ول جاعى بىزگە بەلگىسىز, الايدا مۇنداي ادام توزگىسىز ازاپتى باستان كەشىپ, تاعدىردىڭ تالكەگىن كورگەن, ادىلەت ىزدەپ ومىردەن وزعان بوزداقتاردىڭ از ەمەس ەكەنى انىق.
ادىلەتسىزدىكتىڭ ۇلكەنى – وزبىرلىق, باسقىنشىلىق. سوندىقتان ءبىز وزگە ەلدەرگە وكتەمدىك جۇرگىزبەك بولعان قانقۇيلى ءفاشيزمدى بۇكىل الەم بولىپ ايىپتايمىز. بۇل دۇرىس. الايدا ولار ونداعان ميلليون ادامنىڭ جانىن جالماعان جاھاندىق جاۋىزدىقتى جالعىز جاساعان جوق قوي. بۇل رەتتە مولوتوۆ-ريببەنتروپ پاكتى ارقىلى فاشيستەرمەن كەلىسىمگە كەلىپ, ورتاق وداق بولىپ پولشانى بولىسكە سالعان, ارتىنشا فين ەلىنە باسىپ كىرگەن كەڭەس وكىمەتىن تارازىنىڭ قاي جاعىنا تارتامىز؟ سوندايدا 1939 جىلى «گيتلەر دە, ستالين دە زالىم. ءبىرى – اسىرەۇلتشىل-ناتسيست, ەكىنشىسى – ينتەرناتسيوناليست بولىپ كورىنگەنىنە قاراماستان, ەكەۋىنىڭ ساياساتى مەن زالىمدىعى تەڭ دارەجەدە. ەگەر ەكەۋى دوستاسىپ, بىرىگىپ الەم جۇرتشىلىعىنا ۇكىم جۇرگىزبەككە ۇمتىلار بولسا, وندا بۇكىل دۇنيە ءجۇزىن قان قاقساتادى», – دەگەن مۇستافا شوقايدىڭ پىكىرى ەسكە تۇسەدى. تۇركىستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى جولىندا قۇربان بولعان ەسىل ەر «پرومەتەي» جۋرنالىنىڭ 1940 جىلى ساۋىردە شىققان سوڭعى سانىندا «وبا مەن حولەرا» اراسىندا تاڭداۋ جاساماۋعا شاقىردى. ويتكەنى ول ۇلت شىندىعىن جوققا شىعاراتىن بۇل ەكى وكتەم جۇيەنى ادامزاتقا تونگەن ورتاق الاپات ىندەت, وراسان زور قاۋىپ ءھام ز ۇلىمدىق وشاعى دەپ ەسەپتەدى.
البەتتە مۇستافا شوقاي تۋرالى ءسوز بولعاندا, «تۇركىستان لەگيونى» تاقىرىبى دا كوتەرىلمەي قالمايدى. ويتكەنى بۇل تاقىرىپ – كۇرمەۋى شەشىلمەي كەلە جاتقان كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى. حالىق اراسىندا ءالى كۇنگە ونى شوقاي قۇردى دەگەن جاڭساق تۇسىنىك جالعاسىپ كەلەدى. ال شىن مانىندە گاننوۆەر, سۋۆالكي, پروستكەن, چەنستوحاۆ سياقتى فاشيستىك لاگەرلەردى ارالاپ, قار مەن جاڭبىردىڭ استىندا اۋىر ازاپتان, اۋرۋ مەن اشتىقتان قىناداي قىرىلىپ جاتقان وتانداستارىن كورگەن شوقاي ولاردى امان الىپ قالۋعا ۇمتىلعان ەدى. اقىرى فاشيستىك بيلىككە «سىزدەر وزدەرىڭىزدى ەۋروپاداعى ەڭ مادەنيەتتى ادامدارمىز دەپ سانايسىزدار. ەگەر مادەنيەتتەرىڭىز مەنىڭ كورىپ جۇرگەنىم بولسا, وندا سىزدەرگە دە تۇتقىنداردىڭ شەككەن ازابىن كورۋدى تىلەيمىن. سىزدەر حح عاسىردا ءومىر سۇرە وتىرىپ حIII عاسىرداعى شىڭعىس حاننىڭ جاساعان ز ۇلىمدىعىنان اسىرىپ جىبەردىڭىزدەر. مادەنيەتتى حالىق ەكەندەرىڭىزدى ايتۋعا ءتىپتى دە حاقىلارىڭىز جوق», دەپ حات جازعان ول «لەگيون» قۇرۋعا قارسى شىقتى. سونىڭ اسەرى بولار, كوپ ۇزاماي جۇمباق جاعدايدا كوز جۇمدى. ال «تۇركىستان لەگيونى» مۇستافا شوقايدىڭ ولىمىنەن كەيىن عانا قۇرىلدى.
قان مايداندا قاپيادا تۇتقىنعا ءتۇسىپ, «تۇركىستان لەگيونىندا» بولعانداردىڭ قاي-قايسىنىڭ تاعدىرى ادامدى بەي-جاي قالدىرمايدى. سولاردىڭ ءبىرى – حامزا ابدۋللين. «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولعان, ماعجاندى وزىنە ۇستاز تۇتقان, الاشتىڭ اقيىق اقىنىنا ەلىكتەپ جىر جازعان ح.ابدۋللين سوعىس باستالعاندا 380-پولكتىڭ شتابىندا قىزمەت اتقارعان ەكەن. 1941 جىلى قىركۇيەكتە مارشال بۋدەننىي باسقاراتىن وڭتۇستىك مايداننىڭ ارميالارى ماسقارا بولىپ تالقاندالعاندا قورشاۋدا قالىپ, بىرنەشە اي ورماندا قاڭعىرىپ ءجۇرىپ, اقىرى قولعا تۇسەدى. كونتسلاگەردە ادام توزگىسىز ازاپتى باستان وتكەرىپ, امالسىز «لەگيون» قىزمەتىنە جەگىلەدى. وندا قارىس قاناتباي, ماۋلىكەش قايبالدين, حاكىم تىنىبەكوۆ, ايتكەش تولعانباەۆ سىندى كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ ازاماتتارمەن بىرلەسىپ قازاققا قىزمەت ەتۋگە قايرات قىلادى, مۇسا جاليلمەن تانىسادى. پارتيزاندار جاعىنا شىعۋعا ارەكەت ەتىپ, قاشپاق بولعاندا قولعا ءتۇسىپ, اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى. ودان امان قالىپ, بەرليندەگى اباقتىعا جابىلادى. سوعىس اياقتالعاندا كەڭەس اسكەرلەرى تۇتقىنداپ, 1947 جىلى 10 جىلعا سوتتالادى. سونىڭ 8 جىلىن وتەپ, 1954 جىلى اباقتىدان بوساعان ابدۋللين قالعان عۇمىرىن ماعجاندى اقتاۋعا ارنادى.
ءتاڭىرى تىلەۋدى بەردى, تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە الاش تا, ماعجان دا اقتالدى. الايدا حامزا ابدۋللين ءوزىن رەسمي اقتاۋدى سۇراپ, ارناۋلى ورگاندارعا قانشا ارىزدانسا دا, ارمانىنا جەتە المادى. سول سياقتى اقتالماي كەتكەن, ۇرپاقتارى «ساتقىننىڭ تۇقىمى» تاڭباسىنان قۇتىلا الماي جۇرگەندەر قانشاما؟ سوندىقتان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ارنايى جارلىعىمەن قۇرىلعان «ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا» بۇل ماسەلەگە بايىپپەن قاراپ, «تۇركىستاندىقتاردى» تولىق اقتايدى دەپ سەنەمىز. بۇل ادىلەتتى قادامنىڭ بۇگىندە تۇگەل تۇركىنىڭ تورىنە اينالىپ, تۇرلەنە تۇسكەن تۇركىستان مۇراتىمەن دە ۇندەسەرى انىق.
