ادامزات بالاسى مۇنداي ناۋبەتتى سان مارتە باسىنان وتكەرگەنى اقيقات. اتى جامان وبا, شەشەك, قىزىل, باسقا دا جۇقپالى ىندەتتەر جەر بەتىنەن ميلليونداعان ادامدى جالماپ كەتكەنى بەلگىلى. سونىمەن كۇرەسە ءجۇرىپ, ادام ءتۇرلى ەكپەنى ويلاپ تاپقان. جاڭا تۋعان نارەستەگە دۇنيەگە كەلە سالىسىمەن, اۋرۋدىڭ الدىن الىپ, كەيىن ءۇش اي, التى اي, ءبىر جىل, باسقا دا ۋاقىتتا كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەكپە سالىناتىنىن ءبارىمىز دە بىلەمىز بۇگىندە. وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن قازاق توپىراعىندا وسىنداي جۇقپالى ىندەت تاراپ, حالقىمىزدى باۋداي ءتۇسىرىپ, تالايدى جالماپ ءوتىپتى. سول تۇستا كوزىقاراقتى ءبىر اۋىلدىڭ اقساقالى جۇرتتى جيناپ الىپ, اۋىلدى اينالدىرا وتىن ۇيگىزىپ جيناتىپ, سونى كۇندىز-ءتۇنى تۇتىندەتىپ, جاققىزىپتى. بۇل قازىرگى تىلمەن ايتقاندا دەزينفەكتسيا بولعان كورىنەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە وزگەلەردى جالماعان ىندەت الگى
اۋىلدى اينالىپ ءوتىپتى. وسىلايشا جۇرت امان قالعان دەيدى وسىنداي وقيعانى ەسكە سالعان كونەكوز قاريا. سوڭعى ەلۋ-الپىس جىلدا ءتۇرلى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الىپ, ءتىپتى تۇماۋعا دا قارسى ەكپە سالدىرۋ قالىپتى جاعدايعا اينالعان.
ال مىنا بالە بۇرىن-سوڭدى بولماعان, جۇرتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەزدەسپەگەن ىندەت كورىنەدى. سوندىقتان وتكەن جىلى العاشقىدا جۇرت ابدىراپ قالدى. سول كەزدە حالىقتىڭ كوپ بولىگى بۇعان سەنبەي, ءتىپتى كۇلكىگە اينالدىرىپ مازاقتاعانداي بولعان. الايدا جاعداي قيىنداپ, اۋرۋحانالاردا ورىن بولماي, ءبىراز ادام تىنىسى تارىلىپ, وكپەسى قىسىلىپ, اياق استىنان كوز جۇمعان تۇستا ەل ەسىن جيا باستادى. ءتۇرلى قاۋەسەت تاراپ, جۇرت ەمدەلۋدىڭ الۋان ءتۇرىن ويلاپ تاۋىپ, جانتالاسا ارەكەت ەتۋگە كوشتى. ءۇيدى الاستادى, ادىراسپان جاقتى, تۇتىندەتتى. سارىمساق, ليمون, ءزىمبىر دەيسىڭ بە, ءتىپتى سپيرتتىك ىشىمدىكتەرگە جۇگىندى. يممۋنيتەتتى كوتەرۋ كەرەك دەپ, مايلى تاماق جەپ, ساۋمال, قىمىز, شۇباتقا باس قويدى.
الايدا جاعداي قيىنداي تۇسكەنىمەن, جۇرت توي وتكىزۋدى قويمادى. بىرنەشە جۇزدەپ ادام شاقىرىپ, استىرتىن تىعىلىپ توي جاساۋ تولاستار ەمەس. اس بەرۋ, ومىردەن وتكەندەردى ەسكە الۋ شارالارىنا ادامدى كوپتەپ شاقىرۋ ءالى جالعاسۋدا. بۇل دا ىندەتتىڭ كەڭ تارالۋىنا اسەر ەتۋدە. سونداي باسقوسۋلارعا قاتىسىپ كەلىپ, اۋىرىپ, ونى وتباسىنىڭ وزگە ادامدارىنا, باسقا دا ارالاسقاندارعا جۇقتىرىپ, كوز جۇمعاندار ءجيى كەزدەسۋدە. حالقىمىز مۇنداي شارالارعا بارماسا ۇيات, اعايىن رەنجيدى دەگەن تۇسىنىكتەن ءالى دە ارىلا الماي كەلەدى. سوڭعى وتىز جىلدا اۋىردىڭ استىمەن, جەڭىلدىڭ ۇستىمەن ءجۇرىپ, وڭاي پايدا تاپقىسى كەلەتىن قاپتاعان انشىلەر دە, ساۋىقشىل حالىققا ارنالعان تويحانالار دا قاپتاپ كەتتى. سول تويحانا يەلەرىنە ءتيىستى شارا قولدانسا دا, ايىپپۇل تولەتسە دە توقتايتىن ءتۇرى جوق. ەندى الگى عيماراتتاردى ەلەكتر قۋاتىنان اجىراتىپ, سۋىن ءوشىرىپ, كەيبىرىنىڭ جۇمىسىن مۇلدە توقتاتۋ شاراسى قالدى دەيدى تەكسەرۋشىلەر. ءبىز مىنا جاعدايدان كەيىن تابىسسىز قالدىق, جۇمىسسىز قالدىق دەپ بايبالام سالۋشىلار دا كوبەيدى. ال ەڭبەكتەنەمىن دەگەن ادامعا ماڭداي تەرىن اعىزىپ جۇمىس ىستەگىسى كەلسە شارۋا كوپ. ول ەندى باسقا اڭگىمە.
ەكپە ماسەلەسىنە قايتا ورالايىق. جاعدايعا قاراي جەدەل جاسالعان ەكپە-ۆاكتسينا تۇرىنەن قاۋىپتەنىپ, ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ وتىرعان ادامدار دا بارشىلىق. بۇل ۆاكتسينا قانشالىقتى ساپالى دەپ الاڭداۋدا. ءبىز سىناق جاساي سالاتىن قويان ەمەسپىز. قازىرگى ەكپەلەردى دايىنداۋ وتە جىلدام, ءتيىستى سىناقتان وتپەگەن, ونىڭ سالدارى قالاي بولار ەكەن دەگەن ويدا. وعان الەۋمەتتىك جەلىلەردەن تاراعان ءتۇرلى قاۋەسەت, الىپقاشپا اڭگىمەلەر دە اسەر ەتۋدە. قازىر نەگىزىنەن دارىگەرلەر, مۇعالىمدەر جانە كۇش قۇرىلىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەكپە سالدىرىپ, ەندى نيەتتەنگەن جاندار دا سالىپ جاتىر. ىندەت قاۋپى ورشىگەن سايىن كوپ ادامدار تەزىرەك ەكپە سالدىرىپ العىسى كەلەدى. بىرقاتار جاسى ۇلعايعان كىسىلەر ونى قاجەت ەمەس دەپ ويلاۋدا. دەمەك, ونداي كىسىلەردىڭ ساقتىق شارالارىن ۇستانىپ, ۇيدەن كوپ شىقپاعانى دۇرىس. قارت كىسىلەردىڭ كوبىندە ءارتۇرلى اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى بار.
بۇل ءوزى بۇرىن-سوڭدى بولماعان ىندەت قوي. عالىمدار مەن مەديتسينا ماماندارى مۇنى ەندى زەرتتەپ, جاڭالىقتار اشىپ جاتىر. وسى كۇندەرى بۇل ىندەتپەن سيمپتومسىز, ياعني بەلگىسى بايقالمايتىن كۇيدە – جەڭىل تۇرىمەن اۋىرعاندار كوپ ەكەنى ايتىلۋدا. ونى ادامدار وزدەرى دە بىلمەي, سەزبەي جۇرە بەرەدى ەكەن. ونىڭ قاۋىپتىسى سول, اۋرۋدى وزگەلەرگە جۇقتىراتىنى. قازىر وسى اۋرۋدىڭ سيمپتومسىز, ياعني جەڭىل تۇرىمەن اۋىرعاندار ەلىمىزدە ملن-نان اسادى دەگەن بولجام ايتىلۋدا.
ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدە نەبارى 120 مىڭنان اسا ادام ەكپە سالدىردى دەگەن مالىمەت ايتىلدى. وسىنىڭ ءوزى ناقتى ەمەس. قالاي بولعاندا دا بۇل تىم از. مىنانداي قارقىنمەن جىل سوڭىنا دەيىن قازاقستان جۇرتشىلىعىنىڭ 6 ملن-ى ەكپە سالدىرادى دەگەنگە سەنۋ قيىن. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاراپىنان ناۋرىز ايىندا ون شاقتى كۇن ۆاكتسينا سالدىرۋ سايابىرسىپ تا قالعان. ەندى جاعداي قيىنداپ, ىندەت قايتا ورشىگەن سوڭ ەكپە سالدىرۋدى كوبەيتۋ تۋرالى شۇعىل ارەكەت ەتە باستادى. مينيستر رەسەيدەن 2,5 ملن, اقش-تان, قىتايدان ۆاكتسينا الامىز دەپ قالدى. مۇنىڭ ءبارى قىرۋار قارجى. ال وسى ايدىڭ سوڭىندا قازاقستان ءوز ەكپەسىن شىعارادى. باستىسى, قاراجات ەمەس, ادامداردىڭ ساۋلىعى, ارينە.
قازىرگە دەيىن ەلىمىزدە ۆاكتسينا سالدىرعانداردىڭ ءبارى ساۋ. جالپى, ەكپەنىڭ ساپاسىن ودان ءارى دامىتىپ, ونى بولشاقتا جاس بالالاردان باستاپ ەكتىرۋدى جولعا قوياتىن بولسا, ىندەتتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋعا بولعانداي. ال قازىرگى قىسىلتاياڭ زاماندا ونى اسىقپاي زەرتتەپ, وعان جىلدار جۇمساپ, جاعانى كەڭگە سالۋعا ۋاقىت تار. ىندەت ءورشىپ بارادى. بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە كەمشىلىك شاش-ەتەكتەن. ەڭ ۇلكەن مەگاپوليس الماتىدا ىندەت جۇقتىرعاندار كوبەيىپ, «الماتى ارەنا» عيماراتىنا ناۋقاستاردى جاتقىزا باستادى. ءدارىحانالاردا, ەمحانالاردا دارىلەر جەتىسپەۋشىلىگى بايقالۋدا. سوندا ءسوزى مەن ءىسى قابىسپايتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى نە ءبىتىرىپ وتىر؟ بۇل تۋرالى جاقىندا دەپۋتاتتار پارلامەنت تورىنەن ماسەلە كوتەردى. مەملەكەت باسشىسى دا سىن تەزىنە الىپ, قاتاڭ شارا قولدانىلاتىنىن ايتتى.
قازىر كۇندەلىكتى اقپاراتقا قۇلاق تۇرسەك, الەمنىڭ كەيبىر ەلدەرىندە حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ۆاكتسينا سالدىرىپ ۇلگەرگەنى ايتىلۋدا. بىزگە دە بۇل ىستە كەشەۋىلدەۋدىڭ ءجونى جوق.
ساياسات بەيىسباي,
جۋرناليست
