اقمولالىق ديقاندار 5 ملن گەكتار القاپقا ەگىن ەگۋدى مەجەلەپ وتىر. ونىڭ 4,5 ملن گەكتارى ءداندى داقىلدار. بۇل ارادا وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا كوپ-كورىم ءوسىم بارلىعىن ايتا كەتۋگە بولار. ءداندى داقىلدار القاپتارى 68,2 مىڭ گەكتارعا ۇلعايادى. جاز جايلى بولىپ, جەردەن بەرىپ, كوكتەن يىسە, ەل ءىشىن عانا ەمەس, سىرتقى ساۋداعا دا نەسىبە بولۋى مۇمكىن دەگەن ۇلكەن ءۇمىت بار. ازىق-ت ۇلىك داقىلدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ قاشاندا ايرىقشا ماڭىزعا يە ەكەندىگى بەلگىلى. وسى ورايدا 214 مىڭ گەكتار جەرگە مايلى داقىلدار ەگىلمەك. بۇل تاراپتا دا ىلگەرىلەۋشىلىك بار. مايلى داقىلدار ەگىلەتىن القاپ كولەمى 1,2 مىڭ گەكتارعا كوبەيتىلەدى. جالعىز ازىق-ت ۇلىك قانا ەمەس, مال شارۋاشىلىعىمەن دە مىقتاپ اينالىساتىن ءوڭىر ءۇشىن مال ازىعىن ەسكەرمەسە تاعى بولمايدى. بۇل ورايدا 200 مىڭ گەكتار تاناپقا مال ازىعى داقىلدارىن ەگۋ كوزدەلۋدە. جوعارىداعىداي سالىستىراتىن بولساق, بۇل ورايداعى القاپتار اۋقىمى 15,7 مىڭ گەكتارعا كەڭەيتىلمەك. دەمەك, جىل ساناپ باسى ءوسىپ كەلە جاتقان ءتورت ت ۇلىك مال دا ساپالى, قۇنارلى ازىقپەن تولايىم قامتىلادى دەپ ايتۋعا بولار. ارينە كۇنى بۇرىن تون پىشكەن دە قيسىنعا كەلە بەرمەس. جەر ەمشەگىن ەمگەن ەلدە «بالاپاندى كۇزدە سانايدى» دەيتىن دە ماتەل بار. ايتسە دە اقمولالىق ديقانداردىڭ ەل يگىلىگىن مولايتۋعا دەگەن قۇلشىنىسى قۇپتارلىق. ەكىنشى ءبىر قىرىنان العاندا, بوس جاتقان مىڭداعان گەكتار جەر يگەرىلىپ, كادەگە اسادى. ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندار عانا ەمەس, ەل دە بەرەكەلى تىرلىكتىڭ يگىلىگىن كورمەك.
ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا وراي ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مەيلىنشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. بۇل پىكىرىمىزدى دالەلدەۋ ءۇشىن 10 مىڭ گەكتار جەرگە قاراقۇمىق, 21 مىڭ گەكتار جەرگە كارتوپ, 33 مىڭ گەكتار جەرگە كۇنباعىس ەگىلەتىندىگىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك.
ەگىن شىعىمى البەتتە تۇقىمعا بايلانىستى. تۇقىمى ءتاۋىردىڭ ءونىمى دە بەرەكەلى بولماق. بىلتىرعى جيىن-تەرىن اياقتالعان سوڭ ىلە تۇقىم دايىنداۋعا كىرىسكەن ديقانداردىڭ قامباسىندا 530 مىڭ توننادان استام تۇقىم بار. ساپاسى تۋرالى ءسوز ساباقتاعاندا, اراجىگىن اجىراتا ايتقان ءلازىم. قولدا بار تۇقىم وبلىس ديقاندارىنىڭ كوكتەمگى ەگىسكە قاجەتتىلىگىن 100 پايىز وتەي الادى. تۇقىمنىڭ 169,6 مىڭ تونناسى ءبىرىنشى, 125,7 مىڭ تونناسى ەكىنشى, 20,5 تونناسى ءۇشىنشى سىنىپتى. دەمەك, انە ءبىر جىلدارداعىداي ءدال ناۋقان ۇستىندە تۇقىم ىزدەپ ەشكىمگە قول جايمايتىن مۇمكىنشىلىك بار. وبلىستىڭ تۇقىم شارۋاشىلىقتارى ديقاندارعا قاجەتتى مولشەردى وزدەرى-اق قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بۇل دا ۇلكەن جەتىستىك. شىعىن ازايىپ, وزىندىك قۇن ءبىرشاما ارزاندايدى. ءارى سەنىم دە بەرىك بولماق. ايتالىق, 36 ەليتالىق تۇقىم شارۋاشىلىعى 30 مىڭ توننادان استام تۇقىم ساتتى. ونىڭ 17 مىڭ تونناسى – ەليتالىق تۇقىم.
قازىرگى كۇنى كوكتەمگى ەگىسكە قاجەتتى قولدا بار تەحنيكا تەگىس جوندەلۋدە. 99 پايىزى دايىن. كوكتەمگى ەگىسكە 16 مىڭ بىرلىك تۇقىم سەپكىش, 1 300 جوعارى ءونىمدى ەگىس كەشەندەرى قاتىستىرىلادى. جىل باسىنان بەرى 4,3 ملرد تەڭگەگە 170 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ساتىلىپ الىندى. ارينە ەسكىرگەن تەحنيكا ءالى دە تاناپتاردا كەزدەسەتىندىگىن جاسىرۋعا بولماس.
– ەگەر تەحنيكا تولىق دايار بولماسا, ويعا العان ءىستىڭ ساپالى ورىندالۋى مۇمكىن ەمەس, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ وكىلى قۇلان باتىروۆ, – ەڭ وزەكتى ماسەلە – مەحانيزاتورلاردىڭ تاپشىلىعى. اعا بۋىن الدەقاشان زەينەت دەمالىسىنا شىعىپ كەتتى. كەيىنگى تولقىن بەينەتى كوپ جۇمىسقا بەل بۋىپ بارا بەرمەيدى. ەگەر تاجىريبەسى تولىسقان, جۇمىسقا دەگەن ىنتاسى مول جاستار بولسا, ەڭبەك تە ءونىمدى بولار ەدى.
ەڭبەك ونىمدىلىگى ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى قولدا بار مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ تەحنيكانى تەگىس جاڭارتۋعا تىرىسقاندارى ءجون. كوكتەم جاۋىن-شاشىندى بولسا ەگىس جۇمىستارى كەشەۋىلدەپ, مەرزىمىنەن كەش اياقتالاتىن دا كورىنىستەردىڭ ورىن الاتىندىعىن جاسىرۋعا بولماس. مول ءونىمنىڭ ءبىر كەپىلى تىڭايىتقىش ەكەندىگى داۋسىز. قازىرگى كۇنى 12,2 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىش دايىندالىپ, وعان قوسا 31,2 مىڭ تونناعا كەلىسىمشارت جاسالىپ قويدى.
وڭىردەگى استىقتى اۋداننىڭ ءبىرى – جاقسىنىڭ جالپاق دالاسىندا دا كوكتەمگى ەگىسكە قاربالاس كۇشەيگەن. وسى جىلى اۋداندا ەگىس كولەمى 476,2 مىڭ گەكتاردى قۇراماق. باستى باعىت – ءداندى داقىلدار. بۇل شامامەن 47,4 مىڭ گەكتاردى الادى. مايلى داقىلدار مەن كوكونىس كولەمى 25,6 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلمەك. ءوندىرىستى ءارتاراپتاندىرۋ شەڭبەرىندە ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ۇقساتۋ دا اۋداندا وڭ جولعا قويىلعان. سوڭعى جىلدارداعى جاعىمدى جاڭالىقتى سىنالاپ ەنگىزە كەتەلىك. اۋدانداعى جاڭاشىل, وزات ۇجىمنىڭ ءبىرى ەسەبىندەگى «ۋروجاي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىندە قۇنى 2,6 ملرد تەڭگە بولاتىن ءوندىرىس ىرعاعى تولىق اۆتوماتتاندىرىلدى. جوعارى ءونىمدى يتاليالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ءونىمدى وڭدەۋگە كوڭىل ءبولۋ تابىستى دا ەسەلەي تۇسپەك. بۇل سەرىكتەستىك جىلىنا 12 مىڭ توننا جارما دايىنداي الادى. وسىنداي جاڭالىققا جانى قۇمار جاندار كوكتەمگى ەگىسكە دە بارىنشا دەن قويىپ وتىر.
سوڭعى جىلدارى اۋدانداعى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر پايدالى داقىل – جاسامىق پەن بۇرشاققا كوبىرەك كوڭىل اۋدارا باستاعان. سونداي-اق جازدىق راپس, مايلى زىعىر, قىشا داقىلدارىنا دا ءمان بەرىلىپ وتىر. وتكەن جىلى 70 مىڭ گەكتاردان استام جەرگە مال ازىعى ەگىلىپ, ىسىراپسىز جينالىپ الىندى. جەمشوپ ەگۋگە وڭ كوزقاراس – مال شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا دا كوپ-كورىم ىقپال ەتۋدە. ساباقتاستىرا دامىتۋ ارقىلى ۇيىرىلگەن يگىلىك تە از ەمەس. بەرەكەنىڭ باستاۋى قولجەتىمدى مەملەكەتتىك باعدارلامالار بولىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتۋىمىز كەرەك. تۇقىم ساپاسىن تەكسەرەتىن زەرتحانانىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, قولدا بار تۇقىمنىڭ 91 پايىزى جوعارى ءونىمدى.
– كوكتەمگى ەگىس وتە جاۋاپتى ناۋقان, – دەيدى اۋدان اكىمى باۋىرجان مالعاجداروۆ, – نەگىزىنەن دايىنبىز. تۇقىم شارۋاشىلىقتارىنىڭ ۇلەسى مول. قازىر ەليتالىق بيدايدىڭ 1 تونناسىنىڭ باعاسى 140 مىڭ تەڭگەدەن 160 مىڭ تەڭگەگە جەتىپ وتىر. ءبىر جاقسىسى, ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ ديقاندارى تۇقىمدى شەتتەن ساتىپ المايدى.
وبلىس ديقاندارى كوكتەمگى دالا جۇمىستارى كەزىندە قاراجاتتان قىسىلمايتىن سىڭايلى. «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق فيليالدارىنا جالپى قۇنى 8,1 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 184 ءوتىنىم تۇسسە, ونىڭ 6 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى 150-ءى قاناعاتتاندىرىلعان. اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورى ارقىلى 18 ءىرى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر 83 ملن تەڭگەگە نەسيەلەندىرىلىپ وتىر. بۇل ارادا نەسيەنىڭ پايىزدىق ۇستەمەسى 4-6 پايىز كولەمىندە ەكەنىن ايتا كەتۋگە بولار. ەل ەرتەڭى ءۇشىن ەڭبەك كورىگىن قىزدىرىپ جاتقان ديقاندارعا كوپ-كورىم كومەك.
وبلىس ديقاندارىنا قاجەتتى جانار-جاعارماي جەتكىزىلۋدە. ناۋرىز ايىندا 34 مىڭ تونناسى ارنايى ورىندارعا قۇيىلىپ الىنسا, ءساۋىر ايىندا 18 مىڭ تونناسى تاسىمالدانادى. كەلىسىمشارت جاسالعان.
ازىرگە ديقان قاۋىم كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا قاپىسىز قامدانعان ىسپەتتى. ەندىگىسى تابيعاتتىڭ جومارت پەيىلىنە بايلانىستى.
اقمولا وبلىسى
