جەر ماسەلەسى – قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان كوكەيكەستى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىق سوزىنە قۇلاق اسىپ, اتالعان ماسەلەنى شەشۋدىڭ ناقتى جولىن ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ زاڭ شىعارۋعا باستاماشى بولۋ قۇقىعىن پايدالانىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا جانە جالعا بەرۋگە تىيىم سالاتىن زاڭ جوباسىن پارلامەنتتىڭ قاراۋىنا جولدادى.
پارلامەنتتىڭ ەكى پالاتاسى دا بۇل قۇجات بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىپ, ونى جان-جاقتى قارادى. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا جۇرتشىلىق, ساراپشىلار جانە عالىمدار دا بەلسەنە قاتىستى.
سونىمەن قاتار وسى زاڭ جوباسىندا ەگەر مەنشىك يەسى بولىپ تابىلاتىن تۇلعانىڭ قازاقستان ازاماتتىعى توقتاتىلعان نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدى تۇلعاسىنا شەتەلدىكتەر مۇشە بولعان جاعدايدا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن يەلىكتەن شىعارۋ ءراسىمى دە قاراستىرىلعان.
زاڭ جوباسى جونىندە سەناتورلارعا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ بايانداپ بەردى.
«زاڭ جوباسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن شەتەلدىكتەرگە جانە شەتەلدىك كومپانيالارعا, شەتەلدىك ۇلەسى بار قازاقستاندىق كومپانيالارعا, ازاماتتىعى جوق ادامدارعا, حالىقارالىق قاتىسۋ ۇلەسى بار عىلىمي ورتالىقتارعا, سونداي-اق قانداستارعا بەرۋگە تولىقتاي تىيىم سالۋ كوزدەلگەن.
بۇدان باسقا زاڭ جوباسىندا بۇدان بۇرىن شەتەلدىكتەر جانە شەتەلدىك ۇلەسى بار قازاقستاندىق كومپانيالار جالعا العان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن پايدالانۋ مەرزىمى ۇزارتىلمايتىنى جانە ولار پايدالانۋ مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن عانا يەلىكتە بولاتىنى قاراستىرىلعان.
ال قانداستار جەر ۋچاسكەسىن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق, باق ءوسىرۋ جانە ساياجاي قۇرىلىسى ءۇشىن الا الادى, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن قازاقستان ازاماتتىعىن العاننان كەيىن عانا جالعا الۋعا مۇمكىندىگى بار.
قازىرگى ۋاقىتتا جالپى اۋدانى 74,4 مىڭ گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى شەتەلدىك قاتىسۋى بار جەتى زاڭدى تۇلعا جالعا الىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە جامبىل وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان اۋدانى 5,9 مىڭ گەكتاردى 1 كاسىپورىن, پاۆلودار وبلىسىندا اۋدانى 32,2 مىڭ گەكتار جەردى اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالانىلاتىن 1 كاسىپورىن, اتىراۋ وبلىسىندا 1,6 مىڭ گەكتار جەردى پايدالاناتىن 1 كاسىپورىن جانە اقمولا وبلىسىندا جالپى الاڭى 34,7 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن جەرمەن جۇمىس ىستەيتىن 4 كاسىپورىن بار. سونداي-اق ەكى شەتەلدىك كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 14,9 مىڭ گەكتار القاپتا 1 كاسىپورىن جانە جامبىل وبلىسىندا 3,6 مىڭ گەكتار القاپتا 1 كاسىپورىن.
بۇل رەتتە شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن جالداۋ مەرزىمدەرى 2022 جىلدان باستالىپ 2025 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە اياقتالادى. تيىسىنشە, جالعا الۋ مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن جاڭا مەرزىمگە ۇزارتىلمايدى, ويتكەنى بۇگىن تالقىلانىپ وتىرعان زاڭ جوباسى شەتەلدىك جەر پايدالانۋشىلارعا جانە ءارتۇرلى بىرلەسكەن كاسىپورىندارعا جەر بەرۋگە تولىق تىيىم سالۋدى قاراستىرادى», دەدى ساپارحان وماروۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن ۇتىمدى پايدالانۋعا مەملەكەتتىك باقىلاۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى قايتارىپ الۋ مەرزىمىن 2 جىلدان 1 جىلعا دەيىن قىسقارتۋ بويىنشا زاڭنامالىق مەحانيزم ازىرلەنبەك.
«سونداي-اق 2020 جىلعى جەلتوقساندا سالىق كودەكسىنە زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر قابىلداندى. وندا پايدالانىلمايتىن جەرلەرگە جەر سالىعىنىڭ مولشەرلەمەلەرىن 10-نان 20 ەسەگە دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن, ياعني ۇتىمسىز جەر پايدالانۋشىلار پايدالانىلمايتىن جەرلەردەن ءوز ەركىمەن باس تارتۋى ءۇشىن ەكونوميكالىق ماجبۇرلەۋ تەتىگى ىسكە قوسىلعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى مينيستر.
زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا تالقىلاۋ بارىسىندا سەناتور ءابدالى نۇراليەۆ قۇجاتتىڭ نورمالارىنا قاتىستى سەناتتىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرى مەن جەكەلەگەن سەنات دەپۋتاتتارىنان 2 ۇسىنىس تۇسكەنىن ايتتى.
«اتالعان ۇسىنىستار بويىنشا جەكە ورمان ءوسىرۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن تەك قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا جانە شەتەلدىك ۇلەسى جوق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدى تۇلعالارىنا بەرۋ تۋرالى ءتيىستى وزگەرىس پەن تولىقتىرۋدى جەر كودەكسىنىڭ
48 جانە 128-بابىنا ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر», دەدى ءابدالى نۇراليەۆ.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا وعان وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. سوعان بايلانىستى سەنات زاڭ جوباسىن ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
وسى زاڭ جوباسى قابىلدانعاننان كەيىن دە ەلىمىزدە جەر ماسەلەلەرىن زاڭنامالىق رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جالعاسا بەرەدى. تاياۋدا ارنايى قۇرىلعان جەر كوميسسياسى ءوز جۇمىسىن اياقتاعانى بەلگىلى. ونىڭ قۇرامىنا بەس بىردەي سەنات دەپۋتاتى مۇشە بولعانىن ايتا كەتكەن ءجون. كوميسسيانىڭ وتىرىستارى كەزىندە بۇل سالاداعى زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋگە قاتىستى كوپتەگەن ۇسىنىس ايتىلدى. سوعان سايكەس قازىرگى تاڭدا ۇكىمەت جەردى پايدالانۋعا قاتىستى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر توپتاماسىن ازىرلەۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە الداعى ۋاقىتتا ءتيىستى زاڭ جوباسى پارلامەنتكە كەلىپ تۇسەدى.
سونداي-اق سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بانكتىك, ميكروقارجىلىق جانە كوللەكتورلىق قىزمەتتى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, قابىلدادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ازىرلەنگەن بۇل قۇجات ميكروقارجىلىق جانە كوللەكتورلىق قىزمەتتى ىسكە اسىرۋدىڭ قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. ەندى وسى زاڭعا سايكەس كوللەكتورلارعا باسقا ادامداردىڭ تەلەفون نومىرلەرىنەن قوڭىراۋ شالۋعا تىيىم سالىنادى جانە ولار بورىشكەرلەرمەن اراداعى كەز كەلگەن ءىس-ارەكەت كەزىندە ۆيدەو جانە اۋديوفيكساتسيا جۇرگىزۋگە مىندەتتى بولادى.
پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل نورما كوللەكتورلار تاراپىنان دورەكى سويلەسۋدەن نەمەسە زاڭنامانى بۇزۋدان ساقتايدى. سونىمەن قاتار نەسيە تاريحىنا قاتىستى وزگەرىس ەنگىزىلدى. ەگەر بۇرىن ونداي تاريحتى ساقتاۋ مەرزىمى 10 جىل بولسا, ەندى ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋگە سايكەس بۇل مەرزىم 5 جىلعا دەيىن قىسقارادى.
«ازاماتتاردىڭ نەسيە تاريحىن ساقتاۋ مەرزىمى دە ماڭىزدى ماسەلە بولىپ وتىر. بانكتەر وتكەن 10 جىلدا قارىز تولەمدەرىنىڭ مەرزىمىن وتكىزىپ العان ادامدارعا كرەديت بەرۋدەن باس تارتادى. نەسيە تاريحىن ساقتاۋ مەرزىمى 10 جىلدان 5 جىلعا دەيىن قىسقارعاندا بىزدەگى 490 مىڭعا جۋىق وتانداسىمىز قاجەت بولعان جاعدايدا بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنان نەسيە الۋعا مۇمكىندىك الادى», دەدى سەناتور ولگا پەرەپەچينا.
زاڭ جوباسىندا بانك قارىزدارى مەن ميكروكرەديتتەر بويىنشا پروبلەمالى بەرەشەكتەردى سوتقا دەيىن رەتتەۋ تەتىكتەرى دە جەتىلدىرىلدى. ەندى مەرزىمى وتكەن كرەديتتەر بويىنشا بەرەشەكتى رەتتەۋدىڭ بىرىڭعاي قۇقىقتىق ءتارتىبىن ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر, ول بانكتەردىڭ قارىزدارىنا عانا ەمەس, سونداي-اق ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ كرەديتتەرىنە دە قولدانىلادى. سونداي-اق قارىز الۋشىلاردىڭ كرەديتورلارعا وتىنىشتەرىن قاراۋ مەرزىمى 180 كۇننەن 90 كۇنگە دەيىن قىسقارتىلدى.
