قازاقستان باستاماسىنا بەلسەندى قولداۋ

قىتاي تارابى جاقىندا جوعارى مارتەبەلى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ­تىڭ جارىق كورگەن “الىپ اۋقىمدى الەم جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك” ماقالاسىنا ۇلكەن نازار اۋداردى. مۇقيات تانىسىپ شىققاننان سوڭ مەنىڭ اتالعان ماقالانى بارلىق الەمدى يادرولىق قاۋىپتەن قورعاۋدى دامىتۋ ءۇشىن ونىڭ ايتارلىقتاي ماڭىزعا يە, ساليقالى ساياسي قۇجات ەكەنىنە كوزىم جەتتى. جوعارى مارتەبەلى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ ماقالاسىندا يادرولىق ەنەرگيانى بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ مەن يادرولىق قارۋدى تاراتۋدىڭ الدىن الۋداعى نەگىزگى ماسەلەلەر جونىندە بىرقاتار باستا­ما­لار كوتەرگەن, سونداي-اق وسى ماق­ساتتاردى جۇزەگە اسىرۋدا قازاق­ستان­دىق تاراپتىڭ ۇمتىلىسىن ەگ­جەي-تەگجەيلى تارقاتقان جانە ياد­رولىق قارۋسىز الەم قۇرۋدى ۇنەمى ۇستاناتىنىن اتاپ كورسەتكەن. بۇل ن.نازارباەۆتىڭ ءوزى مەن قازاقستان­دىق تاراپتىڭ يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرىلىسىنىڭ يدەياسىن جىل­جى­تۋداعى  باعىتتى وزگەرتپەيتىنىن جانە يادرولىق تاراتپاۋ قاعيدات­تا­رىن قۇرمەتتەۋدەگى بەرىك پوزيتسيا­سىن كەزەكتى رەت ايعاقتاپ وتىر. ءبىز, الەمدىك قوعامداستىق بۇل قۇندى باستامالاردى مۇقيات زەردەلەپ, جوعارى باعالايدى دەپ سەنەمىز. ءبىز ۇزاق ۋاقىتتان بەرى جوعارى مارتەبەلى ن.نازارباەۆ پەن قازاق­ستاندىق تاراپتىڭ قولعا العان يادرو­لىق قارۋسىزدانۋ جانە يادرو­لىق قارۋدى تاراتپاۋدىڭ حالىق­ارا­لىق ۇدەرىسىن جىلجىتۋ باعىتىن­دا­عى كۇش-جىگەرىنە ءتانتىمىز. قازاق­ستاندىق تاراپ “يادرولىق سىناق­تار­عا جان-جاقتى تىيىم سالۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ” ەرتەرەك كۇشىنە ەنۋى ءۇشىن بەلسەندى كۇش سالىپ كەلەدى. 1991 جىلى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ سەمەي پوليگونىن جابۋ تۋرالى جار­لىققا قول قويدى. قازاقستان­دىق تاراپ سونداي-اق وزگە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بىرلەسىپ, 2009 جىلدىڭ ناۋرىزىندا كۇشىنە ەنگەن “ورتالىق ازيا – يادرولىق قارۋسىز ايماق كەلىسىمىن” ۇسىنىپ, ورتالىق ازيا – يادرولىق قارۋسىز ايماقتى قۇرۋعا بەلسەندى باستاماشى بولدى. بۇل اتالعان ايماقتاعى قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتى دامىتۋعا, سون­داي-اق يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جانە جاھاندىق يادرولىق قارۋسىز­دا­نۋدى جىلجىتۋ ۇدەرىسىنە قوماقتى ۇلەس بولىپ قوسىلدى. بۇدان باسقا, قازاقستاندىق تاراپ بارلىق كەزدە يادرولىق ەنەرگيانى بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ, يادرولىق تەرروريزممەن كۇرەس, يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نىعاي­تۋ جانە باسقا دا كوپتەگەن سالا­لاردا ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋدى سونداي-اق قىتاي دا ۇنەمى ۇستانىپ, بۇل ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن ىستەۋدە. قىتاي ارقاشاندا يادرولىق قارۋدى تولىق جويۋ مەن تىيىم سالۋ پوزيتسياسىن ۇستانادى. يادروسىز مەملەكەتتەر مەن ايماقتارعا قا­تىس­تى يادرولىق قارۋدى قولداناتىن­دىعىمەن قورقىتپاۋ, وزىنە ناقتى مىندەتتەمەلەر قابىلداپ, الدىن الۋ رەتىندە يادرولىق قارۋدى ەشقانداي جاعدايدا دا, قاي ۋاقىتتا دا پاي­دا­لانباۋ ۇستانىمىن ۇستانۋ كەرەك. قىتاي يادرولىق قارۋسىزدانۋعا قاتىستى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ قابىلداعان قارارىن جانە يادرولىق قارۋلانۋدى قىسقارتۋ باعىتىنداعى حالىقارالىق تالپىنىستاردى, سو­نىڭ ىشىندە بۇۇ   باس اسسام­بلەيا­سىنىڭ 65-سەسسياسىندا قازاقستان­دىق تاراپ ۇسىنعان “انتيادرولىق سىناقتاردىڭ حالىقارالىق كۇنى” باستاماسىن بەلسەندى قولدايدى. قىتاي تارابى جاھاندىق بەيبىت­شىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ءتيىمدى دامى­تۋدا جانە يادرولىق ەنەرگيانى بەي­بىت ماقساتتا پايدالانۋداعى حا­لىق­ارالىق ىنتىماقتاستىقتى نى­عاي­تۋدا, يادرولىق تاراتپاۋ مەن يادرو­لىق قارۋسىزدانۋدىڭ حالىقارالىق ۇدەرىستەرىن بىرلەسە جىلجىتۋدا حالىقارالىق قوعامداستىقپەن, سونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق تاراپپەن بىرگە جۇرۋگە دايىن. چەن گوپين, قحر سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ كومەكشىسى.