جاھاندانۋ بارىسىندا باسقالارعا جۇتىلىپ كەتپەي, سالت-ءداستۇردى دامىتىپ, ۇلتتىق مۇددەنى ساقتاۋ ءۇشىن كۇرەسۋ كەرەك. ءبىز الەمنىڭ ءبىر بولشەگىمىز. الپاۋىت الەمگە جۇتىلىپ كەتپەي, از عانا حالىق ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قالاي ساقتاپ قالامىز؟ پرەزيدەنت ق.توقاەۆ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسىندا اتالعان ماسەلەگە ەرەكشە توقتالدى.
جالپى, ەسكى ءداستۇردىڭ وزىعىن الىپ, توزىعىنان ارىلۋ, وزگەلەردەن قالىپ قويماي, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسۋگە ءتيىسپىز. قازىر ينتەرنەت زامانىندا ءبارى ارالاسىپ كەتتى. ۋاقىت كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن وتۋدە. سوندىقتان زاماناۋي ۇلتتىق سانانى كۇشەيتۋ كەرەك. بۇل – ءوزى كوزگە كورىنبەيتىن كۇرەس, مىلتىقسىز مايدان. انا ءتىلىمىزدى دامىتۋ – پارىز. جاھاندانۋعا ءبىلىم, عىلىممەن عانا قارسى تۇرا الامىز. بۇكىل الەمدى قامتىعان ودان ءبىز قالىس قالا المايمىز. بىراق ءوز دامۋ جولىمىزبەن جۇرۋگە ءتيىسپىز. مەملەكەتتىك ءتىل قازاقستاندا تۇراتىن بارشاعا ورتاق بولۋى قاجەت. وتكەن وتىز جىلدا قازاق ءتىلىن دامىتۋدا ءبىراز كەمشىن تۇستار بولدى. وزگەلەرگە قارايلاپ, ساقتىق جاساعان بولدىق.
جاھاندانۋعا كەلسەك, جاپونيا, تۇركيا سەكىلدى ەلدەردىڭ ءوز باعىتى, وزىندىك جولى بار. ايتالىق, تۋىستاس تۇركيادا تۇرىك تىلىندە سويلەمەسەڭ, سەنى قۇرمەتتەي قويمايدى. قازىر قازاقستاندا كوپتەگەن دياسپورا وكىلدەرى ء«بىز وسى ەلدە تۇرامىز, قازاق حالقى بىزگە قۇرمەتپەن قارايدى, سوندىقتان مەملەكەتتىك تىلدە سويلەيمىز» دەپ تۇسىنىستىكپەن قارايتىندار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى «قازاقستان ازاماتى بولۋ ءۇشىن بولاشاقتا مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى كەرەك» دەگەن ءسوزدى ايتتى.
ەلىمىزدەگى سانى كوپ ارالاس مەكتەپتەردى تازا مەملەكەتتىك تىلگە اۋىستىرۋدى جەدەلدەتىپ جۇزەگە اسىرۋدى قولعا العان دۇرىس. ارالاس مەكتەپتە كوبىندە قازاق بالالارى وقيتىنى ءتىپتى ۇيات. وزگە دياسپورا وكىلدەرىنەن بۇرىن ءوز تىلىنەن جەرىگەن قازاق بالالارى ورىس تىلىندە سويلەۋگە اۋەس.
ەلىمىزدە باسشىلىق قىزمەتتى اتقاراتىندار كەم دەگەندە ەكى ءتىلدى مەڭگەرگەنى دۇرىس. الدىمەن, ارينە, مەملەكەتتىك ءتىل! كەيدە قاراپ وتىرساڭ, بيىك مىنبەردەن وزگە ۇلتتىڭ وكىلى قازاق تىلىندە سايراپ تۇرادى, ال لاۋازىمدى قازاق شەنەۋنىگى ورىس تىلىندە مىڭگىرلەپ تۇرعانىن كورگەندە ءتىپتى ۇيالاسىڭ. وسىنداي جاعدايدى ءتىپتى ەل پارلامەنتىندەگى باسقوسۋدا ءجيى كورەمىز. ەلىمىزدەگى تۇركىتەكتەس وزگە اعايىنداردىڭ دەنى قازاق ءتىلىن بىلەدى. مۇندا ەشقانداي ماسەلە جوق. ويتكەنى ءتۇپ-تامىرىمىز ءبىر, تىلدەرىمىز ۇقساس. سونداي-اق ەلباسى ن.نازارباەۆ كوتەرگەن, پرەزيدەنت ق.توقاەۆ تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, جۇزەگە اسقالى وتىرعان لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ارقىلى تۋىستاس ەلدەرمەن توپتاسۋىمىزعا دا مۇمكىندىك مول. بۇل جاھاندانۋعا جۇتىلىپ كەتپەي, بىرىگۋىمىزگە جول اشادى. وسىلايشا, جاھاندانۋدى ۇلتتىق مۇددەمىزدىڭ دامۋىنا دا پايدالانا الامىز. الەم ەلدەرىنىڭ 80 پايىزى لاتىن ءالىپبيىن پايدالاناتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. دەمەك بۇل بولاشاقتا ۇرپاعىمىزدىڭ اعىلشىن ءتىلىن جەدەل مەڭگەرۋىنە دە سەپتىگىن تيگىزەدى. ەندىگى جەردە بىزدەگى ىسكەرلىك ەليتا وكىلدەرى مەملەكەتتىك تىلدە سويلەۋى كەرەك. بيلىكتەن سونداي تالاپ قويىلۋى ءتيىس.
قازىر جاستاردىڭ كىتاپ وقۋ ماسەلەسى دە وزەكتى. وتىز جىل بۇرىنعىداي جاپپاي ماكۋلاتۋرا وتكىزىپ, تاپتىرمايتىن كىتاپتاردى ىزدەپ ءجۇرىپ ساتىپ الىپ وقيتىن زامان ارتتا قالدى. سوندىقتان كىتاپ دۇكەندەرى دە ازايدى. ونىڭ ۇستىنە قازاق تىلىندەگى كىتاپتار تىم از, بارىنىڭ ءوزى قىمبات. قازاق تىلىندەگى بالالار ادەبيەتى جەتىسپەيدى دە, تاپتىرمايدى. امال جوق, بالالار ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندەگى باسىلىمدارعا جۇگىنەدى. بۇگىندە جاستاردىڭ كوبى عالامتورعا اۋىپ كەتكەن. كۇنى-ءتۇنى گادجەت, تەلەفونعا تەلمىرەدى. ال ونداعى اقپارات, مالىمەتتىڭ ءبارى ورىسشا, نە اعىلشىنشا. وسىلايشا, «جاھاندانۋ» دەگەنىڭ الدىمەن ءبىزدى ورىس تىلىندە جۇتىپ, جالماپ قوياتىن ءتۇرى بار. بۇل دا ۇلكەن ساياسات! سونىڭ ءبارىن كورشى ەل جاتپاي-تۇرماي ورىس تىلىندە تاراتىپ, ءوز ناسيحاتىن جۇرگىزۋدە. جەمقورلىق پەن پاندەميا سەكىلدى ىندەتتەن كەم ەمەس بۇل. دەمەك وسىعان قارسى تۇرىپ, عالامتورعا شىعاتىن, سىرتتان كەلەتىننىڭ ءبارىن جەدەلدەتىپ مەملەكەتتىك تىلگە اۋدارماسا بولمايدى. ەل بيۋدجەتىنەن بولىنەتىن قىرۋار قارجىنى سوعان قاراي بۇرۋ كەرەك.
ءتىلدى دامىتۋ ءۇشىن وتكەن جىلدارداعىداي ميللياردتاپ قارجىنى ىسىراپ ەتپەي, ءار مەكەمەدە اۋدارماشى ۇستاپ, ءبىر-ەكى ءتىل مامانىنا بۇكىل قۇجاتتى, زاڭداردى اۋدارتىپ قويىپ, باسشىلار جيىنداردا سولاردىڭ جازعانىن ەجەلەپ وقىپ وتىرماي, ءبىرىنشى باسشىعا مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلەتىن ازاماتتى قوياتىن ۋاقىت كەلدى. بولاشاقتا قازاق ءتىلىنىڭ قاجەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قازاق ءتىلىن جەتىك بىلەتىن ازاماتتارعا قوسىمشا اقى تولەۋ ماسەلەسى قارالسا...
بيىل ەل تاۋەلسىزدىگىنە – وتىز جىل. ەل ىنتىماعىنان اسقان بەرەكە جوق, قاسيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدى تويلاۋدان اسقان مەرەكە جوق. ەندەشە, جاھاندانۋعا جۇتىلا بەرمەي, ۇلتتىق قۇدىلىقتار مەن ءداستۇر-سالت, ءتىلىمىز ارقىلى تۇعىرىمىزدى بيىكتەتەيىك.
ساياسات بەيىسباي,
فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم جەتەكشىسى
