رۋحانيات • 20 ءساۋىر، 2021

جىراۋلىق ونەردىڭ جاناشىرلارى

62 رەت كورسەتىلدى

ۇلى جىراۋ، جىرشى، اقىن جامبىلدىڭ ونەرىن حالىققا كەڭ نا­سيحاتتاۋدا، تانىتۋدا، با­­عالاۋدا ادەبيەتىمىزدىڭ الىپ­تارىنىڭ ۇلكەن ۇلەس قوس­قا­نىن بايقايمىز. ساكەن سەي­فۋل­ليننىڭ، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ، ءسابيت مۇقانوۆتىڭ، عابيت مۇسى­رەپوۆتىڭ، عابيدەن ءمۇستا­فين­نىڭ، ءابدىلدا تاجىباەۆتىڭ جانە باسقا دا قازاق جازبا ادەبيەتى وكىل­دە­رىنىڭ جامبىل تۋرالى وي-تول­عانىستارى، ماقالالارى، ەستە­لىك­تەرى سۋىرىپ-سالما اقىندىق داستۇرگە، ايتىس ونەرىنىڭ تارلانىنا، جىرشىلىق، جىراۋلىق ونەردىڭ مايتالمانىنا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتتى بايقاتادى.

ساكەن سەيفۋللين 1927 جىلدان باستاپ جامبىلمەن بىرنەشە رەت كەزدەسكەن. ءوز ۇيىنە شاقىرىپ الىپ تا جىر­لارىن تىڭداعان. «جاباي باتىر»­ داستانىن، قۇلمامبەتپەن ايتىسىن جازىپ الىپ، ادەبيەت وقۋلىعىنا قوس­قان. س.سەيفۋلليننىڭ «كوپتومدىق شى­عارمالار جيناعىنىڭ» 6-تومىنا جاز­عان العى سوزىندە پروفەسسور تۇر­سىن­بەك كاكىشەۆ ساكەنگە قاتىس­تى: «اقان سەرى، ءبىرجان سال، مايكوت، قارا­قوجا، مۇسايىپ، ت.ب. ونەر قايرات­كەر­لەرىنىڭ مۇرالارىن ەل ارالاپ ءجۇ­رىپ جا­زىپ السا، جامبىل، كەنەن سىندى حالىق اقىندارىمەن جۇزبە-ءجۇز كەز­دەسىپ، جەتىسۋعا اتى ءماشћۇر وزگە جىر­شى­لاردىڭ سوزدەرىنە نازار اۋدار­عان» – دەيدى. «جامبىلدىڭ جىرلارى تەڭىز تۇبىندە شاشىلىپ جاتقان مار­جان سىقىلدى. ونى جيناپ الىپ، حالقىنىڭ قو­لىنا بەرۋ – ءبىزدىڭ ارقاي­سىمىزدىڭ ازا­ماتتىق بورىشىمىز» – دەگەن ساكەن سەي­فۋلليننىڭ با­عالاۋىنان ءوز زامانداستارىنا ۇلكەن مىندەت جۇكتەۋشىلىك اڭ­عارىلادى. ويتكەنى، جامبىلدىڭ توقسان جاسىنا دەيىن اۋىزشا شىعارعان ولەڭدەرى، ايتىستارى، تولعاۋلارى قاعاز بەتىنە تۇسپەگەن، تەك ءومىرىنىڭ سوڭعى ون جىلىندا عانا جادىنداعى جىرلارىن جاڭعىرتا جىرلاپ، جاڭادان شى­عارعانى بار، زامانعا ءۇن قوسقانى بار مول رۋحاني مۇرا قال­دىرعان. جام­بىلدىڭ جىر سەلى حح عاسىر­دىڭ 30-40-جىلدارىنداعى قازاق زيالىلا­رىنا «وشكەن جانىپ، ولگەن تىرىل­گەن­دەي» اسەر ەتكەنى بايقالادى. تەمىر­بەك­ جۇرگەنوۆ، وراز يساەۆتار 1934 جىلى قازاق حالىق تالانتتارىنىڭ سلە­تىنەن كەيىن جامبىلدىڭ جارقىراعان جۇل­دىزىنا ايرىقشا نازار اۋدارا باستاعان.

ءابدىلدا تاجىباەۆ 1936 جىلى جام­بىلدى ۇزىناعاشتان الماتىعا الىپ كە­لىپ، ءوز ۇيىندە بىرنەشە كۇن قوناق قى­­لادى. سول جولى مۇحتار اۋەزوۆتى، ءسابيت مۇقانوۆتى جامبىلمەن ۇيىندە جۇز­دەستىرىپ، تانىستىرادى. «وسىنداي ەدى اعا­لار» اتتى ەستەلىگىندە ول بىلاي دەپ جازادى:

«– ە، قۇنانباي ەلىنەن ەكەنسىڭ عوي، – دەپ جاكەڭ مۇحتارعا ءبىر قاراپ قويدى.

– اباي ەلىنەنمىن.

– ابايدى دا بىلەمىن. ول ونىڭ ولەڭ­شى بالاسى ەمەس پە؟.. ءبىزدىڭ جاق دۋان باسى ءاجى قۇنانبايدى جاقسى بىلگەن. ءوزى قىرعىزدىڭ شابدەنى سەكىلدى بولسا كەرەك قوي...

– ال مەن سارىارقادانمىن. ءبىر­جان، اقان، بالۋان شولاقتاردىڭ جەرى­نەنمىن، – دەپ ءسابيت داۋىستادى.

– بولساڭ بولارسىڭ، – دەدى جاكەڭ سابيتكە كەۋدەسىمەن بۇرىلىپ، – ءوزىڭ دە بالۋان شولاققا كەلەدى ەكەنسىڭ...

ءبارىمىز دە قارقىلداپ سۇيسىنە ك ۇلىپ قالدىق».

وسى جولىعىسۋدا مۇحتار اۋەزوۆ ءوزى باستاپ جامبىلدىڭ بىرنەشە ساعاتقا سوزىلعان جىر نوسەرىندەگى جىلت-جىلت وي، وبراز مارجاندارىن قاعازعا ءتۇسىرىپ الىپ وتىرادى. ءسابيت مۇقانوۆ تا اب­دىل­­­داعا «جاز، جازىپ ال!» دەۋمەن بولادى.

مۇحتار، ءسابيت، عابيتتەردىڭ حالىق اقى­نىن، ۇلى جىراۋدى تانىپ، باعالاۋى ءوز الدىنا، قالماقان ابدىقادىروۆ، تايىر جاروكوۆ، عالي ورمانوۆ، قاسىم توعىزاقوۆ، قاپان ساتىبالديندەر كەزەكپە-كەزەك جامبىل ۇيىندە حاتشىلىق قىزمەت اتقارعان ەكەن. جاكەڭنىڭ شابىت قىسقاندا شاشىپ تاستايتىن جىر شۋماقتارىن قالتقىسىز قاعازعا ءتۇسىرىپ وتىرعان.

ءا.تاجىباەۆ ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە مۇح­تار دا، ءسابيت تە جامبىلدىڭ سۋىرىپ-سالما ايتقىشتىق ونەرىنە ءتانتى بولا تۇسكىسى كەلىپ، تاقىرىپتار ۇسىنىپ، تاريحقا، وتكەنگە باعا بەرگىزىپ، ءبىراز سىناپ تا كورگەندەرىن جازادى.

جامبىلدىڭ توقتاۋسىز توككەن جىر جاڭ­بىرىن تىڭداي وتىرىپ: «جاكەڭ وسىن­داي ەكەن-اۋ... اقىن ەمەس، توپان عوي شا­لىڭ!»، – دەپ مۇنداي تۇستا ءسابيت قي­قۋعا باسىپ-باسىپ جىبەرەدى. – مىنەكي، – دەدى مۇحاڭ سابەڭە قاراپ، ەكى قولىن بىردەي جايىپ، – يمپروۆيزاتوردىڭ شە­بەرلىگى دەگەن وسى. ەپوستاعى بۇرىن قولدانىلىپ جۇرگەن وبرازداردى قالاي پاي­دالانادى! مۇدىرمەي اعىتىپ، ءوزىنىڭ بيىك يدەيالى تاماشا جىرىن تاباندا تۋدىرىپ وتىرعاندا، حالىق بايلىعى وعان التىنداي قۇيىلىپ، جارقىلداپ جاتقان جوق پا؟! بۇرىنعى ۇلى اقىندار وسىلاي سويلەگەن... – بۇل – ءجۇز جىلداردا ءبىر-اق كورىنەتىن قۇبىلىس. گومەر دەۋىمىزگە وسى جاكەڭ عانا سىياتىن بولۋ كەرەك...».

بۇل – جامبىلدى ماسكەۋدەگى قازاق كوركەم-ونەرىنىڭ ونكۇندىگىنە اپارار الدىنداعى سىناقتا بەرىلگەن باعا! كەيىن ءسابيت مۇقانوۆ ءوزىنىڭ ء«ومىر مەكتەبى» رومانىندا: «ونكۇندىك زور ابىرويمەن اياقتالدى. كۇلاش بايسەيىتوۆاعا «سسسر حالىق ارتيستكاسى» دەگەن اتاق بەرىلدى. قازاقتىڭ بىرنەشە ارتيستەرى مەن ار­تيست­كالارىنىڭ كەۋدەلەرىنە وردەندەر تاعىلدى. قازاق كوركەم ادەبيەتىنىڭ وكىل­­دەرىنەن ەكى ادامعا ەڭبەك قىزىل تۋ ور­دەنى بەرىلدى: اۋىز ادەبيەتىنىڭ بيىگى – جام­­بىل جاباەۆقا، جازبا ادەبيەتىنىڭ بيىگى – ساكەن سەيفۋللينگە» – دەپ جازدى.

جامبىل جىرىنىڭ قاراقاستەكتەن قالىقتاپ شىعىپ، الاتاۋدىڭ مۇزارت شىڭدارىن اينالا ۇشىپ، ماسكەۋ اسىپ، ودان ءارى الەم حالىقتارىنىڭ يگىلىگىنە اينالۋى وسىلاي باستالعان ەدى. سوندا جامبىل جىرىنىڭ جاناشىرلارى بولىپ الدىڭعى لەكتە قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرى جۇرگەنى قانداي عانيبەت!

1938 جىلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «جام­­­بىل جانە حالىق اقىندارى» اتتى ماقا­لاسى اۋەلى ورىس تىلىندە «كازاح­ستانس­كايا پراۆدا» گازەتىندە جارىق كو­رە­دى، كەيىن قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ باسىلا­دى. جالپى، قازاق حالقىنىڭ ۇشان-تەڭىز­ فولكلورلىق باي مۇراسىنان سۋسىن­داپ وسكەن، كەيىن ەۋروپالىق ءبىلىم دەڭ­گەيىنەن كورىنگەن م.اۋەزوۆ جام­بىل­دى قازاق حالىق پوەزياسىنىڭ، عا­سىر­لار­ بويى ءىنجۋ-مارجاندارىن بويىنا جيناعان فولكلورلىق ادەبيەتتىڭ تەڭدەسسىز وكىلى دەپ تانيدى. ۇلى ابايدى زەرتتەپ، قازاق جازبا پوەزياسىنىڭ ءحىح عاسىرداعى عۇلاما اقىنىن سان قىرىنان اشقان اۋەزوۆ، ەندى ۇلى جامبىلدىڭ ەپوستىق تۇلعا-جاراتىلىسىن تانۋدا، حح عاسىرداعى قازاقتىڭ سوڭعى جىراۋىن جۇرتشىلىققا تانىستىرۋدا دا كورەگەندىك بايقاتادى. ول: «جامبىل تۆورچەستۆوسىنىڭ نەگىزگى موتيۆتەرى مەن يدەيالىق، تاريحي تامىرلارى تىكە­لەي ونىڭ الدىندا وتكەن ماحامبەت، ءسۇيىنباي، ت.ب. پوەزياسىندا عانا جاتقان جوق، الدەقايدا تەرەڭدە – سان حالىقتىڭ ءارى سان عاسىرلىق كونە زامانعى ەپوسىندا، تاريحي جىرلارىندا، اڭىزدارى مەن اڭگىمە، حيكايا-مۇرالارىندا جاتىر» – دەپ تۇجىرىمدايدى. الەم حا­لىقتارىنىڭ فولكلورىنداعى سياق­تى حالىقتىڭ ارمان-اڭسارىن ارقالاۋ، بولاشاققا ءۇمىت-سەنىمىن وياتۋ – جامبىل جىرلارىنىڭ دا نەگىزگى ءتىنى، وزەگى بول­عاندىعىن، سونىمەن بىرگە ول ءوزى ءومىر سۇر­گەن ورتادا، قوعامدا دا حالىقتىڭ ءسو­زىن سويلەپ، ەلدىڭ مۇڭىن جوقتاعانىن، وزبىر­لىق، قيانات اتاۋلىعا ولەڭ سوزبەن قىرعيداي تيگەنىن، ەلدىڭ قامىن ويلاعان ەرلەرىن، باتىرلارىن اسپەتتەپ جىرعا قوسقانىن، داستاندار جازعانىن ايتادى. «مىناۋ تۇرعان ابايدىڭ سۋرەتى مە، ولەڭ ءسوزدىڭ ۇقساعان قۇدىرەتىنە. اقىل، قاي­­رات،ءبىلىمدى تەڭ ۇستاعان، قارسى كەلەر اباي­­دىڭ كىم بەتىنە!» – دەپ ۇلىلىقتى تا­­نىپ، تاعزىم جاساعانىنا دا كۋا بولامىز.

ءسابيت مۇقانوۆ 1946 جىلى جام­بىلدىڭ 100 جىلدىعىنا ارناپ شى­عا­رىلعان تولىق جيناعىنا العىسوز جا­زىپ، ماقالاسىن « ۇلىلىق سىرى» دەپ اتايدى. كەيىن بۇل ماقالا تولىق­تىرى­لىپ «جامبىل جاباەۆ» دەگەن اتپەن ادەبي پورترەتتەر جۇيەسىندە جازۋ­شى­نىڭ ون التى تومدىق تاڭدامالى شى­عار­مالار جيناعىندا جاريالاندى. جام­بىل جاباەۆتىڭ ومىرباياندىق ءارى شىعارما­شىلىق جولىن نەعۇرلىم مول قامتى­عان بۇل ماقالا ءوزىنىڭ قۇندىلىعىن جوي­مايتىنىنا ۋاقىت تورەشى كوز جەت­كىزە تۇسۋدە. وسىدان ون جىل بۇرىن ۇلى جىراۋدىڭ تۋعانىنا 165 جىل تولۋىنا وراي مەرەيتويلىق ءىس-شارالار جام­بىلدىڭ ۇزىناعاشتاعى مۋزەي-ۇيىنەن باستاۋ العان بولاتىن. مادەنيەت ۇيىندە مەرەكەلىك جيىن بولدى. وعان ءبىر توپ قالامگەر قاتىستىق. وسى مەرەيتوي قوناقتارىنا جامبىلدىڭ 2 تومدىق تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى سىيعا تاراتىلدى. العى سوزىنە «كەمەڭگەر اقىن» دەگەن اتپەن س.مۇقانوۆتىڭ جوعارىدا اتالعان ماقالاسى بەرىلگەن. قوس تومدىقتىڭ قۇراستىرۋشىسى پروفەسسور سۇلتانعالي سادىرباەۆ ەدى.

س.مۇقانوۆ ءوزىنىڭ پورترەتتىك ماقالا­سىندا جامبىلدى قازاق جىرشىلىق، جىراۋلىق مەكتەبىنىڭ حح عاسىرداعى ءىرى وكىلى دەپ تانىپ، وسى ويىن بىلاي دا اڭ­عارتادى: «جاكەڭ الەۋمەتتىك جانە­ جەكە ومىرىندەگى ءسوزىنىڭ كوبىن ولەڭ­مەن سويلەگەن كىسى. بىراق وقۋشى كوپ­­شىلىككە ەسكەرتە كەتەتىن نارسە: جاكەڭ­ دە، ءسوزدى ولەڭمەن سويلەي­تىن وزگە اقىن­دار دا ەشۋاقىتتا ولەڭ­دەرىن جيناۋ نە­مەسە ساقتاۋ ماقساتىمەن ايت­پاي­دى، ولار كەزەگى كەلگەن جەردە ولەڭ­­مەن سويلەپ قالادى دا، سول ولەڭ ءسوزدى تىڭ­داۋ­شىلاردان ۇعىپ تاراتاتىندار بولماسا، اقىننىڭ ءوزى ايتقان ولەڭ-ءسوزىن ەسىنە ساق­تاۋعا تىرىسپايدى، قايتالاپ ايتپايدى. سون­دىقتان دا قازاقتىڭ يا بولماسا باسقا ەلدەردىڭ حالىق اقىندارىنىڭ ءبىر زور تاريحي وقيعاعا ارنالعان ۇزاق جەلىلى جىرلارى، يا ۇزاق كولەمدى ايتىس­تارى بولماسا، قىسقا تاقىرىپقا ارناعان جىرلارىنىڭ جۇزدەن توقسان توعىزى ۇمىتىلىپ وتىرادى. ارعى عاسىرلاردىڭ ۇمىتىلعان قازاق اقىندارىن ايتپاعاندا، ءحىح عا­سىردا اتتارى ءمالىم قازاق اقىندارىنىڭ كوبىن ايتىس جانرى ارقىلى عانا بىلە­تىندىگىمىز وسىدان».

1846 جىلى تۋىپ، 1945 جىلى دۇ­نيەدەن وزعان جامبىلدىڭ عاسىرلىق عۇمىرىنىڭ 85 جىلى اقىندىقپەن وتكە­نىنە نازار اۋدارتا وتىرىپ، س.مۇقانوۆ ونىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى ون جىلىندا عانا جىرلارىن قاعازعا ءتۇسىرىپ الۋ ءىسى جەدەل قولعا الىنعانىن، وسىنىڭ ناتي­جەسىندە قىرۋار جىر-داستاندارى حالىق يگىلىگىنە جاراتىلعانىن تىلگە تيەك ەتەدى. س.مۇقانوۆ جامبىل تۋرالى ماقالالارىنداعى وي-پىكىرلەرىن «اۋىز ادەبيەتىنىڭ بيىگى»، «حالىق اقىنى»، ء«سوزدى ولەڭمەن سويلەيتىن ادام» دەگەن انىقتاما اتاۋمەن ايقىنداپ وتى­راتىنىن بايقايمىز. جامبىل مەن س.مۇقانوۆ اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناستى جازىپ وتىرعاندا مىنا ءبىر دەرەك ويعا ورالا بەردى. نەگىزى، س.مۇقانوۆقا قاتىستى بۇل دەرەكتى كەلتىرۋشى – ەسەن­كەلدى جاقىپوۆ، ونى جازىپ العان – گەرولد بەلگەر. ءبىز ەندى سوعان نازار اۋدارتايىق: «...ابدەن قارتايىپ، توزعان جامبىل ءبىر كۇنى قاتتى اۋىرىپ قالادى. شالدى ءۇيتىپ-ءبۇيتىپ ەمحاناعا جەت­كىزەدى. ەسى كىرەسىلى-شىعاسىلى. كو­­ڭىلىن سۇراپ سابەڭ بارادى. بارسا، شالدىڭ جاعدايى وتە ناشار. ازەر سويلەيدى. ء«سابيت، – دەيدى شال، – كەتىپ بارام. دەمىم تاۋسىلدى. سەن مەنىڭ جانازامدى شىعار». نە ىستەۋ كەرەك؟ سوۆەت زامانى. ءسابيت بولسا قىزىلدىڭ قىزىلى. بىراق شال كەتىپ بارا جاتىر. جۇزگە كەلگەن شال كەڭەس وكىمەتىن قايت­سىن؟! سابەڭ دەرەۋ دارىگەر مەن مەدبيكەنى شىعارىپ جىبەرىپ، ەسىكتى جاۋىپ، جاكەڭنىڭ قاسىنا وتىرا قالىپ، ايات وقي باستايدى عوي. جاكەڭ تىڭداپ جاتىپ، ءجۇرىپ كەتىپتى...

مىنە، ەرلىك، ازاماتتىق، ادامگەرشىلىك دەپ وسىنى ايت. مۇنداي سابەڭدى كىم بىلگەن، كىم كورگەن؟! ەستەلىك جازساڭ، وسىن­داي جۇرت ەستىمەگەن مالىمەتتەردى كور­سەتىپ، ءتىزىپ، ادامنىڭ رۋحىن كوتە­رەر دەرەك كەلتىر. سولاي ەمەس پە؟ الدە، مە­نىكى دۇرىس ەمەس پە؟» – دەپتى ەسەن­كەلدى جاقىپوۆ.

1941-1945 جىلدارداعى سۇراپىل سو­عىس جىلدارىندا قىسقا مەرزىمدىك ساپارمەن تۋعان جەرىنە كەلىپ قايتقان قازاقتىڭ قوس باتىرى مالىك عابدۋللين مەن باۋىرجان مومىش ۇلىن «جاكەڭنىڭ باتاسىن الىڭدار!» – دەپ سابەڭ كەزەكپە-كەزەك جامبىلعا ەرتىپ بارادى. بۇل جونىندە سابەڭ دە جازدى، مالىك پەن باۋىرجان دا ءوز ەستەلىكتەرىندە تارتىمدى توقتالعان. جاكەڭ قازاقتىڭ اتاقتى اقىندارىن، جازۋشىلارىن، باتىرلارىن ءبىر كورگەندە سىناي قاراپ، ءدال باعا بەرىپ وتىرعانى دا قايران قالدىرادى.

« ۇلى ابايدىڭ قۇرداسى، كوزى تى­رىسىندە گومەر اتانعان الىپ اقىن اتا­مىز جامبىل دۇنيەگە ەكى رەت تۋىپ كەلگەن ادام: توعىز اي، توعىز كۇندە انا قۇرساعىنان تۋدى، توقسان جاسقا كەلگەندە زامان قۇرساعىنان تاعى ءبىر تۋدى... قازاقتىڭ گومەرىن تۋعىزۋ ءۇشىن زامان توقسان جىل تولعاتتى...

اقىن جامبىلدىڭ ەكى رەت تۋعانى دا، ءتۇرلى زاماندا جاساعانى دا، ءومى­رى­نىڭ ەڭ سوڭعى ون جىلىندا بۇكىل دۇ­نيە تانىعان اتاق الۋى دا – فەنو­مەن. سيرەك كەزدەسەتىن، سەبەبىن وسى كۇنگە دەيىن عىلىم تابا الماي قويعان سىر. اسىرە­سە توقسان جاس پەن ءجۇزدىڭ ارا­سىنداعى ون جىلدا اقىندىق دارىن­نىڭ بۇرىنعىسىنا قاراعاندا ەسەلەپ شارىقتاپ كەتۋى دۇنيەجۇزىلىك دانا­لار­دىڭ­ ومىرىنەن دە كەزدەسكەن ەمەس». بۇل – قازاقتىڭ ءسوز زەرگەرى، كلاسسيك جازۋشىمىز عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ جامبىل تۋرالى جازىلعان «فەنومەن – فەنيكس» اتتى ماقالاسىنان الىنعان ءۇزىندى. وندا ۇلى جى­راۋدىڭ ءجۇز جىل جاساعان ۇزاق عۇ­مىرىنا تاڭعالۋدان گورى، ءجۇز جىلدىڭ سوڭ­عى ون جىلىنداعى بۇرقىراپ كوزى اشىل­عان جىر دارياسىنا تاڭىرقاۋ باسىم. بۇل ماقالاسىندا عابەڭ جامبىل جاباەۆتىڭ عۇمىرباياندىق قىرىنا از توقتالادى، ىشكى جان دۇنيەسىندەگى عالامات بۋىرقانۋدىڭ سىرىن اشۋعا ۇم­تىلادى: «جامبىل ومىرگە جىميا قاراپ، سىناي وسكەن اقىن ەدى. ونىڭ ويلى كوزدەرىنىڭ تۇبىندە قاشاندا ءبىر سىقاق ۇشقىنى تۇراتىن. الدەنەنى تۇ­سىندىرە باستاساڭ «مەن ءبىر الجۋعا اينال­عان شال دەپ وتىرسىڭ-اۋ!» دەگىسى كەلگەن­دەي، مۇرت استىنان ميىعى جىميا باس­تاعانىن سەزۋشى ەدىڭ. ايتا باس­تا­عانىڭدى ءىلىپ اكەتىپ، ولەڭمەن وزىڭە قايتا ايتقاندا اقىن جۇرەگىنىڭ ىستىق جالىنىنا، وي-سەزىمىنىڭ تەرەڭدىگىنە تاڭعالاتىنسىڭ»، – دەيدى ول.

كەيدە ويلايسىڭ، تاڭىرقاپ وتىرىپ تا تالاي سىردى اشۋعا بولادى ەكەن-اۋ دەپ. عابەڭ جازادى: «تاڭعالارلىق ءبىر نارسە­ – وزىمەن تۇستاس اقىنداردىڭ با­رىندە ازىراق تورىعۋ بولسا، جاكەڭدە ول جوق. ءتۇن ارتىندا كۇن بارىنا شەكتەنگەن ەمەس...». وسىنىڭ ءبارىن جاڭا داۋىردە قايتا تۋعان اقىننىڭ وزىندىك ەرەك­شە بولمىسى دەپ ۇعىندىرادى. 1953 جىلى ن.پوگودين مەن ءا.تاجىباەۆتىڭ ستسەناريى بويىنشا رەجيسسەر ەفيم دزيگان «جامبىل» كينوكارتيناسىن تۇسىرەدى. باستى رولدە – شاكەن اي­مانوۆ. وسى فيلم تۋرالى عابيت مۇ­­سى­رەپوۆ تالداپ رەتسەنزيا جازادى. كي­نو­­كارتينانىڭ جەتىستىكتەرىمەن قوسا، كوپ­تەگەن كەمشىلىك تۇستارىن با­قاي­­­شاعىنا دەيىن شاعىپ، تالدايدى. عابەڭدى تولعاندىرعان كينونىڭ ءتۇ­سىرىلۋى عانا ەمەس، جامبىل وبرازىنىڭ قاي دەڭگەيدە شىققاندىعى. بۇل رەتتە دە ع.مۇسىرەپوۆتى حالىقتىق اقىننىڭ عا­جايىپ عۇمىرناماسى بەيجاي قالدىر­ماعانىن بايقايمىز.

 «جامبىل – مەنىڭ جاي اتىم، حالىق – مەنىڭ شىن اتىم!» دەپ ايتۋ ءۇشىن ادام­نىڭ بويىندا قانشاما قايرات پەن كۇش، رۋح پەن جىگەر، ورلىك پەن ەرلىك، ۇلتتىق نامىس بۋىرقانىپ جاتۋى كەرەك دەسەڭىزشى! جامبىل ۇلى جىراۋ رەتىندە تۇستاس زامانداستارىنا، ادەبي قاۋىمعا قانشالىقتى ۇعىنىقتى بولدى دەسەك تە، بولمىس-ءبىتىمى تۇلعالانا بەرەتىن، زەرتتەلە بەرەتىن، جاڭا قىرلارىمەن تانىلا بەرەتىن كۇردەلى تۇلعا.

 

ادىلعازى قايىربەكوۆ،

اقىن، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، الماتىداعى س.مۇقانوۆ پەن ع.مۇسىرەپوۆتىڭ ادەبي-مەموريالدىق مۋزەي كەشەنىنىڭ جەتەكشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

بالۋان شولاقتىڭ دومبىراسى

ونەر • بۇگىن، 09:00

جازعا سالەم جولدايىق

ونەر • بۇگىن، 08:55

جىلقىشى اۋىلدىڭ جاقسىلىعى

ايماقتار • بۇگىن، 08:54

قانمەن جازىلعان كارتينالار

تاريح • بۇگىن، 08:45

ستۋدەنتتەردىڭ ءسوز سايىسى

ونەر • بۇگىن، 08:41

وڭتايلى ونلاين اۋكتسيون

تەحنولوگيا • بۇگىن، 08:35

قولدى بولىپ جاتقان قاراۋسىز مال

ايماقتار • بۇگىن، 08:30

2021 جىل – قالپىنا كەلۋ كەزەڭى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:25

كيىك كۇيىك پە؟

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:18

قاۋىپتىڭ بەتىن ۆاكتسينا قايتارادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:15

«وسىعان دەيىن نەگە بىرىكپەدى؟»

مەديتسينا • بۇگىن، 08:13

قورقىنىشتى سەيىلتۋ قۇرالى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:11

ءۇي سالعانعا – ۇلكەن كومەك

قوعام • بۇگىن، 08:05

بارتيمەن شەبەرلىك بايقاستى

تەننيس • بۇگىن، 08:05

«جىگىتتەر بار نارقاسقا...»

سپورت • بۇگىن، 07:59

ەكونوميكا دامۋ جولاعىنا شىقتى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:58

تۇركىستاننىڭ جاڭا ءداۋىرى

قوعام • بۇگىن، 07:55

ۇقساس جاڭالىقتار