اتالعان ماسەلە جونىندە العاشقى بولىپ ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, 2021 جىلعا ارنالعان ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر مەن بيۋدجەتتىك پارامەترلەر بولجامىنا ناقتىلاۋ ەنگىزىلگەن.
«ماكروكورسەتكىشتەر بولجامى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى بويىنشا جەدەل دەرەكتەردى, الەمدىك ەكونوميكا مەن نارىقتاعى ۇردىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, ناقتىلاندى. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋ قارقىنى قاڭتار ايىنداعى مينۋس 4,5 پايىزدان ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مينۋس 1,6 پايىزعا دەيىن جەتتى. ماكروكورسەتكىشتەردى ناقتىلاۋ كەزىندە مۇنايدىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى باررەلىنە 50 دوللار دەڭگەيىندە ايقىندالدى.
دۇنيەجۇزىلىك بانك پەن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ بولجامدارى بويىنشا الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋى بيىل 4,3 پايىز جانە 6 پايىزدى قۇرايدى. جوعارىدا ايتىلعاندى ەسكەرە وتىرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ بولجامى 2,8 پايىزدان 3,1 پايىزعا دەيىن جاقساردى. وسىلايشا, ەكونوميكالىق ءوسىم قالپىنا كەلەدى.
بۇل رەتتە نومينالدى ىشكى جالپى ءونىم 77,8 ترلن تەڭگە كولەمىندە باعالانىپ وتىر. سىرتقى سۇرانىستى قالپىنا كەلتىرۋ اياسىندا مەتاللۋرگياداعى ءوندىرىستىڭ بەلسەندى ءوسۋى ەسەبىنەن وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى بولجامدى كورسەتكىشتەر 4,1 پايىزدان 5,2 پايىزعا دەيىن كوتەرىلدى.
قۇرىلىستا جوسپارلانعان 17 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدىڭ بەرىلۋىنە بايلانىستى بولجام 2,5 پايىزدان 5 پايىزعا دەيىن جاقساردى. اقپارات پەن بايلانىستا IT قىزمەتتەرگە سۇرانىستىڭ ءوسۋ ناتيجەسىندە بولجام 3,8 پايىزدان 6,5 پايىزعا دەيىن ۇلعايدى. ۇلتتىق بانكتىڭ بولجامى بويىنشا ەكسپورت 10,8 ملرد دوللارعا, ياعني 52,2 ملرد دوللارعا دەيىن كوبەيمەك. يمپورت 37,1 ملرد دوللاردى كورسەتتى. ينفلياتسيا بۇرىن بەكىتىلگەن 4-6 پايىز دالىزدە ساقتالدى», دەدى مينيستر. وسىلايشا, 2021 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پارامەترلەرىنىڭ بولجامى ناقتىلانىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا, 7 ترلن 204 ملرد تەڭگە كولەمىندە باعالانادى.
«ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت وزگەرمەيدى جانە 2 ترلن 700 ملرد تەڭگە مولشەرىندە ساقتالدى. ۇلتتىق قوردان نىسانالى ترانسفەرت 1 ترلن تەڭگەدەن 1 ترلن 850 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 15 ترلن 334 ملرد تەڭگە كولەمىندە بولجانىپ وتىر. بيۋدجەت تاپشىلىعى ىشكى جالپى ونىمگە قاتىستى 3,5 پايىز دەڭگەيىندە», دەدى اسەت ەرعاليەۆ.
بۇدان كەيىن قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرىنە بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلگەن.
«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۇسىمدەرى 1,1 ترلن تەڭگەگە ۇلعايىپ, 12,6 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بيۋدجەت تاپشىلىعى ىشكى جالپى ونىمگە 3,5 پايىز دەڭگەيىندە بولجانىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى 1,3 ترلن تەڭگەگە ارتىپ, 15,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى.
ناقتىلاۋ جوباسىندا قاراجاتتى مىناداي باعىتتار بويىنشا ءبولۋ كوزدەلگەن. ءبىرىنشى, Nur Otan پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ. وعان جالپى سوماسى 884 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. وسى قاراجات ەسەبىنەن جولداردى سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ, حالىقتىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋ, تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە «اۋىل – ەل بەسiگi» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە اۋىلداردى جاڭعىرتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانادى. ەكىنشى, كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيامەن كۇرەس بويىنشا ەپيدەمياعا قارسى ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋعا 265 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. ءۇشىنشى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جانە بۇرىن قابىلدانعان مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ.
بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ ناتيجەسىندە ونىڭ الەۋمەتتىك باعىتتىلىعى ساقتالعان. ال ناقتى سەكتور مەن وڭىرلەردى قولداۋ كۇشەيتىلدى. بۇل تۋرالى بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ قۇرىلىمى كورسەتىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ونىڭ 723 ملرد تەڭگە سوماسىنداعى ەداۋىر ۇلكەن بولىگى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قولداۋعا باعىتتالعان. بۇل باعىتتى ىنتالاندىرۋ ورتا مەرزىمدە ەلدىڭ دامۋىنا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر ەتەدى. ناتيجەسىندە, وسى سالانىڭ شىعىستارى 2,4 ترلن تەڭگە نەمەسە جالپى شىعىستار كولەمىنىڭ شامامەن 16 پايىزى كولەمىندە جوسپارلانىپ وتىر.
بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاسى جالپى العاندا 374 ملرد تەڭگەگە ۇلعايىپ, 7,5 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جالپى شىعىستاردىڭ 48,7 پايىزىن قۇرايدى. كۇش قۇرىلىمدارىنىڭ شىعىستارى 211 ملرد تەڭگەگە ءوسىپ, 1,6 ترلن تەڭگە سوماسىندا جوسپارلانعان.
جالپى, مەملەكەتتىك شىعىستار 80 ملرد تەڭگەگە قىسقارتىلىپ, 3,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل بلوك شىعىستارىنىڭ ازايۋى پرەزيدەنتتىڭ باستامالارىنا ارنالعان رەزەرۆتى قايتا بولۋمەن بايلانىستى.
قوسىمشا شىعىستاردىڭ ايتارلىقتاي ۇلەسى نىسانالى ترانسفەرتتەرمەن وڭىرلەرگە بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. ولاردىڭ جالپى سوماسى 539 ملرد تەڭگە بولسا, ونىڭ ىشىندە دامۋعا ارنالعان ترانسفەرتتەر – 335 ملرد تەڭگە», دەدى ەرۇلان جاماۋباەۆ.
سونداي-اق اتالعان زاڭ جوباسى جونىندە ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ تا بايانداما جاساپ, اقشا-كرەديت سالاسىنداعى بىرقاتار ماسەلەگە توقتالدى.
«ۇلتتىق بانك ينفلياتسيانىڭ 2021 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي 4-6 پايىز دەڭگەيگە دەيىن كوتەرىلەتىنىن كۇتەدى. 2020 جىلى 7,5 پايىزعا دەيىن ۇدەۋى كارانتيندىك شارالار جاعدايىندا شيكىزات پەن ءونىم جەتكىزۋدىڭ ىركىلىستەرىنە, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى», دەدى ەربولات دوساەۆ.
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار بيۋدجەتكە قاتىستى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەنى كوتەردى. اتاپ ايتقاندا, ساپاسى سىن كوتەرمەيتىن جول قۇرىلىسىنا, ونىڭ ۋاقتىلى اياقتالۋىنا قاتىستى كەمشىلىكتەرگە ەرەكشە ءمان بەردى. وسى جونىندە نۇرلان نىعماتۋلين پىكىر ءبىلدىردى.
«جاسىراتىنى جوق, ءبارىمىز قار ءتۇسىپ كەتسە دە, جول جوندەپ جاتقانىن ءجيى كورىپ ءجۇرمىز. كەيدە ءبىر جىل وتپەي جاتىپ, قايتادان جوندەۋ جاساپ جاتقانىن دا كورەمىز. بۇل نەنى كورسەتەدى؟ بىرىنشىدەن, ساپالى كونكۋرس وتكىزۋ ءۇشىن ساپالى كومپانيا تابۋ ءۇشىن ۋاقىت جەتىسپەيدى. ەكىنشىدەن, بارلىق جۇمىس اسىعىس جاسالادى. ارينە, ودان كەيىن ەشقانداي ساپا بولمايدى. ال بيۋدجەتتەن قانشا اقشا كەتىپ جاتىر؟! وتكەن ايدا بۇل تۋرالى پرەزيدەنت تە ايتتى. قازىر 140 ملرد تەڭگەنى تاعى بەرەيىن دەپ وتىرمىز», دەدى ءماجىلىس توراعاسى. ول يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترىنە وسىنشا قاراجات بولگەننەن كەيىن, ناتيجە, ياعني ساپالى جولدار بولۋى كەرەكتىگىن ايتتى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر بويىنشا قورىتىندى جاساعان نۇرلان نىعماتۋلين: «بۇگىنگى بيۋدجەتتە ادەتتەگىدەي الەۋمەتتىك قولداۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋعا, ءبىلىم, ەڭبەكپەن قامتۋ سالالارىنا, جانە جول قۇرىلىسى, تاعى باسقا دا ماڭىزدى باعىتتى جۇزەگە اسىرۋعا قوسىمشا قاراجات قارالدى. وسىنىڭ بارلىعى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ستراتەگيالىق باستامالارىن, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ سەسسيانىڭ اشىلۋىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى. ەندىگى مىندەت – بولىنگەن قاراجاتتى العا قويعان ماقساتتارعا ءتيىمدى پايدالانۋ. ارينە, بۇل ماسەلەلەر ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ دا باقىلاۋىندا بولادى», دەدى.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسى مەن ىلەسپە زاڭ جوباسى ماقۇلدادى. قۇجاتقا سايكەس اكىمدىككە كانديداتتاردى ساياسي پارتيالاردىڭ ۇسىنۋى دا, ازاماتتاردىڭ ءوزىن ءوزى ۇسىنۋى دا كوزدەلەدى. كانديداتتاردى تىركەۋ, كانديداتۋرانى الىپ تاستاۋ ءتارتىبى, اكىمدى سايلاۋ كەزىندە داۋىستاردى ساناۋ, وسى سايلاۋدىڭ قورىتىندىسىن انىقتاۋ جانە جاريالاۋ ءتارتىبى بەلگىلەنەدى.
قۇجاتتا بارلىق دەڭگەيدەگى سايلاۋدا بەرىلەتىن بيۋللەتەندەرگە «بارلىعىنا قارسى» باعانى ەنگىزىلەدى. ساياسي پارتيالار ءۇشىن پارلامەنت ماجىلىسىنە ءوتۋ شەگى تومەندەتىلەدى. سونداي-اق زاڭ جوباسىندا اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلداردىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋعا قاتىستى نورمالار قامتىلعان.
زاڭ جوباسى جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلىمىزدە 2345 اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك بار. بيىل 836 اكىم تىكەلەي داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانادى.
«مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭناماعا سايكەس بىلىكتىلىك تالاپتارىنا ساي كەلگەن جانە 25 جاسقا تولعان ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى سايلانا الادى. سونداي-اق ساياسي پارتيا مۇشەلەرى جانە سايلاۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە 1 پايىزىنا قول جيناعان كانديداتتار سايلاۋعا تۇسە الادى. بۇل رەتتە اۋدان اكىمىنىڭ, ەگەر كانديداتتار بولماعان نە بىرەۋى عانا ۇسىنىلعان جاعدايدا, ەكى نە ءبىر كانديداتى ۇسىنۋعا قۇقىعى بار.
زاڭ جوباسىندا بارلىق كانديدات ءۇشىن ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىندە سايلاۋ جارناسىن ەنگىزۋ كوزدەلگەن. سايلاۋ 40 كۇن بۇرىن جاريالانادى, ال سايلاۋدىڭ ءوزى قازىرگى اكىمنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن 10 كۇن بۇرىن وتەدى. سايلاۋ وتكىزىلگەننەن كەيىن ءۇش كۇن ىشىندە قورىتىندى شىعارىلادى. ءوز كەزەگىندە سايلانعان اكىم جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىسى ءۇشىن تۇرعىندارعا ەسەپ بەرەدى», دەدى اسەت ەرعاليەۆ.
وسى رەتتە ءماجىلىس توراعاسى بىرقاتار ماسەلەگە نازار اۋداردى. «زاڭ جوباسى تىكەلەي مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەندى. وندا پرەزيدەنتىمىزدىڭ ساياسي پارتيالارعا جانە سايلاۋدا بەرىلەتىن بيۋللەتەنگە قاتىستى ۇسىنىستارى ەنگىزىلدى. سونىمەن بىرگە اۋىلدىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا نورمالار قابىلداندى. وسىنىڭ بارلىعى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي جاڭعىرتۋ باستامالارىن زاڭنامالىق قولداۋعا ارنالعان تاعى ءبىر ناقتى قادام», دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, ول – ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن حالىق اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋگە جانە اكىمدەردىڭ تۇرعىندار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن نىعايتۋعا جاڭا سەرپىن بەرەدى.
وتىرىس بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قاتىناستارى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرمەن كەلىستى.
سونداي-اق وتىرىستا زاتتار مەن ماتەريالداردىڭ قۇرامى مەن قاسيەتتەرىنىڭ ستاندارتتى ۇلگىلەرىن جاساۋ جانە قولدانۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى جۇمىسقا الىندى.
