكەن 69 كيلودا ونەر كورسەتەتىن ابىلايحان ءجۇسىپوۆ ازيا چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا وزبەكستاندىق بوبو-ۋسمون باتۋروۆپەن كەزدەسىپ, تورەشىلەردىڭ شەشىمى بويىنشا جەڭىلىپ قالدى. ءبىرىنشى راۋندتىڭ اياقتالار تۇسىندا وتانداسىمىزدىڭ قاباعى جارىلىپ, دارىگەرلەر جارىستى ءارى قاراي جالعاستىرۋعا رۇقسات بەرمەدى. تورەشىلەر العاشقى راۋندتا جۇسىپوۆكە قاراعاندا وزبەك بوكسشىسى بەلسەندى بولدى دەپ ەسەپتەپ, التىن جۇلدەنى باتۋروۆقا ۇستاتتى. وليمپيادانىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى شاحرام گياسوۆ وزبەكستان قۇراماسىنان كەتكەننەن كەيىن 69 كيلوعا يە بولىپ قالعان بوبو-ۋسمون قازاق بوكسشىلارىن قوعاداي جاپىرىپ كەلەدى. ول 2018 جىلعى ازيا ويىندارىنىڭ فينالىندا اسلانبەك شىمبەرگەنوۆتى جەڭسە, ەندى مىنە, ابىلايحاننان ايلاسىن اسىردى. الايدا باتۋروۆ جەڭە الماي كەتكەن ءبىر قازاق بوكسشى بار. ول – سادريددين احمەدوۆ. 2017 جىلى ەلوردادا وتكەن قازاقستان پرەزيدەنتى كۋبوگىنىڭ فينالىندا ەكى بوكسشىنىڭ جولى ءتۇيىسىپ, جەكپە-جەك احمەدوۆتىڭ جەڭىسىمەن اياقتالعان ەدى.
فينالدىق سايىستا 75 كيلو مەن 91 كيلو سالماقتا جۇدىرىقتاسقان وتانداستارىمىز امانقۇل ءابىلحان مەن ۆاسيلي لەۆيت قارسىلاستارىنان جەڭىلدى دەپ ايتۋ قيىن. بىراق تورەشى ءبىزدىڭ جىگىتتەردىڭ قولىن كوتەرمەگەن سوڭ جەڭدى دەپ ايتۋعا اۋزىمىز تاعى بارمايدى. ءابىلحان اقتىق سىندا وزبەكستاننىڭ ەكىنشى ءنومىرلى بوكسشىسى سايدجامشيت جافاروۆتى جەڭە المادى. ەكىنشى راۋندتا قارسىلاسىن نوكداۋنعا تۇسىرسە دە, جەكپە-جەك سوڭىندا تورەشىلەر وزبەك بوكسشىسىنىڭ قولىن كوتەردى. ايتا كەتەيىك, جافاروۆ جارتىلاي فينالدا ازيانىڭ تاعى ءبىر مىقتى بوكسشىسى, الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى فيليپپيندىك ەۋمير ءمارسيالدى قاپى قالدىرعان بولاتىن.
ال ازيا چەمپيوناتىندا جۇلدە الۋ جاعىنان رەكورد ورناتقان (5 مەدال) ۆاسيلي لەۆيتتىڭ ءتورت دۇركىن ازيا چەمپيونى اتانۋىنا ۇندىستاندىق بوكسشى سانجيت مۇمكىندىك بەرمەدى. جەكپە-جەك بويى لەۆيت باسىمدىق تانىتقانىمەن, تورەشىلەر 4:1 ەسەبىمەن ءسانجيتتىڭ جەڭىسكە جەتكەنىن مالىمدەدى.
تورەشىلەر مەن ۇيىمداستىرۋشىلارعا نارازىلىعىن بىلدىرگەن ۆاسيلي ماراپاتتاۋ راسىمىندە كۇمىس جۇلدەسىن موينىنا تاقپاي قويدى. ال فينالدىق جەكپە-جەكتەر اياقتالعاننان كەيىن باقتيار ارتاەۆ وسى جەكپە-جەكتەردىڭ شەشىمى تۋرالى تورەشىلەرگە شاعىم تۇسىرگەنىمەن, ەكى كەزدەسۋدىڭ ەسەبى 4:1 بولعان سوڭ ايقاستى قايتا قاراۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ تابىلعان. نەگىزى ەرەجە بويىنشا جەكپە-جەك ەسەبى 3:2 بولعان جاعدايدا عانا شاعىم قايتا قارالادى.
ال قامشىبەك كوڭقاباەۆ پەن باحودير جالولوۆ اراسىندا وتكەن الىپتار ايقاسىندا وزبەكستاندىق بوكسشىنىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى. ءۇش راۋند بويى جالولوۆقا قارسى ەش ايلا تابا الماعان وتانداسىمىز العاشقى راۋندتىڭ سوڭىندا نوكداۋنعا ءتۇسىپ قالدى. بۇل كەزدەسۋدە وزبەك بوكسشىسى ەشكىمگە كۇمان قالدىرماي, تازا جەڭىسكە جەتتى. وسىلايشا, ەكى بوكسشى اراسىنداعى جەتىنشى جەكپە-جەكتە باحودير باسىم ءتۇستى. جالپى ەسەپ – 4:3, باحودير جالولوۆتىڭ پايداسىندا.
ەرلەر اراسىنداعى ازيا چەمپيوناتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپىكوماندالىق ەسەپتە وزبەكستان قۇراماسى (6 التىن, 1 كۇمىس, 3 كۇمىس) توپ جاردى. كەيىنگى ورىندارعا موڭعوليا (3 التىن, 2 قولا) جانە ءۇندىستان (1 التىن, 2 كۇمىس, 2 كۇمىس) بوكسشىلارى جايعاستى. 5 كۇمىس, 1 قولا مەدال يەلەنگەن قازاقستان قۇراماسى ءتورتىنشى ورىنعا تابان تىرەدى.
