الەم • 15 ءساۋىر، 2021

ىندەتتىڭ بەتىن ۆاكتسينا قايتارا ما؟

53 رەت كورسەتىلدى

«پاندەميا»، COVID-19، «كوروناۆيرۋس» تاقىرىپتارى قانشا جەردەن جاۋىر بولسا دا، ىندەتتىڭ قاۋپى سەيىلمەي، بۇل ماسەلەنى اينالىپ وتە المايمىز. سوندىقتان جاھانعا ورتاق بۇل داعدارىسقا قاتىستى الەم ەلدەرىنىڭ ارەكەتتەرىن ءجىتى باقىلاپ كەلەمىز.

ءبىر جىلدان استام ۋاقىت الەم جۇرتىن اۋرەگە سالىپ، ءتۇرلى سالاعا وراسان زيان تيگىزگەن ىندەتپەن كۇرەستە ۆاكتسيناعا ماڭىزدى ءرول بەرىلگەنى انىق. ماماندار بۇل قاۋىپ حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى ۆاكتسينا سالدىرعاندا عانا جويىلادى دەگەن پىكىر بىلدىرۋدە.

ىندەتتىڭ ەمى تابىلعانىمەن، ونى دەرتكە شيپا ەتۋدىڭ ماسەلەسى شاش ەتەكتەن سەكىلدى. تيىمدىلىگىن راستاعان ۆاكتسينالاردىڭ كەرى اسەرى، جەتكىزىلۋى مەن قول­جەتىم­دىلىگىنە قاتىستى قوسىمشا سۇراق كوپ. ەڭ الدىمەن، حالىقتى ۆاكتسينا سالدىرۋدىڭ ماسەلەسى الاڭداتىپ وتىر. ەكپە الۋدان تارتىناتىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە كەلگەندە ەكى ۇدايلى ويدا. بۇعان باق-تا تاراعان كەيبىر شەتەلدىك ۆاكتسينالاردىڭ كەرى اسەرلەرى دە سەبەپ بولىپ وتىر. دەگەنمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماماندارى تۇرعىندارعا ۆاكتسينا سالىنباسا، جاھاندىق پاندەميانى وڭايلىقپەن جەڭە المايتىنىمىزدى ايتىپ كەلەدى.

ستاتيستيكاعا سەنسەك، الەم بو­يىنشا 152 ەلدە 815 ملن-عا جۋىق ادامعا ۆاكتسينا سالىنعان. دەسە دە، ىندەت جۇقتىرعانداردىڭ قارقى­نى باسەڭدەمەي تۇر. بۇل تۋرالى دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ وكىلدەرى مەن مەم­لەكەتتەر باسشىلارى ءجيى ايتىپ ءجۇر.

حالىقتى ۆاكتسينا سالدىرۋعا ۇندەگەن حابارلارمەن قاتار، ۆاكتسينادان كەيىن سىرقاتتانىپ قالعاندار تۋرالى اڭگىمەلەر دە ازايماي تۇر. بۇل ميلليونداعان ادامدا ءبىر كەزدەسەتىن سيرەك جاعداي بولعانىمەن، كوپتىڭ نازارىن بىردەن اۋدارىپ ۇلگەرۋدە. وسىعان دەيىن قاننىڭ ۇيۋىمەن ءبىر عانا – AstraZeneca اعىلشىن-شۆەد ۆاكتسيناسى بايلانىستىرىلعان بولسا، جاقىندا امەريكالىق Johnson & Johnson (J&J) ۆاكتسيناسى دا تۋرا وسىنداي كۇدىككە ءىلىندى. سيرەك انىقتالعان جاعدايلاردا دارىگەرلەر قاننىڭ ءدال بۇلاي ۇيۋى وزگەشە ەكەنىن بايقاعان. سيندروم جاستار اراسىندا ءجيى كەزدەسكەن. مۇنداي كەرى اسەرىن بايقاعان كەيبىر ەلدىڭ زەرتتەۋشىلەرى AstraZeneca ۆاكتسيناسىن قولدانۋدى تولىعىمەن توقتاتقان نەمەسە جاس بويىنشا شەكتەۋ قويعان. قارسى بولعاندار اراسىندا ەۋروپا ەلدەرى بار. ال ۇلى­بريتانيانىڭ دەنساۋلىق ساق­تاۋ ورگاندارى 30 جاسقا تول­ماعاندارعا باسقا ۆاكتسينا سال­دى­رۋعا كەڭەس بەرەدى. اقش-تا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرى جا­ناما اسەردى باعالاۋ جانە دارى­گەر­لەردىڭ ونى قالاي تانۋعا جانە ەمدەۋگە بولاتىندىعى تۋرالى حاباردارلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن J&J ۆاكتسيناسىن قولدانۋدى توقتاتا تۇرۋدى ۇسىندى.

ۇلىبريتانيادا AstraZeneca ۆاكتسيناسىنىڭ 20 مم دوزاسىن ەنگىز­گەننەن كەيىن 31 ناۋرىزعا دەيىن 79 ادامنىڭ ترومبوتسيتتەر سانى تومەندەپ، قانى ۇيىعانى تىركەلگەن. ال قايتىس بولعان 19 ادامنىڭ ۇشەۋى 30 جاسقا دا تولماعان ەكەن. دەگەنمەن ماماندار بۇل ادامداردىڭ ولىمىنە قانىنىڭ ۇيۋى سەبەپ بولماۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزگەن. كەيبىر پىكىرلەر بۇل جاعدايدى تولىق زەرتتەمەي جاتىپ ۆاكتسينا سالۋدى تولىعىمەن توقتاتۋعا بولمايتىنىن العا تارتادى.

ۇلىبريتانيادا جالپى 32 ملن-نان استام ادام كەم دەگەندە ءبىر دوزا ۆاكتسينا الىپ ۇلگەرگەن. بۇل – ەلدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەڭ ۇلكەن ۆاكتسينالاۋ باعدارلاماسىنىڭ بولىگى. تەك اعىلشىندار ءۇشىن ەمەس، بۇل بۇكىل الەمدەگى ەڭ ءىرى ۆاكتسينالاۋ ناۋقانى دەۋگە بولادى.

جوعارىدا ايتقان قوس ۆاك­تسي­نانىڭ قانداي بايلانىسى بار دەگەنگە كەلسەك، ەكەۋى دە ۇقساس جولمەن جاسالعان. زەرتتەۋشىلەر تۇماۋ ۆيرۋسىنىڭ ءالسىز ءتۇرىن نەمەسە ادەنوۆيرۋس قولدانعان. كوروناۆيرۋسقا ورتاق گەنەتيكالىق ماتەريالدى ەنگىزۋ ءۇشىن وزگەرىسكە ۇشىراعان ۆيرۋس اعزاعا تۇسكەندە ىندەتتى تۋدىرا المايدى. ۇلىبريتانيانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرى ۆاكتسينا سالۋدان كەيىن پايدا بولعان سيندرومدى قان سۇيىلتاتىن انتيكواگۋليانت پرەپاراتتاردىڭ ءبىرى گەپاريننىڭ كەرى اسەرىنە ۇقساس ەكەنىن بايقاعان. ۆاكتسينانىڭ بۇر پروتسەسكە قالاي اسەر ەتكەنى ءالى دە زەرتتەلىپ جاتىر. زەرتتەۋشىلەر بۇل كەرى اسەردىڭ J&J جانە AstraZeneca ەكپەلەرىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ادەنوۆيرۋستىڭ نە سۋىق ۆيرۋستىڭ زيانسىز نۇسقاسىمەن بايلانىسى بار نە جوعىن قارايدى. رەسەيلىك Sputnik V مەن قىتايلىق CanSino Biologics ۆاكتسيناسى دا وسى ادەنوۆيرۋستى قولدانعان. ۇلىبريتانيا مەن اقش Covid ۆاكتسيناسىنىڭ كەز كەلگەن كومپونەنتىنە اللەرگياسى بار ادامدارعا ونى الماۋعا كەڭەس بەرىپ وتىر. امەريكالىق اۋرۋلاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىقتارى مەن ازىق-ت ۇلىك جانە ءدارى-دارمەكتەر باسقارماسى (FDA) J&J ۆاكتسيناسىن العان 6 ايەلدىڭ جاعدايىن باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعانىن ايتىپ، ازىرگە ەكپەنى توقتاتا تۇرۋدى شەشكەن. ال وسىعان دەيىن امەريكالىقتارعا بارلىعى 6،8 ملن J&J ۆاكتسيناسىنىڭ دوزاسى سالىنىپ قويعان. FDA (اقش-تىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە ءدارى-دارمەكتەر باسقارماسى) بۇل قادامدى ساقتىق شارالارىن ۇستانۋ ءۇشىن ماڭىزدى دەپ مالىمدەدى. سەبەبى ۆاكتسينانىڭ كەرى اسەرىنەن ءبىر ادامنىڭ قايتىس بولعانى جانە بىرەۋىنىڭ اۋىر جاعدايدا جاتقانى بەلگىلى بولعان. جوعارىدا ايتقان 6 ناۋقاستىڭ جاسى 18-48 ارالىعىندا، بارلىعى دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلاۋىن ۆاكتسينا العان سوڭ 6-13 كۇن ىشىندە بايقاعان. وسى وقيعادان دەيىن اقش-تاعى بارلىق فەدەرالدى سايتتار ۆاكتسينانىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى قوسىمشا زەرتتەۋلەر اياقتالعانعا دەيىن ونى قولدانۋدى توقتاتتى.

گونكونگ، گەرمانيا، نورۆەگيا سەكىلدى ەلدەردە ۆاكتسينا سالدىرعان ادامداردىڭ قايتىس بولۋىنا بايلانىستى بىرنەشە وقيعا تىركەگەن. الايدا زەرتتەۋدىڭ ازدىعىنا بايلانىستى بۇل ادامداردىڭ ولىمىنە ەكپە سەبەپ بولدى دەپ ناقتى ايتۋ مۇمكىن بولماي تۇرعان كورىنەدى. اسىرەسە ەگدە جاستاعى سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامداردىڭ دەنساۋلىعى نەگە كۇرت تومەندەگەنى بەلگىسىز. بۇل الداعى ۋاقىتتا تاعى دا زەرتتەۋدى قاجەت ەتپەك. دەسە دە مەديتسيناسى ورتاشا دامىعان تابىسى تومەن ەلدەردە بۇل كورسەتكىش ءتىپتى بەلگىسىز بولۋى مۇمكىن.

ودان بولەك، جاقىندا قىتاي­دىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى وكىل­دەرىنىڭ وتاندىق ۆاكتسيناعا قاتىستى پىكىرى الەمدى ەلەڭ ەتكىزدى. چەندۋ قالاسىنىڭ وڭتۇستىك-باتىسىندا وتكەن ۆاكتسينالار مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق كونفەرەنتسيادا قىتايدىڭ اۋرۋلاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گاو فۋ قولدانىستاعى ۆاكتسينالاردىڭ قورعاۋ دەڭگەيى تومەن دەپ مالىمدەگەن. شەتەلدىك باق، اسىرەسە امەريكالىق CNN قىتاي شەنەۋنىكتەرىنىڭ ءوز ۆاكتسينالارى جايلى سىن ايتۋىن وتە سيرەك قۇبىلىس دەپ باعالاپ وتىر. قىتاي ءوزىن COVID-19 ۆاكتسينالارىن ازىرلەۋ مەن بۇكىل الەمگە تاراتۋدا كوشباسشى رەتىندە كورسەتىپ جۇرگەنى بەلگىلى. كورشىلەس ەلدىڭ ءونىمىن يندونەزيا، زيمبابۆە، تۇركيا جانە برازيليا سەكىلدى ەلدەر تاڭداعان-دى. ودان بولەك 60 ەلدە قولدانۋعا رۇقسات العان.

الەمدەگى بۇل جاعدايلار پاندەمياعا قارسى ۆاكتسيناعا دەگەن جاپپاي تەرىس پىكىر تۋدىرۋعا ەمەس، ىندەتتى توقتاتۋدا ەكپە العىسى كەلەتىن حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنەن حاباردار بولۋىنا، زەرتتەۋ جۇمىستارىن ءجىتى باقىلاپ وتىرۋىنا سەپ بولسا دەيمىز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقىرەتكە دەيىنگى ادالدىق

ونەر • بۇگىن، 10:23

ۇقساس جاڭالىقتار