ءبىلىم • 21 ءساۋىر، 2021

مىقتى ايماققا – مىقتى ۋنيۆەرسيتەت

60 رەت كورسەتىلدى

ء«بىلىمدى، كوزى اشىق، كوكى­رەگى وياۋ بولۋعا ۇمتىلۋ – ءبىزدىڭ قانىمىزدا بار قا­سيەت. جاستارىمىز باسىم­دىق بەرەتىن مەجەلەردىڭ قاتارىندا ءبىلىم ءار­دايىم ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى شارت. سەبەبى قۇندى­لىق­تار جۇيەسىندە ءبىلىمدى بارى­نەن بيىك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەدى» دەپ ەلباسى «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ات­تى باعدارلامالىق ماقا­لا­سىندا ناقتى ايتتى. تالاي دانالار مەن دارالاردى ءبىلىم كوكجيەگىنە شىعارعان، قازاقتىڭ زاڭعار جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ەسى­مىن يەمدەنگەن وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى – ءوزىنىڭ قايتالانباس، ەرەن ەستەلىككە تولى 78 جىل­دىق تاريحىندا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ قيىن دا، كۇردەلى جولدارىنان ءوتىپ كەلەدى.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

1943 جىلى كسرو حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ بۇي­رىعىمەن شىمكەنت قالاسىندا قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ تەحنولوگياسى ينستيتۋتى قۇرىلدى. ينستيتۋتتىڭ اشىلۋى – ەل باسىنا كۇن تۋعان سول اۋىر كەزدە – ەرتەڭگى جەڭىسكە دەگەن نىق سەنىمنىڭ كورىنىسى ەدى. ينستيتۋتتىڭ ءبىرىن­شى باسشىسى ديلياۋر كون­س­تان­تين الەكساندروۆيچ بولىپ تاعايىندالدى. اتالعان وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىلار قۇرامى مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى العاشقى باسشىنىڭ ۇتقىر ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا جيناقتالدى. ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى جانە كوپسالالى وقۋ ورداسى – م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى وسى جىلدارى امبەباپ جوعارى وقۋ ورىنى رەتىندە قالىپتاسىپ بەكىدى.

بۇگىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان رەفور­مالار اشىقتىق ساياساتىن ۇس­تانا وتىرىپ، قوعامعا جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن وسى سالادا بىرنەشە قاعيداتتاردى ۇسىنىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە اكادەميالىق باسقارۋ جۇيەسىندەگى قر 2018 جىلعى 4 شىلدەدەگى № 171-ءVى زاڭىنا سايكەس جوعارعى وقۋ ورىندارىنا اكادەميالىق باسقارۋ جانە قارجىلىق ەركىندىكتىڭ بەرىلۋى. ارينە، بۇل جوعارى وقۋ ورىندارىنا وزدەرىنىڭ عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ الەۋەتىن ىسكە اسىرۋدا ۇلكەن مۇمكىندىككە جول اشادى. م.اۋەزوۆ اتىن­داعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋني­ۆەرسيتەتى اكادەميالىق ەركىندىك شەڭبەرىندە 2019 جىلدان باس­تاپ ءوزىنىڭ ءتول ءبىلىم بەرۋ باع­دارلامالارىن دايىنداۋعا كىرىسكەن. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان باكالاۆريات، ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرا بويىنشا 279 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. ونىڭ اراسىندا يننوۆاتسيالىق جانە بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى دا بار. بۇل جاڭا ماماندىقتار اتلاسىنىڭ بەكىتىلگەنىن كور­سەتەدى. قازىرگى تاڭدا بىرقاتار ين­نوۆاتسيالىق سيپاتتاعى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى دايىندالۋدا. بۇل باعدارلامالار تا­لاپكەرلەرىمىزدى قىزىقتى­را­تى­نىنا سەنىمدىمىز.

قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اكادەميالىق دەر­بەستىكتى پايدالانا وتىرىپ، وزىندىك ۇلگىدە ديپلوم بەرەتىن بولادى. 2021 جىلدان باستاپ العاش رەت 6 480 تۇلەك Auezov University ديپلومىن الادى. بۇل جاعداي ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق دەربەستىگىن تاعى دا ءبىر راستادى. Auezov University بولاشاقتا تۇلەك ءۇشىن ونىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ تسيفر­لى ءپروفيلىن دايىنداۋدى جوس­پارلاپ وتىر. ياعني ستۋدەنتتىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەگى بۇكىل ومىرلىك تسيكلى بويىندا تۇلەكتىڭ «تسيف­­­­ر­لى­ ءىزى»، جاڭا ءبىلىم مەن قۇزىرەت الۋ ءۇشىن وعان ەرەكشە كوڭىل بولۋگە كومەكتەسەتىن جەكە ءبى­لىم تراەك­­تورياسىنىڭ دەرەكتەر­ جيىنى تۇراقتى جينالادى. «تسيفرلى ءىزدىڭ» ارقاسىندا ءبىز ءبىلىم باعدارلامالارىن بۇگىنگى تەز وزگەرەتىن ورتا جاعدايلارىنا جەدەل بەيىمدەي الامىز، سون­داي-اق جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇ­رانىستارىنا جاۋاپ بەرە الامىز دەپ ويلايمىن. ەڭ باستىسى، جوعارى ءبىلىم ساپاسىنىڭ مادەنيەتىن وزگەرتەمىز. بۇل ماسەلەنى قازىر ۋنيۆەرسيتەت ماماندارى، عالىمدارى بەلسەندى زەرتتەپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىنە «تسيفرلى ءىزدى» ەنگىزۋ ءۇشىن، تمد ەلدەرىندەگى شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمىزدى دە تارتۋىمىز قاجەت. ۋنيۆەرسيتەت جەتەكشى ارىپتەس-جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىرگە 15 قوس­ديپلومدىق باعدارلامانى (پۋترا ۋنيۆەرسيتەتى – مالايزيا، رۋدن، باۋمان اتىنداعى ممتۋ، مگيمو، گۋبكين اتىنداعى مۇناي جانە گاز رمۋ)، 9 بىرىككەن ءبىلىم باعدارلاماسىن (قىتاي مۇناي ۋنيۆەرسيتەتى، رۋدن، ماسكەۋ ەنەرگەتيكالىق ينستيتۋتى، ەلتسين اتىنداعى ۋرفۋ) جۇزەگە اسىرىپ كەلدى. قازىرگى ۋاقىتتا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقۋ ءبىلىم بەرۋ مەن ءوندىرىستى ينتەگراتسيالاۋ ءۇشىن ستەيكحولدەرلەرمەن كاسىپتىك پراكتيكانى وتكىزۋدە – 848 كەلىسىمشارت قۇردى (سوڭعى 3 جىلدا ءوسىم 17،9%-دى قۇرادى). مىسالى، قازفوسفات، كارلس كرونا، فۋدماستەر، پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى، اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى، اقتوبە حروم قوسىلىستارى زاۋىتى، پەترو­كازاحستانويلپروداكتس، حيلل كورپورەيشن، راحات، ستاندارتتسەمەنت، سوستو­بە­تسەمەنت، شىمكەنتماي، ازيا ترافو، شىمكەنت قالاسىنداعى نازار­باەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى، قازاگرون، ەۋروكريستالل جانە ت.ب. بۇل ۇدەرىستەر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ اكادەميالىق دەربەستىك زاڭناماسىنا سايكەس جۇرگىزىلۋدە.

ۋنيۆەرسيتەت سوڭعى جىلدارى حالىقارالىق رەيتينگتەردە بەلسەندى ىلگەرىلەپ كەلەدى. 2012 جىلدان باستاپ QS جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الەمدىك رەيتينگىنە قاتىسىپ كەلە جاتقان وقۋ ورنى قازىر الەمدە 490-شى ورىنعا يە، بۇل – قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا 3-ءشى ورىن. مۇنىڭ ءوزى ساپالى ءبىلىمنىڭ، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جوعارى مارتەبەسىنىڭ جانە الەمدىك اكادەميالىق قوعامداس­تىقتاعى بەدەلدىڭ ايقىن دا­لەلى. «ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا­نىڭ دامۋشى ەلدەرى» حالىقارالىق رەيتينگىسىندە ۋنيۆەرسيتەت ەۋروپا مەن ور­تالىق ازيا ەلدەرىنىڭ 350 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اراسىندا 104-ءشى ورىنعا يە بولدى. 2020 جىلى العاش رەت Greenmetric ح­الىقارالىق رەيتينگىنە قا­تىسىپ، 458-ءشى ورىنعا يە بولدى. بيىل سونداي-اق Rank Pro-2021 ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ الەمدىك كاسىبي رەيتينگىنىڭ توپ-401-500 جوو قاتارىنا العاش رەت كىردىك. سونداي-اق «حيميا عىلىمدارى» پاندىك رەيتينگىنە ەنگەن قازاقستانداعى جالعىز جوعارى وقۋ ورنى. وسى ماقساتتا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دامۋىن ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جۇيەسى ازىرلەندى جانە پروفيلدىك سالالار – حيميالىق ينجەنەريا، ماشينا جاساۋ جانە IT بويىنشا عىلىمي-تەحنولوگيالىق فورسايت جۇرگىزىلدى. جالپى العاندا، ۋنيۆەرسيتەت جەتى جاھاندىق جانە ەكى ۇلتتىق رەيتينگكە قاتىسادى: بۇل جوو-نىڭ بىرەگەي ەرەكشەلىكتەرى نەگىزىندە باسىمدىقتاردى قۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى تەڭگەرىمدى تابۋعا، سون­داي-اق تاڭدالعان ستراتەگيا باعىتىندا جۇيەلى قوزعالىسقا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق رەيتينگتىڭ ارقاسىندا ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ جاڭا ساپاسىنا ىقپال ەتەتىن ينفراقۇرىلىمدىق جاڭعىرتۋ بايقالادى.

قازاقستاندىق جوعارى مەك­تەپتەردەگى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋدەن تۇرسا، سول ماسەلەلەردىڭ بىرە­گەيى – جوعارى وقۋ ورىندارى وقى­تۋشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىسىن ۇلعايتۋ. بۇل ماسەلەنى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايماعامبەتوۆ بۇكىل پەداگوگ قاۋىمداستىعىنىڭ پروبلەماسى دەپ اتاپ، پەداگوگ­تەردىڭ قاعازباستىلىعى، وقۋ جۇك­تەمە كولەمىنىڭ كوپتىگى جانە ەڭبەكاقىسىنىڭ تومەندىگى ماسە­لەسىن تۇراقتى تۇردە كوتەرىپ، قا­زىر بۇل ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ ۇستىندە. سوڭعى جىلدارعا دەيىن جوعارى وقۋ ورىندارى پروفەسسور-وقىتۋشى قۇرامىنىڭ جالاقى كولەمىنىڭ باسقا سالالارىمەن سالىستىرعاندا تو­مەن بولىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. ۇزاق جىلدار ساقتالعان بۇل تەندەنتسيانىڭ ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەر ەتكەنى دە راس. كەيىنگى كەزدە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ تاباندى تۇردە تالاپ ەتۋى جانە ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى اتقارعان كەشەندى ءىس-شارالار ناتيجەسىندە بۇل سالاداعى سەڭ ورنىنان قوزعالدى.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2020 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى №380 ء«بىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىندە پايدالاناتىن قاتاڭ ەسەپتىلىكتەگى قۇجاتتاردىڭ نىسانىن بەكىتۋ تۋرالى» ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ 2007 جىلعى 23 قازانداعى №502 بۇيرىعىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى بۇي­رى­عىن ورىنداۋ ماقساتىندا جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى قاتاڭ ەسەپتەگى قۇجاتتاردىڭ 11 نىسانى الىنىپ تاستالدى. بۇل شارالار جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارىن وزىنە ءتان ەمەس فۋنكتسيالاردان بوساتۋعا جانە جوو-نىڭ اكادەميالىق دەربەستىگىن كەڭەيتۋگە باعىت­تالعان. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە بىرقاتار قۇجاتتار مەن ۇدەرىستەر تولىعىمەن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلدى. سونىمەن قاتار وقىتۋشىلار مەن بولىمدەر تاراپىنان دايىندالاتىن ءار­تۇرلى ەسەپتەردى، جوسپارلاردى، قۇ­جاتتاردىڭ سانىن ازايتۋ، ونى اۆتوماتتاندىرىلعان تسيفر­لى فورماتقا كوشىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ۋنيۆەرسيتەت ىشىندەگى قاعازدار اينالىمىن اۆتوماتتاندىرۋ ماقساتىندا «Directum» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعان.

ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ جۇمىستارى 2 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى، 16 عىلىمي زەرتحانا مەن 7 عىلىمي ورتالىق ار­قىلى عىلىمي زەرتتەۋلەردى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە باعىتتالعان. ءبىزدىڭ عالىمدار 2020 جىلى قارجى كولەمى 775 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 48 جوبا ورىندادى. قالا اۋماعىندا جالپى سوماسى 689 ملن تەڭگەدەن اساتىن 6 عىلىمي جوبانىڭ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىردى. عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتي­جەسىندە 29 قازاقستاندىق پاتەنت، 2 ەۋرازيالىق پاتەنت جانە 23 اۆتورلىق كۋالىك الىندى، 22 مونوگرافيا جارىق كوردى. «Shymkent» الەۋمەتتىك-كاسىپ­كەرلىك كورپوراتسياسى ءبىزدىڭ عالىمداردىڭ 2 تەحنولوگياسىن وزىق عىلىمي جوبالار تىزبەسىنە ەنگىزدى. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى «شىمكەنت قالاسىن جاسىل ەكومە­گاپوليسكە اينالدىرۋ تۇجىرىم­داماسىن» ازىرلەدى جانە قازىرگى تاڭدا 4 جوبا ورىندالۋدا. 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زاڭدى تۇلعالار اراسىندا ونەر­تابىستار مەن پايدالى مودەل­دەردى پاتەنتتەۋگە ەلەكتروندى وتىنىمدەردى بەرۋ بويىنشا 2- ورىندى يەلەندى.        

تۇيىندەي كەلگەندە، ادامزات بالاسىنىڭ قول جەتكىزگەن ۇلى يگىلىكتەرىنىڭ بارلىعى ءبىلىم ارقىلى جاسالعان. زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ماقساتى – باسەكەگە قابىلەتتى مامان دا­يىنداۋ. وسى ورايدا ساپالى ءبىلىم بەرۋ م.اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەتى نازارىنان ەشقاشان تىس قالعان ەمەس.

 

داريا قوجامجاروۆا،

م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى-رەكتور

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىككە تولى سۋرەتتەر

رۋحانيات • بۇگىن، 13:05

كيىكتەردىڭ تولدەۋ كەزەڭى باستالدى

فوتوگالەرەيا • بۇگىن، 12:07

«بارىستىڭ» العاشقى ترانسفەرى

حوككەي • بۇگىن، 08:50

«ءان» بە، «ءۇن» بە؟

رۋحانيات • بۇگىن، 08:36

جۋرناليست قاسىم

رۋحانيات • بۇگىن، 08:34

ءسوز سويىل: ءازىل-وسپاق

رۋحانيات • بۇگىن، 08:32

دالالىق وركەنيەت تاعىلىمى

تاريح • بۇگىن، 08:23

بالاباقشانىڭ جوعىنان بارى جاقسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:18

كاسىپكە باۋلۋ – قاسيەتتى بورىش

ايماقتار • بۇگىن، 08:16

اتى-جونىمىزگە اباي بولايىق

قوعام • بۇگىن، 08:14

ءۇي ىشىندەگى ۇيلەسىم

پىكىر • بۇگىن، 08:06

قوي باققان وزار...

ايماقتار • بۇگىن، 08:03

حالىقارالىق قۇجاتتار قابىلداندى

قازاقستان • بۇگىن، 07:58

ايسبەرگ اقيقاتى

ادەبيەت • كەشە

جوق كىتاپتى ىزدەۋ

ادەبيەت • كەشە

كرەست-كەدەرگى...

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار