قىزىل سۋ ءجۇرىپ, تۇرعىندارعا تاقسىرەتىن الا كەلەتىن تەنتەك تاسقىن ورىن السا, وزەن-كول جاعالاۋلارىنا جاقىن ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردى باسىپ قالۋ قاۋپى ءالى دە بار. دەمەك, ساقتىق شارالارىن شيراتا ءتۇسۋ قاجەت.
قازىر ءوڭىر جوعارى دايىندىق رەجىمىنە كوشكەن. قىزىل سۋعا توسقاۋىل قويۋعا ءتيىستى بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدار, سەرىكتەستىكتەر مەن شارۋا قوجالىقتارى بۋىنىپ-ءتۇيىنىپ, قاس قاقپاي باقىلاپ دايىن وتىر. كەي جىلدارى كۇنى بۇرىن قامدانعانىمەن, ءىشىنارا توتەنشە جاعدايلاردىڭ ورىن العانى ءمالىم. وندا دا قاعاز جۇزىندەگى دايىندىق تۋرالى اقپارات مۇزداي قاتىپ تۇرعان. وكىنىشكە قاراي, سول جىلدارى رابايسىز مول سۋ وزەن اڭعارلارىنان اسىپ, الدەنەشە جىل بويى دايىنداپ قويدىق دەگەن بوگەتتەردى بۇزىپ كەتكەن بولاتىن. اتباسار, تسەلينوگراد, ەرەيمەنتاۋ, ساندىقتاۋ اۋداندارىندا كوكتەمگى سۋ تاسقىنى كەزىندە جۇزدەگەن تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق نىسانداردى, جۇزدەگەن شاقىرىم جولداردى شايىپ كەتتى. وتكەننىڭ وكىنىشتى اقيقاتىنان ساباق العان ءلازىم.
– بيىل قار جىلداعىدان كوپ. ايماقتا سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن وبلىستىق شۇعىل شتاب جاساقتالدى. سۋ تاسقىنىنىڭ قاۋپى بار اۋدانداردا كوشپەلى ءمəجىلىس وتكىزىلىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قازىرگى كەزدە اۋدان جəنە قالا əكىمدىكتەرى مەن ازاماتتىق قورعانىس سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدىنا ناقتى مىندەت قويىلىپ وتىر, – دەيدى وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قانات دوسپاەۆ.
الدىمەن, بۇرناعى جىلدارداعى ولقىلىقتار مەن قاتەلىكتەر ەكشەلگەن. بيىلعى دايىندىق جۇمىستارىنىڭ بارىسى تياناقتالعان. وڭىردەگى اتباسار, تسەلينوگراد, ارشالى جəنە استراحان اۋداندارىنداعى وزەن-كولدەر تاۋلىك بويى باقىلاۋعا الىنىپ وتىر. ەلدى مەكەندەردەن قار شىعارىلىپ, سۋ جۇرەتىن ساي-سالا, ارىقتار تازالانۋدا. وبلىس بويىنشا 789 مىڭ تەكشە مەتردەن استام قار شىعارىلدى. سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋعا قاجەتتى 353,5 مىڭ توننا ينەرتتى ماتەريال, 93,9 مىڭ قاپ əزىرلەندى, 1 مىڭنان استام ارنايى تەحنيكا تولىق دايىندىققا كەلتىرىلدى.
سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 643,4 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. ازىرگە ون اۋدانداعى سۋ كوزدەرىندە مۇز جارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قىزىل سۋ ءجۇرۋ قاۋپى بار اۋداننىڭ ءبىرى – ساندىقتاۋ. اۋدان اۋماعىنان جاباي, جىلاندى, اششىلى, اتىجوق, قوڭىر, سارقىراما وزەندەرى وتەدى. كەشەگى مالىمەت بويىنشا وزەن-كولدەردەگى مۇزدىڭ قالىڭدىعى ءالى 50-70 سانتيمەتر دەڭگەيىندە. قازگيدرومەتتىڭ بولجامىنا قاراعاندا, جاباي وزەنىندەگى سۋ جىلداعى قالىپتان 30-40 پايىزعا از بولۋى ابدەن مۇمكىن. بىراق وزەنگە قوسىلاتىن ساي-سالا كوپ. قاۋىپ تۋدىراتىن جەرى وسى ارا. اۋداننىڭ 10 ەلدى مەكەنى سۋ تاسقىنى بولۋى ىقتيمال وزەندەردىڭ جاعاسىنا ورنالاسقان. بۇل ەلدى مەكەندەردە 459 تۇرعىنى بار 162 وتباسى تىرشىلىك ەتۋدە. 2020 جىلى ەلدى مەكەندەردى جاناي وتەتىن وزەندەردىڭ جاعالاۋلارى ءبىرشاما كوتەرىلىپ, بەكىتىلگەن بولاتىن. سۋ تابانىنداعى قوقىس تازارتىلىپ, وتەتىن اڭعارلارى مۇمكىندىگىنشە كەڭەيتىلدى. بيىلعى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىمەن بىرلەسە وتىرىپ, مۇز جارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وعان 625,4 كيلو جارىلعىش زاتتار پايدالانىلدى. وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 4 260 شارشى مەتر اۋماقتىڭ مۇزى جارىلىپ, اعىن سۋ ەركىن وتەتىن اڭعارلار پايدا بولدى.
– كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا ءبىرشاما تىڭعىلىقتى ازىرلەندىك, – دەيدى ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ەربول جۇسىپبەكوۆ, – قازىر اۋدان اۋماعىنداعى ەلدى مەكەندەردەن قاسات قاردى شىعارۋ ۇيىمداستىرىلۋدا. بۇگىنگە دەيىن 40 مىڭ شارشى مەترگە جۋىق قار شىعارىلدى. اۋدان ورتالىعى بالكاشين اۋىلىنان 21 مىڭ شارشى مەتر توڭىرەگىندە قار شىعارىلىپ, تازالاندى. ساندىقتاۋ, بالكاشين, ماكسيموۆكا, كامەنكا, نوۆوسەلوۆكا ەلدى مەكەندەرىنە تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن بەكەتتەر قويىلدى. بۇل بەكەتتەردەن اۋداندىق شتابقا اقپارات ەكى ساعات سايىن كەلىپ تۇرادى. جاعداي باقىلاۋدا. وقىس وقيعا ورىن الا قالسا, جەدەل جاردەمگە جەتەتىن وترياد تا قۇرىلىپتى. وترياد قۇرامىندا 57 ادام بار. ولاردىڭ پايدالانۋىنا 18 ارنايى تەحنيكا بولىنگەن, 6 اۋىلدىق وكرۋگتە جەدەل توپتار جاساقتالعان. ول توپتاردىڭ ارقايسىسىندا 10-نان 25 ادامعا دەيىن بار. توتەنشە جاعدايدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن اۋداندىق بيۋدجەتتەن 1 ملن 114 مىڭ تەڭگە قاراستىرىلعان. تاعى دا 3 ملن تەڭگە قاراجات بولىنبەك. باسقا دا قاجەتتىلىكتەرگە ۇزىن-ىرعاسى 10 ملن-عا جۋىق قارجى بولىنبەك. 210 توننا ينەرتتى ماتەريالدار ازىرلەندى.
ازىرگە قار كوبەسى سوگىلە قويعان جوق. دەگەنمەن, ساقتىقتىڭ ارتىق ەتپەيتىنى بەلگىلى. سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋعا مىندەتتەلگەن مەكەمەلەر قازىر ءوڭىردىڭ قاۋىپتى جەرلەرىن كىرپىك قاقپاي باقىلاۋعا الىپ وتىر.
اقمولا وبلىسى
