تەحنولوگيا • 21 مامىر، 2021

فيشينگ شابۋىلدار تىيىلماي تۇر

78 رەت كورسەتىلدى

KZ-CERT قىزمەتى بىلتىر قازاقستاندا ينتەرنەت رەسۋرستا­رىنداعى فيشينگ شابۋىل مەن كيبەرالاياقتىققا بايلانىستى شاعىمداردىڭ ارتقانىن انىقتاعان. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇعان كارانتيندىك رەجىمنىڭ سالدارىنان وندىرىستىك پروتسەس­تەر­ مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ونلاين فورماتقا اۋىسۋى اسەر ەتتى. ماسەلەن، بىلتىر 24 مىڭنان استام قاۋىپتى جاعداي تىركە­لىپ، ونىڭ 1،5 مىڭنان اسا فاكتىسى فيشينگ شابۋىلعا قاتىس­تى بولدى.

500-دەن استام قاۋىپتى رەسۋرس انىقتالدى

وكىنىشتىسى سول، پاندەميا في­شينگكە بايلانىستى قا­ۋىپ-قا­تەرگە جول اشىپ، بۇل جا­­عىم­­سىز ۇردىسكە اينالدى. عا­لام­تور قولدانۋشىلارىنىڭ وتى­نىش­تەرى ارقىلى ەلىمىزدە 500-دەن استام فيشينگتىك ينتەرنەت-رەسۋرس انىقتالسا كەرەك. بۇل رەتتە KZ-CERT قىزمەتى اقپا­راتتىق قاۋىپسىزدىك قاتەرلەرى مەن تاۋە­كەلدەرگە شەتەلدىك حوس­تينگ پروۆايدەرلەرى جانە دومەن تىركەۋ­شىلەرىمەن بىرلەسىپ، قارسى كۇرەسۋگە كۇش سالىپ وتىر.

«اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك قىز­مەتى قاۋىپتى مالىمەتتەردى وڭدەپ، حالىق­ارالىق ۇيىمدارعا جولدايدى. سايكەسىنشە، شەتەلدىك ارىپ­تەستەرىمىز فيشينگتىك جانە باس­قا دا قاۋىپتى رەسۋرستاردىڭ ال­دىن الۋعا ارنالعان شارالاردى قولدانادى. بىلتىر KZ-CERT قىزمەتى شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ مەكەنجايىنا اقپاراتتىق قاۋىپ­سىزدىك تاۋەكەلدەرىنە بايلانىس­تى 2 212 حابارلاما جىبەرىپ، سون­­داي-اق كەرىسىنشە 1 728 حابار­­لا­­ما العان. حالىقارالىق ىنتى­ماق­­تاستىقتىڭ ناتيجەسىندە بۇ­­گىن­دە ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا شە­تەل­­­دىك فيشينگتىك رەسۋرس­تار­دىڭ باسىم بولىگى بۇعاتتال­عان»، دەدى «مەملەكەتتىك تەحنيكا­لىق قىز­مەت» اق اقپاراتتىق قاۋىپ­سىزدىكتى ۇلتتىق ۇيلەستىرۋ ورتا­­لى­عىنىڭ ديرەكتورى سەرىك حولداس.

ورتالىق باسشىسى جاعىمسىز فاكتىلەردى بولدىرماۋ ءۇشىن عا­لامتور قولدانۋشىلارىنا كەلە­سىدەي كەڭەستەردى بەرۋدى قۇپ كور­دى.

«بىرىنشىدەن، كەز كەلگەن سىل­تەمەگە وتكەن كەزدە مەكەنجايى­نا مۇقيات ءمان بەرىڭىز. نەگە دەسە­ڭىز، جالعان سايتتار رەسمي رە­س­ۋرس­تاردىڭ مەكەنجايىن دال­مە-ءدال قايتالاۋدى جەتىك مەڭ­گەرگەن. ەسەپتىك دەرەكتەردى ۇنە­مى تەكسەرىپ، سەنىمدى قۇپيا پارول­دى پايدالانۋعا كەڭەس بەرەمىز. براۋ­زەردە، وپەراتسيالىق جۇيەدە نەمەسە ءموبيلدى قۇرىلعىنىڭ ەكرانىندا شىعاتىن قوسىمشا پاراقشا پەن حابارلامالارعا ساق بولعان ءجون. اقشالاي پايدا اكەلۋگە ۋادە بەرەتىن ينتەرنەت رەسۋرستار انىقتالعان جاعدايدا KZ-CERT قىزمەتىنە حابارلاسۋدى سۇرايمىز. قولجەتىمدى قو­عامدىق wi-fi نۇكتەلەرىنە سەنىم ارتپاي جانە اۋتەنتيفيكاتسيالىق دەرەكتەردى قورعالماعان سىمسىز جەلىلەر ارقىلى ەنگىزبەگەن دۇرىس. بوپسالاۋشىلاردىڭ تەلە­فون ارقىلى تالاپتارىن ورىن­داماي، الاياقتىعى بايقالسا، قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابار­لاسۋ قاجەت. سول سەكىلدى جەكە دە­رەكتەردى، جەكە كۋالىك دەرەك­تە­رىن، بانكتىك كارتالاردىڭ مالى­مەت­تەرىن جانە باسقا دا دەربەس دە­رەكتى قامتيتىن قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەسىن ينتەرنەت جەلىسى بو­يىن­شا جىبەرۋدەن ساق بولۋ كەرەك. بۇعان قوسا بانكتىك كارتانىڭ ارتقى جاعىنداعى ءۇش ساندى كودتى جاريالاماۋدى سۇرايمىز»، دەدى س.حولداس.

ەگەر دە كەز كەلگەن ازامات ينتەر­نەت الاياقتارىنىڭ قۇربانىنا اينالسا، تاۋلىك بويى اقىسىز جۇ­مىس ىس­تەيتىن «1400» سەنىم تەلەفو­نى­نا حا­بار­لاسا الادى.

 

قورعاۋ جۇيەسىن ۇيىمداستىرا ءبىلۋ قاجەت

كيبەرشابۋىلداردى تالداۋ جانە تەرگەۋ ورتالىعىنىڭ پرەزي­دەنتى ولجاس ساتيەۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ءتىپتى پەنتاگوننىڭ (اقش قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ شتاب-پاتەرى) قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن دە بۇزۋعا بولادى. ماسەلە قورعاۋ جۇيەسىندە ەمەس، سول جۇيەنى دۇرىس ۇيىمداستىرا بىلۋدە جاتىر دەيدى ساراپشى.

«تسيفرلى دامۋ مينيسترلىگى­مەن بىرلەسىپ، Web Totem جانە BugBounty جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىز. Web Totem جوباسى اياسىندا قازاقستانداعى شامامەن 150 مىڭداي سايتتىڭ جۇمىسىن باقىلاپ، ەگەر دە كيبەرشابۋىلعا بايلانىستى قاۋىپ تونسە، 5 مي­نۋت­تىڭ ىشىندە حابارلاما جىبە­رەمىز. سونىمەن قاتار ەلىمىز­دەگى بازالىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتى KZ دومەنىمەن جۇمىس ىستەيتىن رەسۋرستارعا تەگىن ۇسىنىلاتىنىن ايتا كەتكەن ورىندى. بۇدان بولەك، مەملەكەتتىك رەسۋرستار مەن بانكتەردىڭ سايتىنا سكورينگ، ياعني باعالاۋ جۇرگىزىلىپ كەلەدى. مىسالى، ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى قانداي سايتتىڭ قاۋىپسىز ەكەنىن بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. ال سكورينگ ارقىلى حالىق كەز كەل­گەن حوستينگتىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىز­دىگىنە قانىعا الادى. ەكىنشى پلاتفورمامىز – BugBounty. بۇل –قازاق­ستانداعى كيبەرقاۋىپسىزدىككە بايلانىستى قولعا الىنعان ماڭىزدى جوبا­لاردىڭ ءبىرى. مۇنداي باعدار­لامالار ياندەكس، Mail.ru جانە Google سىندى ءىرى كومپانيالاردا دا بار. ونىڭ باسىمدىلىعى نەدە دەگەنگە كەلسەك، مىسالى «IT حاكەرى» قانداي دا ءبىر رەسۋرس­تىڭ وسال تۇسىن انىقتاسا، بۇل جونىندە ءتيىستى ۇيىمعا حابارلاپ سىياقى الا الادى. سول سەبەپتى وسى باعدارلامانى رەسپۋبليكا اۋماعىندا ەنگىزىپ وتىرمىز. دەمەك ەلىمىزدىڭ جانە شەتەلدىڭ ءار ازاماتى مەملەكەتتىك رەسۋرستاردىڭ جۇمىسىنداعى اقاۋ­دى بايقاسا، ۋاكىلەتتى ور­گان­عا حابارلاسىپ، ەسكەرتۋگە قۇ­قىلى. وسىنداي جۇيەنى ۇلت­تىق بانكپەن بىرلەسىپ، قارجى ۇيىم­دارىنا ارناپ دايىنداپ جاتىرمىز. ماسەلەن، قازىر شارتتى تۇردە ايتقاندا قازاقستاندىق «IT حاكەرلەر» ماڭىزدى دەپ سانا­لاتىن ورگانداردىڭ ينتەر­نەت رەسۋرستارىنداعى اقاۋ جونىن­دە، جەكە دەرەكتەردىڭ قولدى بو­لۋى­نا بايلانىستى، سونىمەن قو­سا ەلەكتروندى ۇكىمەت ساي­تى­نىڭ اقاۋىنا بايلانىستى مالى­مەت­تەر­مەن ءبولىسىپ كەلەدى. شىن­دىعىنا كەل­سەك، قور­عال­ماعان جۇيە جوق. سو­عان قاراماستان ءتىپتى پەن­تاگون­نىڭ دا سايتىن بۇزۋعا بولادى. ماسە­لە قاۋىپسىزدىك پروتسەسىن دۇرىس ۇيىمداستىرا بىلۋدە. الىسقا بار­ماي-اق قويايىق، تاياۋدا عانا «زەرتتەۋشىلەردىڭ» ءبىرى بۇكىل قالا­نىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە اسەر ەتەتىن اقاۋ جونىندە بىزگە حابار­لاستى. مىنە، مۇنىڭ ءوزى BugBounty سىندى باعدارلامانىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن دالەلدەي تۇسەدى»، دەدى و.ساتيەۆ.

 

دەربەس دەرەكتى تاراتقانى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلدى

سالالىق ۆەدومستۆوعا قاراس­تى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك كومي­تەتىنىڭ توراعاسى رۋسلان ابدى­حالىقوۆ ايتقانداي، كوپ جاعدايدا ازاماتتار جەكە مالىمەتتەردى اشىق كۇيدە قالدىراتىن كوم­مەر­­تسيالىق ينتەرنەت رەسۋرستارعا شاعىمدانادى.

«وسىعان بايلانىستى مەم­لەكەتتىك ورگاندار مەن جەكە ين­ت­ەر­­نەت رەسۋرستارعا قاتىستى ار­تىق دەرەكتى جالپىعا ورتاق جۇيە­دە ورنالاستىرۋدىڭ جولىن كەسۋ­­گە باعىت­تالعان شارالار­دى قا­بىلدادىق. اتاپ ايت­قان­­­دا، مەملەكەتتىك كىرىستەر كومي­تەتىنىڭ «سالىق تولەۋشىنى ىزدەۋ» قىزمەتىندە ادامنىڭ اتى-ءجونىن تەرگەندە شىعاتىن جەكە سايكەستەندىرۋ نومىرىنە قاتىستى ماسەلەنى رەتتەدىك. قازىر بۇل سەر­ۆيس تەك جەكە كاسىپكەرلەر مەن زاڭدى تۇلعالاردى ىزدەۋگە يكەم­­دەلىپ وزگەرتىلدى. دەربەس دەرەك­­تەردى زاڭسىز تاراتقان ەكى جەكەمەنشىك ينتەرنەت رەسۋرس اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلىپ، 20 اەك كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى»، دەدى ر.ابدى­حالىقوۆ.

دەربەس دەرەكتى وڭدى-سولدى جاريالايتىنداردىڭ كوشىن كوم­مۋنالدىق قىزمەتتەر، اتاپ ايت­قان­دا پاتەر يەلەرى كووپەرا­تيۆتەرى، تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس كووپە­را­­تيۆتەرى جانە م ۇلىك يەلەرى بىر­لەس­تىكتەرى باستاپ تۇر. ولار بو­رىش­­كەرلەردىڭ ءتىزىمىن پاتەر­­دىڭ كىرە­بە­رىستەرىنە ءىلىپ، الەۋمەت­تىك جەلى­لەردەگى چات­تارعا تاراتاتىن كورىنەدى.

«مۇنداي دەرەكتەردى تاراتۋ­دىڭ سالدارىنان ادامدار جاپا شەگۋى مۇمكىن. WhatsApp مەسسەند­جەرىندە تۇرعىنداردىڭ جەكە مالى­مەتتەرىن زاڭسىز تاراتقانى ءۇشىن ەلوردالىق تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن باسقاراتىن 2 ۇيىم اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلىپ، 20 اەك كولە­مىندە ايىپپۇل سالىندى. سول سەكىلدى بەلگىلى ءبىر تاسىلمەن دەربەس دەرەكتى زاڭسىز جاريالاي­تىن جەكەلەگەن تۇلعالارعا قا­تىستى شاعىمدار ءجيى تۇسەدى. مىسالى، لاۋازىمدى تۇلعالار جەكە مالىمەتتەر قامتىلعان قۇجات­تاردى ءۇشىنشى تۇلعالارعا زاڭسىز بەرەدى نەمەسە قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتامايدى. تيىسىن­شە، بۇل دەربەس دەرەكتەردىڭ قول­دى بولۋىنا اكەلەدى. وسىنداي جاۋاپسىزدىققا قاتىستى 100 اەك كولەمىندە 6 كوممەرتسيالىق ۇيىم جانە مەملەكەتتىك ورگاننىڭ 1 لاۋازىمدى تۇلعاسى 500 اەك مول­شەرىندە جاۋاپقا تارتىلدى»، دەدى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى.

بۇدان باسقا ەلەكتروندى قول­تاڭبانىڭ تارالىپ كەتۋىنە بايلانىستى زاڭسىز فاكتىلەر از ەمەس. بىلتىر مۇنداي 30 جاع­داي تىر­كەل­سە، جىل باسىنان بەرى 6 ءىس تىركەلىپتى. تاعى 3 فاكتى وندىرىس­تىك تەك­سەرۋدە جاتىر. وسىنداي كەلەڭ­سىزدىككە جول بەرگەن ازاماتتار 15 اەك-تەن 50 اەك-كە دەيىن اكىم­شىلىك جازاعا تارتىلاتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.

سوڭعى جاڭالىقتار

Atmaca زىمىرانى سىناقتان ءساتتى ءوتتى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 18:35

دوللار قايتادان قىمباتتادى

قارجى • بۇگىن، 15:00

ۇقساس جاڭالىقتار