شىنىندا دا بالىق ءوسىرۋ – سيرەك كەزدەسەتىن كاسىپ ءتۇرى. بىراق زامان اعىمىنا قاراي بىرقاتار ازامات اتالعان كاسىپكە بەيىمدەلگەن. بۇل ءۇشىن وڭىردە مۇمكىندىكتەر دە قاراستىرىلعان. وبلىستا بۇگىندە 142 جەرگىلىكتى ماڭىزى بار سۋ ايدىنى جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار بالقاش كولىنىڭ 18 ۋچاسكەسى بار. بۇگىندە 84 جەرگىلىكتى ماڭىزى بار بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارى 75 تابيعات پايدالانۋشىعا بەكىتىلىپ بەرىلىپتى. ال بالىق شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىگى بار 58 سۋ ايدىنى ءالى كۇنگە دەيىن بوس تۇر. قازىر ەلىمىزدە بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالار دا, سۋبسيديالار دا بولعانىمەن, وڭىردە بالىق ءوسىرۋ ءۇردىسى كەنجە قالىپ وتىر. ماسەلەن, ەلىمىزدەگى مەيرامحانالاردىڭ دەنى ءتۇرلى تاعامدارعا قولداناتىن بالىقتى يمپورتتان الادى. جامبىل وبلىسىندا دا كوپ جاعدايدا سولاي. وڭىردە بالىق شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە بارلىق مۇمكىندىك قاراستىرىلعانىمەن, ماماندار جاعى تاپشى. ايماقتاعى 1 كوللەدجدە 15 ادام عانا وقيدى ەكەن. ال بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ ەرەكشە دايىندىقتى ءارى باي تاجىريبەنى قاجەت ەتەتىنىن ەسكەرسەك, وڭىردە ماماندار دايارلاۋ ماسەلەسىن دە قولعا الۋ كەرەك. بۇل رەتتە وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسلان ورازبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن بيىلعى 1 شىلدەگە دەيىن وبلىس اۋماعىنداعى بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنا بالىق اۋلاۋ ءليميتى 1150,7 توننانى قۇراعان. قازىرگى تاڭدا 974,8 توننا بالىق اۋلانىپ, تابيعات پايدالانۋشىلاردان جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 17,4 ملن تەڭگە تۇسكەن.
«ونىڭ ىشىندە 14,1 ملن تەڭگە بالقاش كولىنىڭ تابيعات پايدالانۋشىلارىنان, 3,3 ملن تەڭگە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنىڭ تابيعات پايدالانۋشىلارىنان ءتۇسىپ وتىر. وبلىس اۋماعىنداعى بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنىڭ بالىق اۋلاۋ كۆوتاسى بيىل 1 شىلدەگە دەيىن يگەرىلەدى. وتكەن جىلى وبلىس اۋماعىندا ورنالاسقان بالقاش كولىنىڭ ۋچاسكەلەرىنە 149 مىڭ دانا شاباق جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنا 325 مىڭ دانا شاباق جىبەرىلدى. وبلىستاعى بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ وڭىرلىك باعدارلاماسىنداعى جوسپاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا بالىق ءوسىرۋ تالىمباقتارىنىڭ قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ قولعا الىندى. قازىرگى تاڭدا وبلىس اۋماعىندا شاباق وسىرەتىن نەگىزگى «ساندەل» شارۋا قوجالىعىنىڭ جانە «ا.د.چەرگەنوۆ» جەكە كاسىپكەرلىگىنىڭ بالىق ءوسىرۋ تالىمباقتارى جۇمىس ىستەپ تۇر», دەيدى باسقارما باسشىسى.
قازىرگى كەزدە «ساندەل» شارۋا قوجالىعىنىڭ بالىق ءوسىرۋ تالىمباعى 10 ملن دانا شاباق وسىرۋگە دايىن. اتالعان قوجالىق وتكەن جىلى 2 ملن دانا شاباق وتكىزسە, جەكە كاسىپكەر «ا.د.چەرگەنوۆ» 4 مىڭ دانا شاباق پەن 3 ملن دەرناسىل وتكىزگەن. بۇل تالىمباقتىڭ قۋاتتىلىعى 500 مىڭ دانا شاباق جانە 5 ملن دانا دەرناسىل دايىنداۋعا جەتەدى. اتالعان باعىت بويىنشا بيىل «ساندەل» شارۋا قوجالىعى بالىق تۇقىمىن ءوسىرۋ ماقساتىندا جالپى اۋماعى 2 گەكتار بولاتىن سۋ توعانىنا ارنالعان جەردى وڭدەپ, 9 ملن تەڭگەگە قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. ناتيجەسىندە, مۇندا 6 ملن بالىق شاباعى وسىرىلەتىن بولادى. سونداي-اق بيىل «قويشىباي اتا» شارۋا قوجالىعى دا بالىق ءوسىرۋ تالىمباعىن جاساپ, 1 ملن شاباق ءوسىرۋدى جوسپارلاعان. ناتيجەسىندە, بيىل 105,9 توننا بالىق ءوندىرۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق ونىڭ ىشىندە 83,3 توننا فورەل ءوندىرۋ جوسپاردا بار. باعدارلامانى ورىنداۋ ماقساتىندا وڭىردە «قورداي فيش», «ارنۇر» بالىق شارۋاشىلىقتارى قۇرىلىپ, وسى جىلى 110 توننا تاۋارلى بالىق ءونىمىن الۋ جوسپارلانعان. ماسەلەن, «ارنۇر» بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن قوسىمشا 2,4 گەكتار جەر ءبولىنىپ, فورەل بالىعىن ءوسىرۋ ءۇشىن 4 باسسەين سالىنعان. ال بىلتىر 30 توننا تۇقى وندىرىلسە, اعىمداعى جىلى 40 توننا تۇقى, 60 توننا فورەل بالىعى ءوندىرىلىپتى. مۇنىڭ ءبارى دە بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا ەلەۋلى تابىستار دەۋگە بولادى. بۇدان بولەك, شارۋاشىلىقتار 12 توننا بالىق جەمىن الۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان 15 ملن تەڭگە سۋبسيديا العان. سونىمەن قاتار قورداي اۋدانىنداعى «قورداي فيش» بالىق شارۋاشىلىعى قوسىمشا 2,5 گەكتار جەر الىپ, بالىق وڭدەۋ تسەحىنىڭ قۇرىلىسىن باستاپ كەتتى. بۇل شارۋاشىلىق وتكەن جىلى 40 توننا فورەل وندىرسە, بيىل ونى 60 تونناعا جەتكىزىپ وتىر.
دەي تۇرعانمەن, وڭىردە بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ىسىندە بىرقاتار كەدەرگى بار. بۇگىندە بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋ ءۇشىن باستى ماسەلە سۋدىڭ تۇراقسىزدىعى ەكەن.
«وتكەن جىلى وبلىستاعى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 121 بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىندارىنىڭ سۋ تۇراقتىلىعى زەردەلەندى. الايدا تەك 17 ايدىندا عانا سۋ تۇراقتى بولدى. قالعان 104 سۋ ايدىنىندا ەگىن شارۋاشىلىعى قاجەتتىلىكتەرىنە بايلانىستى سۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى بايقالدى. بۇل ءوز كەزەگىندە بالىقتاردىڭ قىرىلۋ قاۋپىن تۋدىراتىنى بەلگىلى. وزەندەردىڭ بويىنان جاساندى توعاندار جاساۋعا ەلىمىزدىڭ سۋ كودەكسىنە ساي سۋ قورعاۋ ايماقتارى مەن سۋ قورعاۋ بەلدەۋلەرىندە قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە رۇقساتتىڭ بولماۋى قول بايلاپ وتىر جانە ماسەلە ازىرشە اشىق كۇيىندە قالۋدا», دەيدى ا.ورازبەكوۆ. سونداي-اق باسقارما باسشىسى وبلىس اكىمىنەن بيىلعا بولىنەتىن مەملەكەتتىك گرانت ەسەبىنەن 40 ملن تەڭگەنى بالىق شارۋاشىلىعىنا شاباق ءوسىرۋ مەن جەم دايىنداۋ تسەحتارىن سالۋ ءۇشىن قاراستىرۋدى سۇراپ وتىر. بۇل سۇرانىس ورىندالسا, وندا ءوڭىردىڭ بالىق شارۋاشىلىعىنداعى بىرقاتار ماسەلەسى شەشىمىن تابۋى مۇمكىن. قازىر ايماقتا بىرقاتار كاسىپكەر بالىق وسىرۋگە نيەتتى. بىراق ولاردىڭ شارۋامەن الاڭسىز اينالىسۋى ءۇشىن دە ءتۇرلى ماسەلە تۋىنداۋدا. ماسەلەن, كاسىپكەر ەربولات ساۋرىقوۆ بالىق وسىرۋگە ارنالعان باسسەين سالۋ ءۇشىن 60 سوتىق جەر العان. الايدا بۇگىندە 45 سوتىق جەردىڭ يەلەرى تابىلىپ, ەندى جوسپارلاعان ءىستى جۇرگىزۋگە قولبايلاۋ بولىپ تۇر. سونداي-اق جامبىل اۋدانى, شايقورىق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ءابدىراحىم قۋانىشباەۆ تا – بالىق وسىرۋگە نيەتتى كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرى. ول دا ەكى جىلدان بەرى سۋبسيديا الا الماي, بيىل عانا قۇجات جيناپ ءجۇر. ءوڭىر شارۋالارىندا وسى سياقتى ماسەلە كوبەيىپ تۇر.
وبلىستا بولاشاقتا بالىق ەكسپورتىن دامىتۋ دا جوسپاردا بار. بىراق سۋ ايدىندارىنىڭ ماسەلەسىن شەشىپ الۋ ماڭىزدى بولىپ تۇر. «شۋ-تالاس وبلىسارالىق باسسەيندىك بالىق شارۋاشىلىعى ينسپەكتسياسى» بالىق شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باس مامانى نۇرجامال كولباەۆانىڭ ايتۋىنشا, مايدا شاباق وسىرۋمەن وڭىردە جامبىل, مەركى جانە قورداي اۋداندارىندا ورنالاسقان 3 تالىمباق اينالىسادى. بيىل وبلىس بويىنشا بارلىعى 75 ملن 415 مىڭ 300 تەڭگەگە 946 090 مايدا بالىق جىبەرۋ جوسپارلانىپ, بۇگىندە 920 100 بالىق شاباقتارى جىبەرىلگەن. الايدا «تاسوتكەل» جانە «اقكول» سۋ ايدىندارىنا بالىق جىبەرۋ جۇمىسى تولىعىمەن ورىندالماعان. ماسەلەن, بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جوسپارىن ورىنداماعان جانە بالىقتاندىرۋ جۇمىستارىن جاساماعان سۋبەكتىلەرمەن وتكەن جىلى 15 كەلىسىمشارت بۇزىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا تاعى دا 6 سۋبەكتىمەن كەلىسىمشارت بۇزۋ تۋرالى قۇجاتتار سوتقا جولداۋ ءۇشىن دايىندالۋدا. ارينە, بۇل دا وڭىردە بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى. ءتيىستى ماسەلەلەردى شەشىپ, جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ – الداعى ۋاقىت ەنشىسىندە.
جامبىل وبلىسى
