قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ مۇراعاتىندا “راسسەكرەچەننايا ۆوينا: “وسوبىە پاپكي” تسك كپ (ب) كازاحستانا. 1941-1945 گگ.” اتتى قۇجاتتار جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
قازاقستان ۇلى وتان سوعىسىنىڭ وتتى جىلدارىندا قان كەشكەن مايداننىڭ تۋ سىرتىنداعى بەرىك قورعانى, قۋاتتى قالقانى بولعانى بۇرىننان ءمالىم. ۋاقىت وتكەن سايىن وسىناۋ سوعىسقا دەگەن كوزقاراس نەعۇرلىم سونى ورىستەرگە شىعىپ, جاڭا قۇپيالار اشىلا تۇسۋدە. ايتالىق, سول سوعىس كەزەڭىندە ءارتۇرلى كاليبردەگى ءتورت ميلليونعا جۋىق سنارياد, سۇڭگۋىر قايىقتاردىڭ 25 ديۆيزيونى ءۇشىن 4 ميلليون تەڭىز مينالارى مەن تورپەدولارى – بارلىعى 1 ميلليارد سومنىڭ قارۋ-جاراعى دايىندالعان. جاۋعا اتىلعان ءاربىر ءتورت وقتىڭ ءۇشىنشىسى قازاق جەرىنىڭ قورعاسىنىنان جاسالعان. مىنە, وسىنداي تىڭ دەرەكتەردى ءبىزدىڭ زامانداستارىمىز جوعارىدا اتالعان كىتاپتىڭ بەتتەرىن اشىپ تانىسا الادى. بۇل جيناقتىڭ ءوزى قازاقستان پرەزيدەنتى مۇراعاتىنىڭ قويمالارىندا ساقتالعان قۇجاتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنەن قۇپيالىلىقتىڭ قارا تاڭباسى الىنىپ تاستالعاندىعىنىڭ ارقاسىندا جارىققا شىقتى.
– ءبىز قۇپياسىزداندىرعان قۇجاتتار قازاقستاندىقتاردىڭ مايدان مەن تىلدا جەڭىسكە قوسقان ەرەسەن ۇلەسى جايىندا ايعاقتى تۇردە اڭگىمەلەيدى, – دەدى مۇراعات ديرەكتورى ۆلاديمير شەپەل. – اسكەرگە شاقىرىلعان 1,5 ميلليون ادامنىڭ تەك ءاربىر ەكىنشىسى عانا ورالدى. رەسپۋبليكا مايدانعا 14 اتقىشتار جانە اتتى اسكەر ديۆيزيالارىن, 7 بريگادا جانە باسقا قۇرامالاردى اتتاندىردى. سولاردىڭ بەسەۋى گۆارديا اتاعىنا يە بولدى.
تانك كولوننالارىن قۇراستىرۋعا 270 ميلليون سوم جينالعان, مايدانعا مىڭنان استام ۆاگونمەن ءتۇرلى سالەم-ساۋقاتتار جونەلتىلگەن, باسقا رەسپۋبليكالاردان 380 مىڭ كوشىرىلگەن ادامدار قابىلدانعان. سوعىستىڭ العاشقى جىلدارىنداعى اسكەر جاساقتاۋ شارالارىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. ايتالىق, قازاقستان اۋماعىندا ورىس ءتىلىن مەڭگەرمەگەن قازاق جاساقتارىمەن قاتار, قوس ءتىلدى كوماندالىق قۇرىلىمدار قۇرۋ كەزىندەگى قيىندىقتاردى بەينەلەيتىن قاۋلىلار دا وسى جيناقتان تابىلادى.
وت-جالىنعا ورانعان مادەني ءومىر دە جالعاسىن تاپتى. قازاقستاندىق تەاترلار 847 وپەرالىق جانە درامالىق سپەكتاكلدەر قويدى, مايدان مەن تىلدا 28600 سپەكتاكل, 36 مىڭ كونتسەرت بەرىلدى. قازاق جاۋىنگەرلەرىنە ارناپ مايدان گازەتتەرى شىعارىلىپ تۇردى, ولارعا كىتاپتار جىبەرىلدى, قازاق تىلىندە كينوفيلمدەر كورسەتىلدى. “قازاقكونتسەرتتىڭ” ارتىستەرى مايدان شەبىنە ءجيى ساپار شەكتى.
ينتەرناتسيونالدىق جاساقتارمەن دە تىعىز بايلانىس ورناتىلدى. ولاردىڭ ىشىندە پانفيلوۆشىلار ديۆيزياسى دا بار بولاتىن. ونىڭ جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەرلىگى جاريالانىپ وتىرعان قۇجاتتار جيناعىنان كەڭىنەن كورىنىس تاپقان.
جيناققا قازاق كسر حالكومكەڭەسى مەن قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ قاۋلىلارىندا, ونىڭ بيۋروسىنىڭ شەشىمدەرىندە بەينەلەنگەن سيرەك قۇجاتتار, تسيفرلار مەن دەرەكتەر كىرگەن. مۇندا ەنگىزىلگەن 289 قۇجاتتىڭ بۇعان دەيىن تەك جەتەۋى عانا بەلگىلى بولىپ كەلگەنىن ايتقانىمىز ءجون. باسقالارى 65 جىل بويى قۇپيالىلىق قاتپارلارىنىڭ استىندا تۇنشىعا باستىرىلىپ جاتقان.
جيناق ۇلكەن تانىمدىق مانگە يە. ودان ەكونوميكا سالالارىنىڭ اسكەري سيپاتقا قالاي بەيىمدەلىپ اۋىستىرىلعانىن, سوعىستىڭ العاشقى كۇندەرىنەن-اق بىرقاتار ناۋبايحانالار مەن نان زاۋىتتارى كەپتىرىلگەن نان شىعارۋعا كوشىرىلگەنىن بىلۋگە بولادى. حالىقتاردىڭ ەتنوستىق بەلگىسى بويىنشا دەپورتاتسيالانۋى, ەڭبەك اسكەرلەرىنىڭ قۇرىلۋى جونىندە دە تىڭ دەرەكتەر بار.
– مايدان جولدارىندا شاشىراعان باۋىرلاستار زيراتتارى قانشاما. ولاردىڭ ىشىندە تەك ءبىر ۇلتتىڭ وكىلدەرى عانا جاتقانى مۇلدەم جوق, – دەپ اتاپ كورسەتتى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, وسى جيناقتىڭ رەداكتسيا القاسىنىڭ مۇشەسى, ساياساتتانۋ دوكتورى كامال بۇرحانوۆ. – سوندىقتان فاشيزمگە قارسى كۇرەسكە ءار ەلدىڭ قوسقان ۇلەسى جونىندە سوڭعى ۋاقىتتا باس كوتەرگەن كۇمان-كۇدىكتەر مەن پىكىرتالاستار مۇلدەم ورىنسىز. ۇلى جەڭىستى بۇرىنعى وداقتىڭ بارلىق رەسپۋبليكالارى قاداري-حالىنشە جاقىنداتتى.
ك.بۇرحانوۆ جارىق كورگەن جيناقتىڭ بۇكىلحالىقتىق وراسان زور ماڭىزىن اتاپ كورسەتتى. تاريحشىلار, زەرتتەۋشىلەر, جاي ازاماتتار بۇل كىتاپتان قياپات سوعىستىڭ كوپتەگەن قاتپارلى قۇپيالارىن تاباتىنى انىق. كىتاپتى ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى قازاقستان تاريحىن تولىعىمەن كورسەتەتىن ەڭبەك رەتىندە قاراستىرماساق تا, سۇراپىل كەزەڭنىڭ ۇزىك-ۇزىك شىندىقتارى ونىڭ بەتتەرىندە شىنايىلىقپەن اشىلعان.
قورعانبەك امانجول, الماتى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن بەرسىنبەك سارسەنوۆ.
قازاقستان ۇلى وتان سوعىسىنىڭ وتتى جىلدارىندا قان كەشكەن مايداننىڭ تۋ سىرتىنداعى بەرىك قورعانى, قۋاتتى قالقانى بولعانى بۇرىننان ءمالىم. ۋاقىت وتكەن سايىن وسىناۋ سوعىسقا دەگەن كوزقاراس نەعۇرلىم سونى ورىستەرگە شىعىپ, جاڭا قۇپيالار اشىلا تۇسۋدە. ايتالىق, سول سوعىس كەزەڭىندە ءارتۇرلى كاليبردەگى ءتورت ميلليونعا جۋىق سنارياد, سۇڭگۋىر قايىقتاردىڭ 25 ديۆيزيونى ءۇشىن 4 ميلليون تەڭىز مينالارى مەن تورپەدولارى – بارلىعى 1 ميلليارد سومنىڭ قارۋ-جاراعى دايىندالعان. جاۋعا اتىلعان ءاربىر ءتورت وقتىڭ ءۇشىنشىسى قازاق جەرىنىڭ قورعاسىنىنان جاسالعان. مىنە, وسىنداي تىڭ دەرەكتەردى ءبىزدىڭ زامانداستارىمىز جوعارىدا اتالعان كىتاپتىڭ بەتتەرىن اشىپ تانىسا الادى. بۇل جيناقتىڭ ءوزى قازاقستان پرەزيدەنتى مۇراعاتىنىڭ قويمالارىندا ساقتالعان قۇجاتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنەن قۇپيالىلىقتىڭ قارا تاڭباسى الىنىپ تاستالعاندىعىنىڭ ارقاسىندا جارىققا شىقتى.
– ءبىز قۇپياسىزداندىرعان قۇجاتتار قازاقستاندىقتاردىڭ مايدان مەن تىلدا جەڭىسكە قوسقان ەرەسەن ۇلەسى جايىندا ايعاقتى تۇردە اڭگىمەلەيدى, – دەدى مۇراعات ديرەكتورى ۆلاديمير شەپەل. – اسكەرگە شاقىرىلعان 1,5 ميلليون ادامنىڭ تەك ءاربىر ەكىنشىسى عانا ورالدى. رەسپۋبليكا مايدانعا 14 اتقىشتار جانە اتتى اسكەر ديۆيزيالارىن, 7 بريگادا جانە باسقا قۇرامالاردى اتتاندىردى. سولاردىڭ بەسەۋى گۆارديا اتاعىنا يە بولدى.
تانك كولوننالارىن قۇراستىرۋعا 270 ميلليون سوم جينالعان, مايدانعا مىڭنان استام ۆاگونمەن ءتۇرلى سالەم-ساۋقاتتار جونەلتىلگەن, باسقا رەسپۋبليكالاردان 380 مىڭ كوشىرىلگەن ادامدار قابىلدانعان. سوعىستىڭ العاشقى جىلدارىنداعى اسكەر جاساقتاۋ شارالارىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. ايتالىق, قازاقستان اۋماعىندا ورىس ءتىلىن مەڭگەرمەگەن قازاق جاساقتارىمەن قاتار, قوس ءتىلدى كوماندالىق قۇرىلىمدار قۇرۋ كەزىندەگى قيىندىقتاردى بەينەلەيتىن قاۋلىلار دا وسى جيناقتان تابىلادى.
وت-جالىنعا ورانعان مادەني ءومىر دە جالعاسىن تاپتى. قازاقستاندىق تەاترلار 847 وپەرالىق جانە درامالىق سپەكتاكلدەر قويدى, مايدان مەن تىلدا 28600 سپەكتاكل, 36 مىڭ كونتسەرت بەرىلدى. قازاق جاۋىنگەرلەرىنە ارناپ مايدان گازەتتەرى شىعارىلىپ تۇردى, ولارعا كىتاپتار جىبەرىلدى, قازاق تىلىندە كينوفيلمدەر كورسەتىلدى. “قازاقكونتسەرتتىڭ” ارتىستەرى مايدان شەبىنە ءجيى ساپار شەكتى.
ينتەرناتسيونالدىق جاساقتارمەن دە تىعىز بايلانىس ورناتىلدى. ولاردىڭ ىشىندە پانفيلوۆشىلار ديۆيزياسى دا بار بولاتىن. ونىڭ جاۋىنگەرلەرىنىڭ ەرلىگى جاريالانىپ وتىرعان قۇجاتتار جيناعىنان كەڭىنەن كورىنىس تاپقان.
جيناققا قازاق كسر حالكومكەڭەسى مەن قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ قاۋلىلارىندا, ونىڭ بيۋروسىنىڭ شەشىمدەرىندە بەينەلەنگەن سيرەك قۇجاتتار, تسيفرلار مەن دەرەكتەر كىرگەن. مۇندا ەنگىزىلگەن 289 قۇجاتتىڭ بۇعان دەيىن تەك جەتەۋى عانا بەلگىلى بولىپ كەلگەنىن ايتقانىمىز ءجون. باسقالارى 65 جىل بويى قۇپيالىلىق قاتپارلارىنىڭ استىندا تۇنشىعا باستىرىلىپ جاتقان.
جيناق ۇلكەن تانىمدىق مانگە يە. ودان ەكونوميكا سالالارىنىڭ اسكەري سيپاتقا قالاي بەيىمدەلىپ اۋىستىرىلعانىن, سوعىستىڭ العاشقى كۇندەرىنەن-اق بىرقاتار ناۋبايحانالار مەن نان زاۋىتتارى كەپتىرىلگەن نان شىعارۋعا كوشىرىلگەنىن بىلۋگە بولادى. حالىقتاردىڭ ەتنوستىق بەلگىسى بويىنشا دەپورتاتسيالانۋى, ەڭبەك اسكەرلەرىنىڭ قۇرىلۋى جونىندە دە تىڭ دەرەكتەر بار.
– مايدان جولدارىندا شاشىراعان باۋىرلاستار زيراتتارى قانشاما. ولاردىڭ ىشىندە تەك ءبىر ۇلتتىڭ وكىلدەرى عانا جاتقانى مۇلدەم جوق, – دەپ اتاپ كورسەتتى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, وسى جيناقتىڭ رەداكتسيا القاسىنىڭ مۇشەسى, ساياساتتانۋ دوكتورى كامال بۇرحانوۆ. – سوندىقتان فاشيزمگە قارسى كۇرەسكە ءار ەلدىڭ قوسقان ۇلەسى جونىندە سوڭعى ۋاقىتتا باس كوتەرگەن كۇمان-كۇدىكتەر مەن پىكىرتالاستار مۇلدەم ورىنسىز. ۇلى جەڭىستى بۇرىنعى وداقتىڭ بارلىق رەسپۋبليكالارى قاداري-حالىنشە جاقىنداتتى.
ك.بۇرحانوۆ جارىق كورگەن جيناقتىڭ بۇكىلحالىقتىق وراسان زور ماڭىزىن اتاپ كورسەتتى. تاريحشىلار, زەرتتەۋشىلەر, جاي ازاماتتار بۇل كىتاپتان قياپات سوعىستىڭ كوپتەگەن قاتپارلى قۇپيالارىن تاباتىنى انىق. كىتاپتى ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى قازاقستان تاريحىن تولىعىمەن كورسەتەتىن ەڭبەك رەتىندە قاراستىرماساق تا, سۇراپىل كەزەڭنىڭ ۇزىك-ۇزىك شىندىقتارى ونىڭ بەتتەرىندە شىنايىلىقپەن اشىلعان.
قورعانبەك امانجول, الماتى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن بەرسىنبەك سارسەنوۆ.
