جالعان ساياساتقا شىرمالعان شىعارماشىلىق تۇلعانىڭ قانداي مورالدىق ازىپ-توزۋ مەن رۋحاني كۇيزەلىسكە ۇشىراپ, ساناسىنىڭ قالاي داعدارىپ, سەڭ سوققانداي سەرگەلدەڭدى باسىنان كەشەتىنىن كادزۋو يشيگۋرو «تۇراقسىز الەمنىڭ سۋرەتشىسى» رومانىندا ونەردىڭ تىلىمەن ءتۇسىندىرىپ بەرۋگە ارەكەت ەتىپ كورىپتى.
شىعارمادا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى جاپونياداعى احۋال سۋرەتتەلىپ, ەلدەگى بولىپ جاتقان جاعدايلار باياندالادى. دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن وقيعالارمەن بىرگە قوعامدىق سانا دا وزگەرىپ, كەشەگى قۇندىلىقتارعا مۇلدە باسقا كوزبەن قارايتىن جاڭا ۇرپاق كەلدى ومىرگە.
ءيا, جاپون حالقى سوعىستا جەڭىلىپ قالدى, ەندى ەلگە امەريكالىقتار ۇستەمدىگىن جۇرگىزىپ, جاستار جاڭا جولدى ىزدەپ, سەنىمدى تۇردە دەموكراتيانى ورناتۋدا. حالىق يمانداي سەنىپ, ءپىر تۇتقان بۇرىنعى يدەالداردىڭ ك ۇلى كوككە ۇشىپ, كەشەگى ەل ماقتاعان باتىرلاردىڭ ءبارى شىن مانىسىندە جۇرتتى اقيقاتتىڭ اق جولىنان اداستىرعان ساتقىندار بولىپ شىقتى. قارا حالىقتى ايتپاعاندا, ولاردان ءتىپتى تۋعان-تۋىسقاندارى دا تەرىس اينالدى.
شىعارمانىڭ باس كەيىپكەرى, كەزىندە داڭقى دۇرىلدەگەن ۇلى سۋرەتشى ماتسۋو ونو – جاڭا رەجىمنىڭ قۇربانى بولعان پەندە بالاسى. تۇراقسىز زاماننىڭ ءتۇرلى قيىندىقتارىن كورىپ, تار جول, تايعاق كەشۋلەرىنەن امان وتكەن سۋرەتشىنىڭ بۇگىنگى جاعدايى جامان ەمەس. ەكىنشى قىزىن تۇرمىسقا بەرۋدىڭ قامىن قاراستىرىپ ءجۇرىپ, ول ءوزىنىڭ تاعدىرى مەن ەلىنىڭ وتكەن ءومىرى تۋرالى, كوڭىلسىز سەزىمنىڭ ساعىمىنا شومىلادى. كەڭسەلەردىڭ جانىندا ورناتىلعان ساكىدە وتىرعان سۋرەتشى نەگە سونشاما قامىعىپ, قايعىرا بەرەدى؟ قۇرمەتكە لايىقتى جانە قامسىز كارىلىكتەن ارتىق وعان نە كەرەك؟
كەيىپكەردىڭ ىشكى مونولوگىمەن تانىسقاندا عانا, كۇمان پىشاعى جۇرەگىن جارالاپ, كۇنى-ءتۇنى تىنىشتىق بەرمەي قويعان بەيباقتىڭ جانىن جەگىدەي جەگەن قاسىرەتىنىڭ شىن سەبەبىنىڭ جۇمباعى اشىلا تۇسەدى. ءالى ون ەكىدە ءبىر گ ۇلى دە اشىلماعان, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جازىقسىز قۇربان بولىپ كەتكەنى ءۇشىن ول ءوزىن قىلمىسكەر سانايدى. ساياسي يدەولوگيانىڭ شىلاۋىنا شىرمالىپ قالعان ول كەزىندە ءتۇرلى پلاكاتتار سالىپ, وتانشىلدىققا ۇندەپ, ورىمدەي جاستاردى سوعىسقا بارۋعا شاقىرىپ, ءولىم وتىنا ايداپ سالدى. سۋرەتشىگە سەنىپ, قان مايدانعا اتتانعان جۇرەگى جالىنداعان جاستاردىڭ تالايى قازا تاپتى.
جاپون مادەنيەتىنىڭ تىرەگى شاتقاياقتاپ, ۇلتتىق ءداستۇرىنىڭ ىرگەسى سوگىلە باستاعانى ءۇشىن دە ماتسۋو ءوزىن كىنالى سەزىنەدى. اينالاداعى ءومىر وزگەرىپ جاتىر, ول ەندى قيسىق وسكەن اعاشتاي بولىپ كەتىپ بارا جاتقان قوعامدى تۇزەي المايدى. ادال جۇرەگى سەنىپ قالىپ, ۇلى ارماندارعا جەتەلەگەن كەشەگى ادەمى يدەالدار بىت-شىتى شىعىپ قيرادى.
اشىق ايتپاعانىمەن, حالىق كۇنى كەشە عانا قۇرمەت كورسەتىپ, تورگە شىعارعان ماتسۋو ونو سياقتى يدەولوگيانىڭ جالىندى جارشىلارىن ەندى ءيتتىڭ ەتىنەن جەك كورەدى. سەبەبى جاپونيا جەڭىلىپ قالدى. ال ءوز ۇلتىنىڭ ۇلى جەڭىسكە جەتەتىنىنە سەندىرگەن سۋرەتشىنىڭ ۇلى سانالىپ كەلگەن ونەر تۋىندىلارى كۇرەسىنگە لاقتىرىلدى. ءتىپتى سۋرەتشىنىڭ ەندى عانا ەسىن تانىپ كەلە جاتقان كىشكەنتاي نەمەرەسىنە دەيىن اتاسىنان «اتا, ءسىزدىڭ كەزىندە ۇلى سۋرەتشى بولعانىڭىز راس پا؟», دەپ سۇرايدى.
الاساپىران ۋاقىتتىڭ داۋىلىمەن كەلگەن دەموكراتيالىق وزگەرىستەردىڭ كەسىرىنەن, جاپون حالقىنىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ۇلتتىق مادەنيەتىنىڭ التىن دىڭگەگىنە قالاي بالتا شابىلىپ, جاڭا بۋىننىڭ حالىقتىق تامىرىنان قالاي اجىراپ بارا جاتقانىن كادزۋو يشيگۋرو اسقان شەبەرلىكپەن سۋرەتتەگەن. باتىس وركەنيەتىنە ەلىرگەن جاستار امەريكالىقتاردىڭ مۋزىكاسىن تىڭداپ, كينولارىن تاماشالايدى. زامانىنىڭ داڭقتى سۋرەتشىسى بولعان ماتسۋو ونونىڭ جالعانداعى جالعىز نەمەرەسى يتيرو دا جاپونيانىڭ ۇلتتىق باتىرلارى تۋرالى ەستىگىسى دە, بىلگىسى دە كەلمەي, كوۆبويلار جونىندە تۇسىرىلگەن امەريكالىق فيلمدەردى تاماشالاپ, بار جان-تانىمەن سولارعا ەلىكتەيدى. جۇرەگى ەزىلىپ, جانى كۇيزەلگەنىمەن, ماتسۋو ونو ەندى قۇردىمعا كەتىپ بارا جاتقان دۇنيەنى وزگەرتۋگە دارمەنسىز. سۇم ساياساتتىڭ قۇربانى بولىپ, ابىروي-بەدەلىنىڭ بارىنەن ايىرىلعان ادامنىڭ ءسوزىن كىم تىڭداپ, كىم كەرەك قىلادى دەيسىڭ؟ كىم؟
باسقالارىن ايتپاعاندا, سۋرەتشى بەلىنەن تۋعان پەرزەنتتەرىن دە جاڭا زاماننىڭ جامان ىقپالىنان قورعاپ قالا المادى. ەگدە تارتقان اكەسىمەن دورەكى سويلەسكەن ەكى قىزىنىڭ مىنەز-قۇلقىنا قاراپ, بوگدە مادەنيەتتىڭ جاپون ۇلتىنىڭ سانا-سەزىمىنە قانداي زياندى زالالىن تيگىزىپ جاتقانىن پايىمدايسىڭ. ۇلكەن قىزى ءتىپتى بالاسىنىڭ اتاسىمەن ارالاسۋىن شەكتەپ تاستاعىسى كەلەدى. اتاعى دۇرىلدەپ تۇرعان شاعىندا قىزدارى اكەسىن جاقسى كورىپ, ماقتان ەتىپ, قۇرمەت كورسەتىپ, قادىر تۇتاتىن. ەندى ەلدەگى ساياسي احۋال وزگەرگەننەن كەيىن, ابىروي-بەدەلىن جوعالتقان ول دوس-جاراندارى تۇگىل, تۋعان قىزدارىنان دا جۇرەگىن ەلجىرەتەتىن جىلى ءسوز ەستي الماي قاپالانادى. سۋرەتشىنىڭ كەزىندە جۇرت تامسانىپ, اياعىن جەرگە تيگىزبەي, كوككە كوتەرە ماقتاعان كارتينالارى ەندى ۇيدە تىعۋلى تۇر. قوعامعا كەرەگى بولماي قالعان ماتسۋو ونو وتكەن ءومىرىن ەسكە الىپ, قايتا-قايتا مۇڭلى ويدىڭ مۇنارىنا باتا بەرەدى.
شىعارما اۆتورىنىڭ ءبىر ادامنىڭ تاعدىرى ارقىلى تۇتاس ءبىر حالىقتىڭ باسىنان كەشكەن تراگەدياسىن وي-ساناڭدى ءۇيىرىپ اكەتەتىن تەرەڭ پسيحولوگيزممەن سونشالىقتى شىنايى, سونشالىقتى نانىمدى ەتىپ سۋرەتتەپ بەرگەن شەبەرلىگى, شىنىندا دا تاڭعالدىرادى. كولەمى شاعىن عانا رومان ارقىلى كادزۋو يشيگۋرو كوپ جاعدايدا جازۋشى شىعارماشىلىعىندا ءبىر ارناعا توعىسپاي جاتاتىن ينتەللەكتۋالدىق ساراپتاما, الەۋمەتتىك جانە پسيحولوگيالىق تالداۋلاردى, شىعارمانىڭ كوركەمدىگىنە سەلكەۋ تۇسىرمەي, جىگىن بىلدىرمەي جىمداستىرىپ جىبەرەدى. ءسوز ونەرىنىڭ تابيعاتىن اشا تۇسەتىن «ىشكى مونولوگ», «سانا اعىمى», «كومپوزيتسيا ەركىندىگى» ت.ب. ادەبي تاسىلدەردىڭ ءبارىن شەبەر مەڭگەرگەن يشيگۋرونىڭ رومانى – جاپون ۇلتىنىڭ رۋحاني ۇلىلىعىنىڭ ايقىن ايعاعى. جازۋشى قۇمنان التىن سۇزگەندەي اسقان ىجداعاتتىلىقپەن ادامزاتقا ورتاق اقيقاتتاردى حالقىنىڭ تاريحىنان, ۇلتىنىڭ بولمىسىنان ىزدەيدى.
مورالدىق داعدارىسقا ۇشىراپ, الەۋمەتتىك تىرلىكتىڭ تىعىرىعىنا تىرەلگەن ماتسۋو ونو ءومىر بويى كارتينالارىن جازىپ, بار جان-تانىمەن ەلگە پايداسىن كەلتىرۋدى عانا ويلاپ, ۋاقىت اعىمىنان قالىپ قويماۋعا تىرىستى. ناتيجەسىندە سوناۋ ءبىر ەرتەگىدە مىسقىلداپ ايتىلاتىن شالدىڭ كۇيىن كەشىپ, سىنعان استاۋىن قۇشاقتاپ, ەشكىمگە كەرەگى بولماي قالدى. كۇنى كەشە عانا حالىق ماقتاعان تۋىندىلارىڭدى ەندى جۇرتقا كورسەتۋگە ۇيالۋدان ارتىق قانداي قاسىرەت بولۋى مۇمكىن, ونەر ادامى ءۇشىن؟
تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ كارتيناسىن كوز الدىڭا ەلەستەتەتىن يشيگۋرونىڭ تاڭعاجايىپ تۋىندىسىن وقي وتىرىپ, جازۋشىنىڭ جانىن جەگىدەي جەپ, مازاسىن العان سۇرقيا ساۋالداردىڭ, قازاقستانداعى بولىپ جاتقان جاعدايلارعا دا قاتىسى بار ەكەنىنە كوزىم جەتە تۇسكەندەي اسەردىڭ سيقىرىنا اربالعانىمدى جاسىرا المايمىن. ءدىنى مەن سالتى بولەك بولعانىنا قاراماستان, وتارشىلدىق ەزگىسىندە جانشىلعان ەكى ۇلتتى دا تولعاندىراتىن ماسەلەلەردىڭ, ەگىز قوزىداي ۇقساستىعىنا كوزىم جەتە ءتۇستى.
جاپونيادا دا وتكەن كۇندەردەگى حالىقتىڭ كورگەن زورلىق-زومبىلىعى ءۇشىن رەسمي تۇردە ەشكىم دە ايىپتالعان جوق. فيلوسوفيالىق, پسيحولوگيالىق, ءتىپتى, قاراپايىم ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان كەشەگى ءداۋىردىڭ جارالى جانىن تۇسىنۋگە تىرىسقان تەرەڭ تالداۋلار جاسالماعاندىقتان, ءبىزدىڭ حالىق تا كادزۋو يشيگۋرونىڭ «تۇراقسىز الەمنىڭ سۋرەتشىسى» رومانىنىڭ كەيىپكەرلەرىندەي, وتكەن تاريحىنداعى وقيعالاردى قالاي باعالارىن بىلمەي, ابدىراپ قالدى. راسىندا دا الاش ارىستارىن ۇستاپ بەرگەندەردىڭ ءبارىن وپاسىزدارعا, ال كەڭەستىك يدەولوگيانى جىرلاعان اقىن-جازۋشىلاردىڭ ءبارىن ساتقىندارعا جاتقىزۋعا بولا ما؟ الدە, ول ماجبۇرسىزدىكتەن بولعان جاعداي ما؟ جەكە باسىڭدى عانا ەمەس, ۇلى يدەال ءۇشىن, سەنىمەن بىرگە قۇرىپ كەتۋى مۇمكىن بالا-شاعاڭنىڭ, تۋعان-تۋىسقاندارىڭنىڭ, دوس-جاراندارىڭنىڭ دا تاعدىرىن تالكەككە ۇشىراتاتىن قاتەرگە تىگۋگە قاقىڭ بار ما؟ ءبىز ءبىر ساتكە بولسا دا, سولاردىڭ ورنىنا ءوزىمىزدى قويىپ كورەيىكشى. مۇمكىن, ولاردىڭ ءبارى دە ادامنىڭ ءومىرى قىلكوپىردىڭ ۇستىندە تۇرعان الاساپىران داۋىردەگى دۇربەلەڭنىڭ قۇرباندارى عانا شىعار. ال كەڭەستىك يدەالداردىڭ حالىقتى ۇشپاققا جەتكىزە الاتىنىنا بار جان-تانىمەن سەنگەندەردى, قالاي ايىپتايمىز؟ سەنىمى ءۇشىن ادامدى جازعىرۋ, قانشالىقتى قيسىندى؟ مەدرەسەدە ءبىلىم الىپ, فيردوۋسي, ساعدي, حافيز, ومار ھايام, نيزامي, ناۋاي سەكىلدى شىعىس شايىرلارىنىڭ داستاندارىمەن تانىسىپ, كەيىن الەم ادەبيەتىنىڭ قاينار بۇلاعىنان دا قانىپ ىشكەن, جۇماباي قاجىنىڭ نەمەرەسى ماعجان مەن جەتى جاسىندا جەتىم قالىپ, جوقشىلىقتان كوزىن اشا الماي, مۇقتاجدىق قولىن بايلاپ وقي الماعان, ساۋاتى شامالى سابيتتەردى سالىستىرۋعا بولا ما؟
بيلىك بارلىق ۋاقىتتا دا تالانتتى تۇلعالاردىڭ بويىنا سىيماي تاسىعان قابىلەتىن ءوز مۇددەسىنە قىزمەت ەتكىزۋ ءۇشىن پايدالانۋعا تىرىسادى. ەگەمەندىك العاننان كەيىن دە دارىندى اقىندار مەن سۋرەتكەرلەردىڭ بيلىككە تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلا العانى شامالى.
ناعىز تالانتتار ونەردەن گورى, ساياساتقا قىزمەت ەتكەن ۋاقىتتا حالىقتىڭ جانى لاستانىپ, جۇرەگىن كىر باسادى. ىزگىلىككە شاقىراتىن ۇلى يدەالدار كۇيرەپ, رۋحاني كەڭىستىك قاڭىراپ قالادى. شىندىق پەن وتىرىكتىڭ شەكاراسى جويىلادى. رۋحاني تازارۋدىڭ ءمولدىر ايدىنىنا الىپ شىعۋعا ءتيىس شىندىق, كەرىسىنشە حالىقتى باتپاققا بەلشەسىنەن باتىرادى.
ءاي, بىراق مىنا ءبىزدىڭ قوعامدا ادىلەت پەن شىندىق بار ما ءوزى؟ شىندىق ءۇشىن جانىمىز شىرىلداپ جاتقانداي بولعانىمەن, مۇمكىن, ءبىزدىڭ شىندىق دەپ جۇرگەنىمىزدىڭ ءبارى دە, تىم قاتتى اسقىنىپ كەتكەن ىشكى مەنىمىز بەن اۋرۋ سانامىزدىڭ كورىنىسى عانا شىعار.
«حايۋان سياقتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىن» دەپ ار ازابىن تارتقان كەمەڭگەر تولستوي مەن «جۇرەگىمە قاراسام, ينەدەيىن تازا ەمەس» دەپ ءوز مىنىنە جيىركەنە قاراي الاتىن اۋليە ابايلارداي شىن سۋرەتكەرلەر قالدى ما مىنا تۇراقسىز الەمدە؟ ءبىزدىڭ بوستاندىق دەپ تانىعان يدەالدارىمىزدىڭ استارىندا شىن مانىسىندە ۇلتتىق نيگيليزم مەن قۇلدىق پسيحولوگيا جاتقان جوق پا, وسى؟ قۇلدىق سانادان ارىلا الماعان مىنا ءبىز, وتكەن تاريحتان ساباق الۋدىڭ ورنىنا, نەلىكتەن سول قاتەلىكتەرىمىزدى دۇركىن-دۇركىن قايتالاي بەرەمىز؟
قۇلدىق بولمىسىمىزعا قاراماستان, وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى ءولىارادا حالىق ءۇشىن اداسىپ, نەشە ءتۇرلى قورلىقتى كورگەن ساكەندەردى «سوۆەتستاندى» جازعانى ءۇشىن كەشىرە الماي, ار ۇكىمىن شىعارىپ, كۇرەسىنگە لاقتىرىپ تاستاۋعا اسىعۋدامىز. ال سول ساكەندەردىڭ رۋحىنىڭ قالاي قورلانعانىن, نامىسىنىڭ قالاي تاپتالعانىن, ار-ۇياتىنىڭ قالاي اياققا باسىلعانىن ويلانىپ كورۋگە نەگە اقىلىمىز جەتپەيدى؟ نەگە؟ ءارى-بەرىدەن سوڭ ولاردى جازعىرا الاتىنداي ءبىزدىڭ قانداي مورالدىق قۇقىمىز بار؟ شىنىمەن دە ءبىزدىڭ ءبارىمىز سۇتتەن اق, سۋدان تازا پەرىشتەلەرمىز بە؟ تۇراقسىز الەمنىڭ سۋرەتكەرىنە ءومىر ءسۇرۋ قاي زاماندا, قانداي قوعامدا وڭاي بولىپ ەدى.
اسىرەسە, ءدال بۇگىنگىدەي ءبىلىمدى جانە تالانتتى ادامداردىڭ ەشكىمگە كەرەگى بولماي قالىپ, مىنا قوعامدا الاياقتار مەن ەكىجۇزدىلەر, وتىرىكشىلەر مەن جاعىمپازدار ءۇشىن داڭعىل جول اشىلعان زاماندا ناعىز سۋرەتكەرگە ءومىر ءسۇرۋ قيىنداعان ۇستىنە قيىنداپ بارادى.
«ماڭگىلىك بۇگىن» (بورحەس) تاقىرىبىنىڭ توپىراعىن تەرەڭ قازىپ, وقيعانى بايانداپ بەرۋمەن عانا شەكتەلىپ قويماي, سەنىڭ سىرلاسىڭا دا اينالا الاتىن يشيگۋرونىڭ تالانتى باعالانىپ, نوبەل سىيلىعىن العانىنا مەن شىن جۇرەكتەن قۋانىشتىمىن. جازۋشىنىڭ ءار تۋىندىسىن وقىعان سايىن ءوزىم ءۇشىن ءبىر ۇلكەن جاڭالىق اشقانداي بولامىن. ول سۋرەتتەگەن ادامداردىڭ جانىن كەمىرگەن ساۋالدار سەنى دە تولعاندىرماي قويمايدى.
پسيحولوگيزمنىڭ قۇيىنى ءۇيىرىپ اكەتكەنىمەن, كادزۋونىڭ جازۋ مانەرىندە بايىپتى بايسالدىلىق بار. جۇرتتىڭ ءبارى دە ونى ەۋروپالىق جازۋشى رەتىندە تانىپ جاتقانىنا قاراماستان, قالامگەر شىعارمالارىنان جاپوندارعا ءتان سابىرلىلىق پەن تەرەڭدىك ءبارىبىر قاتتى بايقالىپ تۇرادى. اسىرەسە, جاپون كلاسسيگى دزيۋناتيرا تانيدزاكيدىڭ «ۇساق قار» رومانىنىڭ يشيگۋرو شىعارماشىلىعىنا ىقپالى بولعانى انىق كورىنەدى.
قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق قۇدىرەتى تۋعىزعان تۋىندىلارىنىڭ ىشىندەگى مەنىڭ ەڭ جاقسى كورەتىن شىعارمام «تۇراقسىز الەمنىڭ سۋرەتشىسى» رومانىندا جازۋشىنىڭ كەلەشەكتەگى جۇرەتىن جولىنىڭ باعىتىن ايقىنداپ بەرگەن تاماشا جولدار بار. «تاكەدا شەبەرحاناسىنان العان تاجىريبەم مەنى سوقىر سەنىمگە بەرىلىپ, توبىردىڭ سوڭىنان ەرىپ كەتپەي, ەلىكتىرىپ جاتقان باعىتتاردىڭ قانشالىقتى دۇرىس ەكەنىن اقىل تارازىسىنىڭ سۇزگىسىنەن وتكىزۋگە ۇيرەتتى», – دەيدى شىعارمانىڭ باس كەيىپكەرى, سۋرەتشى ماتسۋو ونو.
«تۇراقسىز الەمنىڭ سۋرەتشىسى» رومانى حح عاسىرداعى جاپون پروزاسىنىڭ ەڭ وزىق كانوندارىن ساقتاي وتىرىپ جازىلعان شەدەۆر: ءسال ەركىندەۋ ستيل, مۇلدە بايقالمايتىن سيۋجەتتەر, سۋرەتتەۋدەگى ناقتىلىق, تەرەڭ پسيحولوگيزم مەن وقىرمانعا ءوز ويىن تاڭعىسى كەلمەيتىن اۆتوردىڭ بەينەسىن شىعارمانى وقۋ بارىسىندا ءتۇرلى قىرىنان تاني تۇسەسىڭ. سوعان قاراماستان كىتاپتى وقي وتىرىپ ناقتى ۋاقىتتىڭ, ياعني سوعىسقا دەيىنگى جانە سوعىستان كەيىنگى جاپونيانىڭ رۋحىن ايقىن سەزەسىڭ.
ورتا عاسىرلىق جاپون ادەبيەتىندە دزۋيحيتسۋ دەگەن جانر بار. جاپون تىلىنەن اۋدارعاندا ول «قىلقالامنىڭ ۇشىندا» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. اتاپ ايتقاندا, مۇنداي جانرمەن وتكەن كۇندەردىڭ ەستەلىكتەرى, كۇن بارىسىندا بولعان وقيعالار, اۆتوردىڭ ەستەتيكالىق پايىمداۋلارى باياندالادى. شىعارما اۆتورىنىڭ بۇل تۋىندىسىن تىنىش پروزاعا ابدەن جاتقىزا الامىز. تىنىش پروزانى وقىعانىڭدا جانىڭ دەمالعانداي اسەر الاسىڭ. وندا قالىپتى تۇرمىستىڭ تىنىشتىعىندا ادام جانىنىڭ تەرەڭدىگى تانىلىپ, قۇپيالارى زەرتتەلىپ جاتادى. بۇگىنگى تاڭداعى باتىستىڭ عاجايىپ سۋرەتكەرلەرى دجوناتان كوۋ, فەنني فلەگ, كادزۋا يشيگۋرولار مەن قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆتەر تىنىش پروزا جازۋدىڭ – تەڭدەسسىز شەبەرلەرى. سۋرەتكەرلىك تاسىلمەن قاس-قاعىم ءساتتىڭ كورىنىسىن ماڭگىلىككە اينالدىرا الۋدان اسقان قانداي شەبەرلىك بولۋى مۇمكىن.
كادزۋو يشيگۋرونىڭ «تۇراقسىز الەمنىڭ سۋرەتشىسى» رومانىندا باس كەيىپكەردىڭ زامانداستارىنا, اعا بۋىننىڭ قاتەلىگى ءۇشىن سۇم سوعىستىڭ زاردابىن تارتىپ جاتقان جاس ۇرپاق قارسى قويىلادى. ايتپاقشى, نوبەل سىيلىعىن يەلەنگەن, جاپون پروزاسىنىڭ كوزى ءتىرى كلاسسيگى كەندزابۋرو وەنىڭ «كەش تۋعان ۇرپاق» رومانىندا دا تاعدىرى ۇرلانعان ۇرپاقتىڭ تاقىرىبى ءسوز بولماۋشى ما ەدى. ول تۋىندىدا دا سوعىستىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ, جاندارى جارالانعان جاستار, اكەلەرىنىڭ جىبەرگەن قاتەلىگى ءۇشىن زارداپ شەگىپ, بۇيداسىن ۇزە الماعان ىنگەندەي, امەريكالىقتاردىڭ جەتەگىندە كەتۋشى ەدى عوي.
«تۇراقسىز الەمنىڭ سۋرەتشىسى» – حح عاسىردىڭ بارلىق كۇيزەلىسىن باسىنان كەشىپ, ساياسي تۇراقسىزدىقتا قاتەلەسىپ, بىراق جاساعان كۇناسىن مويىنداي بىلۋگە باتىلى جەتكەن تالانتتى سۋرەتشىنىڭ شىندىعى. شىعارمانىڭ باس كەيىپكەرى, جەسىر قالعان سۋرەتشى ماتسۋو ونونىڭ ءبىر قىزى, ءتىپتى, ءوزىنىڭ تۇرمىسقا شىعا الماي قالۋىن, اكەسىنىڭ وتكەن ومىردە جاساعان كۇناسى ءۇشىن جىبەرگەن قۇدايدىڭ جازاسىنداي قابىلدايدى. كەش بولسا دا ماتسۋو ونو ءوزى جانە قىزدارى ءۇشىن وتكەن ومىرىندەگى جاساعان كۇنالارىن مويىنداۋعا دايىن.
جازۋشى يشيگۋرونىڭ جاس ۇرپاق جازعىرىپ جاتقان ەگدە تارتقان ونەر ادامىنىڭ جان الەمىنە ەنىپ, جىبەك-
تەي نازىك سەزىمى مەن قايعىسىن سۋرەتتەپ بەرگەن شەبەرلىگىنە ەرىكسىز سۇيسىنەسىڭ. باس كەيىپكەر بۇگىنگى جانە وتكەن ءومىرىن اڭگىمەلەي كەلىپ, بۇرىن-سوڭدى ايتىلماي كەلگەن اقيقاتتىڭ پەردەسىن اشادى. سويلەگەن سوزدەرىنەن سۋرەتشىنىڭ اقىماق ادام ەمەس ەكەنى كورىنىپ تۇر, الايدا ساياسي ۇگىت-ناسيحاتتىڭ قۋاتتى ماشيناسى ىسكە قوسىلعاندا ونەر ادامدارىنىڭ كوبىسى پاراساتىن ساقتاپ قالا الماي, «جارقىن بولاشاققا» سەنىپ, جالعان يدەولوگيانىڭ قۇربانى بولىپ جاتادى. اسىرەسە, جۇرەگىڭدە جاستىق وتى جالىنداپ, الدىڭدا داڭعىل جول اشىلعانداي بولىپ كورىنگەندە, بۇگىنگى زاماننىڭ باتىرى بولۋعا ۇمتىلىپ, الىپ-ۇشقان كوبەلەك كوڭىلدىڭ سوڭىنان ىلەسىپ كەتپەي, سابىر ساقتاپ, ءوزىڭدى ۇستاپ قالۋ قيىن. وتە قيىن.
سۋرەتشى ماتسۋو ونو دا يگىلىكتى ىستەر ءۇشىن ارەكەت ەتىپ جاتقانىنا يمانداي سەنىپ, تۇراقسىز الەمنىڭ داۋىلى سوققاندا ۇستامدىلىق تانىتا الماي قالدى. حالىققا ادال قىزمەت ەتۋدى ارمانداعان سۋرەتشى, كەرىسىنشە جۇرتتىڭ قارعىسىنا ۇشىرادى. كۇنى كەشە عانا تالانتىنا تابىنىپ, ونەرىنە ەلىكتەپ, ونى ءپىر تۇتقان شاكىرتتەرىنە دەيىن, ەندى ودان ات-تونىن الا قاشادى. ۇستازعا وسىدان ارتىق قانداي جازا بولۋى مۇمكىن. ايتىڭىزشى, قانداي؟ دەگەنمەن, ادام رۋحىنىڭ مىقتىلىعى وتكەن تاريحىنان باس تارتۋدا ەمەس, قايتا سونى مويىنداي الاتىن باتىلدىعىندا جاتقانىن حالىقتىڭ تۇسىنە المايتىنى – وزەكتى ورتەيتىن وكىنىش.
اقيقاتىندا, سايقال ساياساتتىڭ قۇربانى بولعان ونەر ادامدارىنىڭ كوبىسى, جالعان يدەولوگياعا سەنىپ, قانداي ۇلى قىلمىس جاساپ جاتقاندارىن وزدەرى دە بىلگەن جوق. ءولىارادا اداسقان سۋرەتكەردىڭ نازىك جانىن ءتۇسىنىپ, كەشىرە بىلگەننەن گورى, ودان باس تارتىپ, ايىپتاعان الدەقايدا جەڭىل. سۋرەتكەردىڭ ونەرىنەن باس تارتىپ, ايىپتاۋ ءۇشىن قاتىگەزدىكتەن باسقا ەشتەڭەنىڭ كەرەگى جوق. ال ونەر ادامىنىڭ جانىن ءتۇسىنىپ, كەشىرە ءبىلۋ ءۇشىن سەزىمنىڭ تەرەڭدىگى, پاراساتتىڭ بايلىعى قاجەت.
امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى
