وسىنداي ەتنوستاردىڭ ءبىرى – قازاقستانداعى كورەيلەر. ولاردىڭ جالپى سانى ەلىمىزدە ءجۇز مىڭنان ءسال اسقانىمەن, كورەيلەردى قازاقستاندىق قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىندا كەزدەستىرۋگە بولادى. ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ جاتقان وزگە ەتنوس وكىلدەرى سەكىلدى, كورەيلەر دە ءاربىر وتباسىلىق ورتادا, ءاربىر ەڭبەك ۇجىمىندا بار. قوناقجاي ەلدىڭ ەتنوستارى ساياسي تۇراقتى, ەكونوميكاسى اۋقاتتى, ەڭ باستىسى ەموتسيونالدى زاڭدىلىق دەڭگەيى جوعارى قوعامدا ءبىرتۇتاس وتباسى رەتىندە ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى.
قازاق جەرى قۇبىلىسىنىڭ ەرەكشەلىگى دەپ مەملەكەتىمىزدىڭ قارقىندى دامىعان ەكونوميكاسىن, ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستىڭ تۇراقتىلىعىن ايتۋعا بولادى. ەكونوميكالىق وركەندەۋ كەزەڭىندە قازاقستان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار ءۇشىن ەڭ تارتىمدى نىسانداردىڭ ءبىرى رەتىندە ساياسي جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا يە بولدى. 2000-جىلدارى بۇل قۇبىلىس ەڭسە تىكتەپ كەلە جاتقان قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن ورنىقتى دامۋ ۇدەرىسىن جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ونەركاسىپ, بيزنەس, ءبىلىم جانە مادەنيەت وكىلدەرى ءۇشىن شەكارالاردى ايقارا اشا وتىرىپ, قازاقستان ورتالىق ازيا ايماعىندا عانا ەمەس, بۇكىل الەمدىك كەڭىستىكتە ماڭىزدى حالىقارالىق باستامالاردىڭ ورتالىعىنا اينالدى.
جيىرما جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە قازاقستانمەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, عىلىمي, ءبىلىم بەرۋ جانە مادەني ىنتىماقتاستىق ورناتا وتىرىپ, وڭتۇستىك كورەيا قازاقستاندىقتار ءۇشىن تانىمال جانە تارتىمدى برەندكە اينالدى. كورەيالىق كوپشىلىك مادەنيەت كۇندەلىكتى ومىرگە ەنىپ, ولاردىڭ حالىقتىق تۇتىنۋ تاۋارلارى ءار ادامنىڭ ومىرىندە ۇيرەنشىكتى قولداناتىن بۇيىمدارعا اينالۋدا. قازاقستان ەكونوميكاسىندا كورەي كاپيتالىنىڭ بولۋى جاستاردى كوپتەگەن جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتتى. كورەي ءتىلىن جەتىك بىلەتىن ماماندار دايارلانىپ جاتىر. وڭتۇستىك كورەيانىڭ ازاماتتارى قازاقستانداعى ءىرى قالالاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە بەلسەندى ارالاسىپ كەلەدى. وڭتۇستىك كورەيا مەملەكەتى قازاقستان ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزەتىن ەلدەردىڭ بىرىنە اينالماقشى. مۇنداي قادامدار كورەيا مەن قازاقستاندىق كورەيلەردىڭ ءيميدجىن كوتەرۋدە, قازاقستاندىقتاردىڭ كورەيا مادەنيەتىنە جاقىنداي تۇسۋىندە بەلگىلى ءبىر ءرول اتقاردى.
قازاقستاندىق تۇراقتىلىق پەن وركەندەۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قۇبىلىسى – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پوستكەڭەستىك اۋماقتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سياقتى ورگان قۇرۋى بولىپ تابىلادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى شوعىرلاندىرۋشى ورگان رەتىندە بارلىق قوعامدىق ەتنوستىق ۇيىمداردى قاناتىنىڭ استىنا الىپ, ولاردىڭ دامۋىنا قولايلى جاعداي جاسادى. جوعارى مارتەبەگە يە بولا وتىرىپ, ەتنوستىق توپتاردىڭ قاۋىمداستىعى ەل اۋماعىنداعى قوعامدىق-ساياسي الاڭنىڭ تولىققاندى مۇشەسىنە اينالدى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانىنا ءۇش ون جىلدىققا اتتادى. بۇگىندە كوپ ەتنوستى قازاقستاندا 19 ميلليوننان استام ادام تۇرادى. اكادەميالىق ادەبيەتتە كوپ ەتنوستى حالىقتىڭ وركەندەۋىنىڭ ءبىر بەلگىسى «ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ تۇراقتىلىعى» دەپ تانىلعان. ال ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنا قاتىستى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى – تۇراقتىلىق پەن وتباسىلىق ومىردەگى وركەندەۋ.
تاۋەلسىز قازاقستان قۇرىلىسىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرىك-جىگەرى مەن ەتنوسارالىق قاتىناستارعا قاتىستى سارابدال ساياساتى كوپ ەتنوستى قوعامنىڭ وزگە وكىلدەرى سياقتى, قازاقستاندىق كورەيلەردىڭ دە ءوز مادەنيەتىن, ادەت-عۇرپىن, داستۇرلەرى مەن ءتىلىن ساقتاۋعا جانە دامىتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
قازاقستانداعى كورەي ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى رەتىندە ءبىز كەڭەستىك قوعامنىڭ قۇندىلىقتارىن, رەسەي مەن قازاقستاننىڭ تاريحىن, ادەبيەتىن, مادەنيەتى مەن ءتىلىن تانىپ, ءبىلىپ وستىك. ءبارىمىز بىردەي بولدىق جانە ەشقاشان ءبىر-ءبىرىمىزدى ۇلتىمىز بويىنشا اجىراتىپ جاتپادىق. تەك ازيالىق بەت-بەينەمىز, ەرەكشە كورەيالىق تەگىمىز بەن ۇيدەگى تۇرمىستىق زاتتارىمىز عانا ءبىزدىڭ وزگەشەلىگىمىزدى ەسكە سالىپ تۇردى. ءبىز كەڭەستىك تيپتەگى پاتەردى زاۋىتتا جاسالعان جيھازبەن جابدىقتاپ, داستارقانىمىزدى ورىس, قازاق, وزبەك جانە باسقا دا ۇلتتاردىڭ تاعامدارىمەن جايناتىپ تۇراتىن بولدىق. قازاقستانعا سوناۋ 1937 جىلى جەر اۋدارىلعان كورەيلەردىڭ ءۇشىنشى ۇرپاعى رەتىندە ءبىز ءبىر وتباسىنىڭ مۇشەسى بولا تۇرىپ, كىم ەكەنىمىزدى ۇمىتپاعانىمىز, ونى بالالارىمىزعا ايتا العانىمىز, ءتىلىمىزدى ۇيرەتە العانىمىز ءۇشىن قازاق حالقىنا قارىزدار ەكەنىمىزدى سەزىنەمىز. ازاماتتىق بىرەگەيلىك قۇقىعىن قۇرمەتتەي وتىرىپ, ءبىز ەتنوستىق بىرەگەيلىك قۇقىعىنا يە بولعانىمىز ءۇشىن ريزامىز.
كورەيلەر ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ناقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. قازاقستاندىق قوعام الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ, ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىن ساقتاي وتىرىپ, ەتنوستىق, ءدىني, تىلدىك ەرەكشەلىكتەرىنە قاراماستان قوعامنىڭ ءاربىر مۇشەسىنىڭ بىرەگەيلىگىن تانۋدى ساقتايدى. قازاقستانداعى كورەيلەردىڭ جاس بۋىنى وزدەرىنىڭ, اتا-بابالارىنىڭ وتانى, سونىمەن قاتار ولاردىڭ ۇرپاقتارى مەكەن ەتەتىن جەر – قازاقستان ەكەنىن مويىنداپ وتىر. ولار جەكە تۇلعا رەتىندە ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋگە, ساپالى ءبىلىم الۋعا, قازىرگى ەڭبەك نارىعىنداعى قاتال باسەكەگە توتەپ بەرۋگە, ءوز ءىسىنىڭ ناعىز مامانى بولۋعا تالپىنادى. سونىمەن قاتار قازاقستاندىق قوعامعا, مەملەكەتكە پايدالى بولۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنەدى.
بۇگىندە قازاقستان كورەيلەرى ءۇشىن الدىڭعى بۋىننىڭ مۇراسىن يگەرۋگە بارلىق مۇمكىندىك بار. كورەي ەتنوسىنىڭ تاريحى بۇگىندە بۇكىل الەمگە بەلگىلى. اعا بۋىننىڭ ارقاسىندا ادەت-عۇرىپتار وتباسىلىق دەڭگەيدە ساقتالىپ كەلەدى. سوندىقتان وسى ساباقتاستىقتى ساقتاپ قالۋ دا ماڭىزدى. وسى ماقساتتا كورەيلەر رەسپۋبليكالىق كورەي مەملەكەتتىك مۋزىكالىق كومەديا تەاترىنىڭ, «كورە يلبو» رەسپۋبليكالىق كورەي گازەتىنىڭ داستۇرلەرىن ساقتاپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, جىل ساناپ كورەيدىڭ اسپازدىق ونەرىن دامىتاتىن اعا بۋىن انالار كەتىپ جاتىر. ءتورت كورەي داستارقانىنىڭ داستۇرلەرى وڭتۇستىك كورەيا ستيلىندە جاڭعىرتىلدى. مۇنىڭ ءبارىن كورەيلەر ءباسپاسوز بەتىندە ەمەس, ءىس جۇزىندە ساقتاپ قالۋعا تىرىسادى.
وڭتۇستىك كورەيامەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناعان ساتتەن باستاپ قازاقستاندا «ەتنوستىق جاڭعىرۋ» دەپ اتالاتىن كەزەڭ باستالدى. كورەي ءتىلى اتا-بابا ءتىلى رەتىندە جاس كورەيلەر ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدى. الايدا ءتىلدىڭ كاسىبي تۇرعىدا قاجەتتىلىگى بولماسا, ونى ساقتاۋ ماسەلەسى جاقىن ارادا تەك سيمۆولدىق مانگە يە بولىپ قالاتىنىن مويىنداۋ كەرەك. تۇتاستاي العاندا, مەملەكەتتىڭ ساياساتىن ىسكە اسىرا وتىرىپ, سونداي-اق دەموگرافيالىق احۋالدىڭ, ساياسي بولمىستىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى قازاقستاننىڭ كورەيلەرى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيىمداسقان تۇردە ۇيرەنۋدى باستادى. بۇگىندە ءتىلدى دامىتۋدى قولداۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالارىنان باسقا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ بويىنشا جوبالار بار. ولاردى قازاقستان كورەيلەرى قاۋىمداستىعى ىسكە قوستى. وسىلايشا, كورەيلەردىڭ قازاق ءتىلىن تولىق مەڭگەرۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان. ولار وسىنداي وڭ شەشىم قابىلداپ, ءتىلدىڭ ماڭىزدىلىعىن بالالارعا ءماجبۇرلى قادام رەتىندە ەمەس, جەكە تابىسقا جەتۋ ءۇشىن ومىرلىك قاجەتتىلىك رەتىندە ۇسىنىپ وتىر. كورەيلەر ەتنوستىڭ ەرەكشەلىكتەرى «تىلدىك بىرىگۋ» كەزىندە ودان دا ايقىن كورىنەتىنىنە سەنىمدى.
ەڭ باستىسى, «قازاقستاندىق كونتەكست» جاعدايىندا مەملەكەت ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن تۇسىنىستىكتىڭ ورنىعا تۇسۋىنە, ونىڭ قازاقستاننىڭ تابىستى كەلەشەگىنىڭ كەپىلى رەتىندە قاراستىرىلۋىنا جول اشىپ وتىر. بۇل ورايدا ۇلى دالا حالقىنىڭ تولەرانتتىلىق باعىتىنداعى وڭ كوزقاراسى مەن كۇش-جىگەرى جەكە تۇلعانى بەيىمدەۋ قۇقىعىمەن قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز.
ناتاليا ەم,
تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى, قازاقستان كورەيلەرى قاۋىمداستىعى پرەزيديۋمىنىڭ مۇشەسى, الماتى قالاسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى عىلىمي-ساراپتاما توبىنىڭ مۇشەسى
