پرەزيدەنت • 22 ءساۋىر، 2021

مەملەكەت باسشىسى: قاشاعان كەن ورنىن تولىق يگەرۋ كەرەك

37 رەت كورسەتىلدى

ونلاين فورماتتا وتكەن كەڭەستە قاسىم-جومارت توقاەۆ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدا اتىراۋ وبلىسىنىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنىن، مەملەكەتىمىزدىڭ العاشقى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالارى وسىندا جۇزەگە اسىرىلعانىن، ول جوبالار ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن بەرىك نەگىز قالاعانىن ايتتى. مۇنايلى ءوڭىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن، تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن ءاردايىم ءجىتى نازاردا ۇستايتىنىن اتاپ ءوتتى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz اقوردانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

– جالپى ءوڭىر قارقىندى دامىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتىمىزدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ ۇلەسى 10 پايىزدان استى. ەلىمىزگە تارتىلعان ينۆەستيتسيانىڭ 30 پايىزعا جۋىعى وسى ايماققا تيەسىلى. قازاقستاننىڭ ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ جالپى كولەمىندەگى اتىراۋدىڭ ۇلەسى 20 پايىزعا جەتتى، – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى وبلىستا ءتۇيىنى شەشىلمەگەن ماسەلەلەردىڭ دە بار ەكەنىن ەسكە سالدى. مىسالى بىلتىر ايماقتا ونەركاسىپ ءوندىرىسى مەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ كولەمى، شاعىن جانە ورتا بيزنەس وندىرەتىن ءونىم مولشەرى ازايىپ كەتكەن.

مەملەكەت باسشىسى اتىراۋ وبلىسىنىڭ جاعدايى تۋرالى بارلىق باياندامالاردى تىڭداپ شىققاننان كەيىن، ايماقتى دامىتۋعا قاتىستى ناقتى ماقسات-مىندەتتەردى اتادى. ەڭ الدىمەن مۇناي-گاز ونەركاسىبىن دامىتۋ قاجەت.

– ۇكىمەت ءوڭىر اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ، ءىرى مۇناي-گاز جوبالارىن ۋاقتىلى جۇزەگە اسىرۋدى باقىلاۋعا الۋعا ءتيىس. بولاشاقتا كەڭەيۋ جوباسىن ۋاقتىلى اياقتاۋ ماڭىزدى.  سونداي-اق قاشاعان كەن ورنىن تولىق يگەرۋ كەرەك. سول ارقىلى ءبىر جىلدا وندىرىلەتىن مۇناي كولەمىن 15 ميلليون تونناعا ارتتىرۋعا بولادى. ناتيجەسىندە جۇمىس ورىندارى اشىلىپ، وتاندىق قىزمەت كورسەتۋ كومپانيالارى مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى ءۇشىن مول مۇمكىندىكتەر تۋادى، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ايماقتاعى «ۇلتتىق يندۋستريالدى مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى ءبىراز ماسەلە بار ەكەنىن ايتتى. ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىسى اياقتالماعان. 2015 جىلى اتالعان نىساندى دامىتۋعا 162 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. بىراق وسىعان دەيىن ءبىر عانا جوبا ىسكە اسقان. پوليپروپيلەن جانە پوليەتيلەن ءوندىرىسى بويىنشا ءىرى جوبالار ءالى جۇزەگە اسپاعان. ويتكەنى قاجەتتى ينۆەستور مەن ءونىمدى ساتاتىن نارىق تابىلماعان. پرەزيدەنت وسى ولقىلىقتاردى تەز رەتتەپ، ۇكىمەت پەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا جۇمىستى جەدەلدەتۋدى تاپسىردى.

مەملەكەت باسشىسى باسىمدىق بەرگەن تاعى ءبىر ماسەلە – اۆتوجولداردى دامىتۋ. قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىستا جول اپاتىنىڭ جيىلەپ كەتۋى ەلدى الاڭداتىپ وتىرعانىن ايتتى. بىلتىر وڭىردە 232 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلىپ، سونىڭ سالدارىنان 69 ادام قايتىس بولعان. اسىرەسە «ورال-اتىراۋ» تاس جولىنا باسا نازار اۋدارعان ءجون.   

– ۇكىمەت پەن وبلىس اكىمدىكتەرى 2025 جىلعا دەيىن جەرگىلىكتى جەرلەردەگى جولداردىڭ 95 پايىزىن جوندەپ، رەتكە كەلتىرۋگە ءتيىس. 2019 جىلدان باستاپ بۇكىل ەلىمىز بويىنشا وسى ماقساتقا جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 50 ميلليارد تەڭگە بولىنۋدە. جول قۇرىلىسىنا جانە ونى جوندەۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن دە قارجى جۇمسالادى. ناتيجە جوق دەپ ايتۋعا بولادى. جوندەلگەن جولدىڭ كوبى ءبىر جىل وتپەي جارامسىز بولىپ قالادى. مۇنى اشىق ايتۋ كەرەك، – دەدى پرەزيدەنت.

ورايى كەلگەندە قاسىم-جومارت توقاەۆ «نۇر-سۇلتان – الماتى» اۆتوجولىن جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ دا ءالى كۇنگە اياقتالماعانىن ايتتى. پرەزيدەنت بۇل جولدى 2023 جىلى پايدالانۋعا بەرۋدى تاپسىردى. بۇل جۇمىس ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ ۇدايى نازارىندا بولۋى قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى.

پرەزيدەنت ۇكىمەتكە ەلىمىزدىڭ كولىك جانە ترانزيتتىك الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋ جونىندە ۇسىنىس ەنگىزۋدى تاپسىردى. بۇدان بولەك قالا ىشىندەگى جولداردى ءتيىمدى پايدالانۋ، كولىك قوزعالىسىن باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى دا ءسوز بولدى.

پرەزيدەنت كوتەرگەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – جۇمىسپەن قامتۋ. بۇگىندە اتىراۋ وبلىسىنداعى تۇرمىس دەڭگەيى ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنە قاراعاندا جوعارى. ورتاشا جالاقى 358 مىڭ تەڭگە، بۇل – جالپى رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن 1،6 ەسە جوعارى. دەگەنمەن وڭىردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بولاشاقتا كەڭەيۋ جوباسى جاقىندا اياقتالادى. الداعى ءۇش جىلدا 55 مىڭ ادام جۇمىستان بوسايدى. وبلىس اكىمى ونىڭ 31 مىڭىن ەڭبەكپەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل اتىراۋ وبلىسىنىڭ عانا مىندەتى ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، ۇكىمەتكە ءتيىستى شارا قابىلداۋ كەرەكتىگىن ايتتى. 

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى وبلىس اكىمىنە ءىرى وندىرىستىك كاسىپورىن باسشىلارىمەن بىرلەسىپ،  ىندەتتىڭ الدىن الۋدى جانە ونىمەن كۇرەس شارالارىن ۋاقتىلى قابىلداۋدى تاپسىردى.

– ىندەتتىڭ جاڭا تولقىنى كەلگەننەن بەرى جاعدايى اۋىر جانە وتە اۋىر ناۋقاستار كوبەيۋدە. ولاردىڭ سانى سوڭعى ءبىر ايدا ەكى ەسەگە ارتتى.  ال ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە قاجەتتى ءدارى-دارمەك پەن قۇرال جابدىقتار ءالى دە جەتكىلىكسىز ەكەنى انىقتالىپ وتىر. بۇل احۋال ادام ءولىمىنىڭ كۇرت وسۋىنە اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن. بىلىكتى مامانداردىڭ تاپشىلىعى دا  جاعدايدى ۋشىقتىرىپ وتىر.  وبلىستا 207 دارىگەر جەتىسپەيدى. سونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەرگە 52 دارىگەر قاجەت، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت وبلىس باسشىلىعىنا ەمدەۋ مەكەمەلەرىن ءدارى-دارمەكپەن جانە مەديتسينالىق قۇرالمەن قامتاماسىز ەتۋ، انەستەزيولوگيا جانە جان ساقتاۋ بولىمدەرىن تولىق جابدىقتاۋ، دارىگەرلەر تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ مىندەتىن جۇكتەدى.

ءوڭىردىڭ تابىستى دامۋى ءۇشىن ايماقتى ەنەرگيامەن تۇراقتى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. دەگەنمەن بۇل باعىتتا دا ءالى پىسىقتايتىن جۇمىستار بار. سوندىقتان ۇكىمەت بۇل تاراپتا كەشەندى شارالار قابىلداۋى قاجەت.

وزەكتى دۇنيەنىڭ ءبىرى –  ءوڭىردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. جايىق وزەنى قاتتى تارتىلىپ، ونىڭ ەكولوگيالىق احۋالى كۇننەن كۇنگە ناشارلاپ بارادى. بۇل ماسەلە ونسىز دا اۋىز سۋعا مۇقتاج بولىپ وتىرعان جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى تولعاندىرىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەر دە ۇلكەن قيىندىقتارعا تاپ بولدى. 

– ءبىز جايىق وزەنى اڭعارىنىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋ جونىندە 2024 جىلعا دەيىنگى قازاقستان-رەسەي ىنتىماقتاستىعى تۋرالى باعدارلاما قابىلدادىق. ۇكىمەت وسى باعدارلامادا كوزدەلگەن ءىس-شارالاردى ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە رەسەي جاعىمەن بىرلەسىپ، جەدەل شارالار قابىلداۋى قاجەت، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.   

ءوڭىر حالقىنىڭ ءبىر بولىگى مەن مۇناي وندىرەتىن كومپانيالار «استراحان–ماڭعىشلاق» سۋ قۇبىرىنان اۋىزسۋ الىپ وتىر. بۇگىندە بۇل سۋ قۇبىرىنىڭ توزىعى جەتكەن. پرەزيدەنت ۇكىمەت پەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا «استراحان-ماڭعىشلاق» سۋ قۇبىرىن قايتا جاڭعىرتۋعا قاتىستى تاپسىرما بەردى. ءالى كۇنگە دەيىن اۋىلداردى تازا اۋىزسۋمەن قامتۋ تولىق اياقتالماعان. وبلىس بويىنشا 30 اۋىلعا اۋىزسۋ جەتپەگەن. پرەزيدەنت ۇكىمەت پەن اكىمدىككە بۇل ماسەلەنى الداعى ەكى جىلدا تولىق اياقتاۋدى مىندەتتەدى.

ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن دەنساۋلىعى ەكولوگيالىق احۋالعا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. بۇل تاراپتا اتىراۋ وبلىسى ماقتانارلىق جاعدايدا ەمەس. بىلتىردىڭ وزىندە وڭىردە اۋانى لاستاعان 160 جاعداي تىركەلىپتى.

– ءبىز وزىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس قابىلدادىق. ەكولوگيالىق تيىمدىلىكتى ارتتىراتىن باعدارلامالاردى قولعا العان كاسىپورىندار قالدىق شىعارعانى ءۇشىن تولەنەتىن اقىدان بوساتىلادى. بۇل سالاداعى قولجەتىمدى تەحنولوگيانىڭ ەڭ تاڭداۋلىسى مۇناي-گاز كاسىپورىندارىنا ەنگىزىلۋى كەرەك. ۇكىمەت وڭىردەگى قوعامدىق ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ، بۇل ماسەلەنى مۇقيات باقىلاۋعا السىن، – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ اتىراۋ وبلىسىنداعى قاستەرلى ءارى تاريحي  ورىنداردىڭ ءبىرى ەجەلگى سارايشىق قالاسى جايىندا ايتا كەلىپ، ونىڭ ماڭىزدىلىعى مەن تانىمالدىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن زاماناۋي تۋريزم ينفراقۇرىلىمى قاجەت ەكەنىن ايتتى. اكىمدىك ۇكىمەتتەن ۆيزيت-ورتالىق قۇرىلىسىنا قاراجات سۇراعان ەكەن. بىراق ءالى كەلىسىم الماپتى. پرەزيدەنت ۇكىمەتكە بۇل ماسەلەنى دەرەۋ شەشۋدى تاپسىردى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اتىراۋ وبلىسىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى كەشەندى جوسپاردىڭ جوباسى دايىندالدى. سوعان سايكەس 23 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 37 جاڭا مەكتەپ سالىنادى. بۇل ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋ جانە مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسىن تولىق شەشەدى.

بۇدان بولەك 3،5 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 25 مىڭ اتىراۋلىق وتباسى باسپانالى بولادى.

جالپى كەشەندى جوسپاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ونەركاسىپتى، اگروونەركاسىپ كەشەنىن، تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا، ەنەرگەتيكا جانە ەكولوگيا سالاسىنداعى ايماقتا قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.  

– ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 9 تريلليون تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلماق، كوبى – جەكە ينۆەستيتسيا. سونىمەن قاتار جوسپارعا سايكەس بيۋدجەتتەن 800 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولۋ كوزدەلىپ وتىر. سونىڭ 700 ميللياردقا جۋىعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراستىرىلادى. ماسەلە – بولىنگەن قاراجاتتى ءتيىمدى جۇمساۋدا. بۇل – ۇكىمەتتىڭ جانە اكىمدىكتىڭ باستى جۇمىستارىنىڭ ءبىرى، – دەدى پرەزيدەنت.

ۇكىمەتكە بۇگىنگى جيىننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوسپاردى تولىقتىرىپ، ءبىر ايدىڭ ىشىندە بەكىتۋ تاپسىرىلدى.

كەڭەستە اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ، پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى رومان سكليار، «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى الماسادام ساتقاليەۆ، ەنەرگەتيكا ءمينيسترى نۇرلان نوعاەۆ، ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ بايانداما جاسادى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ سويلەگەن ءسوزىنىڭ تولىق ماتىنىمەن مىنا سىلتەمە ارقىلى تانىسا الاسىزدار.

 
سوڭعى جاڭالىقتار

7 ءوڭىر «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • كەشە

كوبەلەكتەر كورمەسى

ايماقتار • كەشە

كوكشەدەگى ونەر سايىسى

ايماقتار • كەشە

"حات قورجىن"

قوعام • كەشە

قوڭىر اۋەن

ونەر • كەشە

بالقاشتان باستاۋ الدى

ايماقتار • كەشە

كوتەرمەاقى كولەمى ءوستى

ايماقتار • كەشە

جىرشىلىق ونەر – جان ازىعى

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

جاڭارعان جولدار – تاۋەلسىزدىك تارتۋى

قازاقستان • 21 قىركۇيەك، 2021

داعدارىس پەن دارمەنسىزدىك

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇلتتى ۇلىقتايتىن سۋرەتكەر

تەاتر • 21 قىركۇيەك، 2021

قازاق شىعارماسى اقش-تا باعالاندى

ادەبيەت • 21 قىركۇيەك، 2021

تاشەنوۆتىڭ قالتا ساعاتى

تاريح • 21 قىركۇيەك، 2021

سيقىرلى ساز

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

دۇنيەجۇزىلىك كورمە – دۋبايدا

وقيعا • 21 قىركۇيەك، 2021

العا باستايتىن باعىت-باعدار ايقىن

ەل جانە ەلباسى • 21 قىركۇيەك، 2021

تۇراقتى ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

نورۆەگيانىڭ ۇلتتىق مىندەتى

الەم • 21 قىركۇيەك، 2021

اقمولا وبلىسىندا زاڭسىز تسەح انىقتالدى

ايماقتار • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار