ەستايعا ەسكەرتكىش ورناتۋ تۋرالى باستامانىڭ ءبىرازدان بەرى كوتەرىلىپ كەلگەنىن جاقسى بىلەمىز. ونىڭ ونەرى مەن ءومىرىن ناسيحاتتاۋداعى ولقى تۇستىڭ ءبىرى دە وسى بولاتىن. ەندى بۇل كەمشىلىكتىڭ دە ورنى تولعانداي. 1946 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا دۇنيەدەن وزعان ەستاي بەركىمباي ۇلى 75 جىل وتكەندە قولا ءمۇسىن كەيپىندە حالىقتىڭ ورتاسىنا قايتا ورالدى.
نەگىزى بۇل ەسكەرتكىش 2020 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا – تاۋەلسىزدىك مەيرامى قارساڭىندا اشىلۋى ءتيىس-ءتىن. الايدا ەلدەگى, پاۆلودار وڭىرىندەگى ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى اشىلۋ سالتاناتى بىرنەشە مارتە كەيىنگە شەگەرىلدى. اقىرى بۇل كۇن بيىلعى ناۋرىز مەيرامىنا ءدوپ كەلدى.
ءححى عاسىردىڭ 2021 جىلىنىڭ 21 ناۋرىزىندا 21 جاسار ەستاي كەيپىندەگى ەسكەرتكىش ەل-جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ءيا, مۇسىندە ءانشىنىڭ جاستىق شاعى بەينەلەنگەن.
– ەستاي مەن قورلان اراسىنداعى عاشىقتىق حيكاياسىن بىلمەيتىن ادام كەمدە-كەم. جازىلىپ جۇرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ءانشى ومىردەگى ءارى ونەردەگى مۋزاسىنا اينالعان عاشىعىن شامامەن 20-21 جاسىندا جولىققان. سوندىقتان ءبىز ومىرگە عاشىق, قورلانعا عاشىق جاس ەستايدى بەينەلەدىك. ارينە, سۋرەتتەردە كەزدەسەتىن ەستايدىڭ كوپشىلىك بىلەتىن بەينەسىن جاساۋ دا قيىندىق تۋدىرماس ەدى. الايدا قاۋساعان قارا شال ماحابباتتىڭ سيمۆولى بولا المايدى عوي. مۇنى وزگە جۇرت قابىلداي المايدى. سول سەبەپتى وسىنداي شەشىمگە كەلدىك. ونىڭ ۇستىنە پاۆلودار وبلىستىق اكىمدىگى تاراپىنان دا «ەستايدىڭ جاس كۇنىن مۇسىندەۋ كەرەك» دەگەن تالاپ قويىلدى. بۇل ءبىر جاعىنان دۇرىس. ويتكەنى بىزدەگى ەسكەرتكىشتەردىڭ كوبى «قارتايىپ» كەتكەن ءارى شەتىنەن سۇستى. ەسكەرتكىش – سۋرەتتىڭ دالمە-ءدال كوشىرمەسى ەمەس. ونىڭ دا ءوز ەرەكشەلىكتەرى بولادى. ەستايدىڭ قولدا بار سۋرەتتەرىن ارنايى كومپيۋتەرلىك باعدارلاما ارقىلى «جاسارتتىق». سوندا قازىرگى مۇسىندەگىدەي بەينە شىقتى. ونىڭ ۇستىنە جۇمىس بارىسىندا ءانشىنىڭ ۇرپاقتارىمەن تىكەلەي بايلانىستا بولدىق. ولار پروتسەستى باستان-اياق باقىلاپ وتىردى. ەستايدىڭ جاس بەينەسى ەكى نەمەرەسى زەكەن جانە سارىتورعاي اپالارمەن كەلىسىلدى. جۇمىس بارىسىندا سول كىسىلەردىڭ ايتۋىمەن ءبىرشاما وزگەرىستەر دە ەنگىزىلدى, – دەيدى ءمۇسىننىڭ اۆتورى, قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى ازات بايارلين.
قولادان قۇيىلعان ءمۇسىننىڭ بيىكتىگى تۇعىرىمەن قوسا ەسەپتەگەندە 8 مەتردى قۇرايدى. تۇعىرى گرانيتتەن جاسالعان. ەسكەرتكىش پاۆلودار قالاسىنداعى ەستاي اتىنداعى مادەنيەت سارايىنىڭ الدىنا قويىلدى.
– قولا ءمۇسىننىڭ ءانشى اتىن يەلەنگەن ونەر ورداسىنىڭ الدىنا قويىلۋى تەگىن ەمەس. مادەنيەت سارايى ەرتىس وزەنىنىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان. ال بۇل وزەن ەستاي اندەرىندە ەرەكشە كورىنىس تاپقان. سوندىقتان ونەر تۋىندىسى ونىڭ «جاي – قوڭىر» اتتى انىندەگى «جاعالاپ قارا ەرتىستى ەستاي اقىن...» دەپ كەلەتىن ولەڭ جولدارىمەن ۇندەسىپ جاتقانداي. ەستايدىڭ جاس كۇنىن بەينەلەۋ تۋىندىنىڭ تىڭ جاڭالىعى بولدى. اشىلۋ سالتاناتىندا بىرنەشە ادامنىڭ پىكىرىن قۇلاعىمىز شالىپ قالدى. كوبىنە ۇناعان سەكىلدى. دەمەك, ەڭبەكتىڭ اقتالعانى, – دەيدى ەسكەرتكىشتىڭ ساۋلەتشىسى بولاتبەك قونىسباي.
ايتپاقشى, ءمۇسىننىڭ اۆتورى ازات بايارلين بۇعان دەيىن ەلورداداعى ساكەن سەيفۋللين, ومبى قالاسىنداعى شوقان ءۋاليحانوۆ, ستەپنوگور شاھارىنداعى قانىش ساتباەۆ ەسكەرتكىشىن جاساعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ەندى ونىڭ قاتارىن ەستاي بەركىمباي ۇلىنىڭ قولا ءمۇسىنى تولىقتىردى.
ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان مارتەبەلى مەيمانداردىڭ قاتارىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى التىنبەك نۋح ۇلى, ايگىلى وپەرا ءانشىسى ماريا مۋدرياك, قازاق ەستراداسىنىڭ جارىق جۇلدىزى مەرۋەرت تۇسىپباەۆا جانە ەستايدىڭ ۇرپاقتارى بار.
پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ابىلقايىر سقاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ايگىلى ەستايدىڭ ەسكەرتكىشكە اينالىپ, حالىقپەن قايتا قاۋىشۋى ءوڭىر تاريحىنداعى ەرەكشە وقيعا.
– وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن پاۆلودار قالاسىندا ابايدىڭ ەسكەرتكىشى قويىلدى. بۇگىن ەستايدى ۇلىقتاپ جاتىرمىز. بۇل ءبىزدىڭ اتا-بابالارعا دەگەن قۇرمەتىمىزدىڭ بەلگىسى ءارى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارناعان تارتۋىمىز, – دەدى ءا.سقاقوۆ.
ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا ساناۋلى ساتتەر قالعاندا مىناداي قىزىق ءبىر وقيعا ورىن الدى. ءمۇسىننىڭ بەتىن جاپقان اق ماتا بىرنەشە جىگىتتىڭ مىقتاپ ۇستاپ تۇرعانىنا قاراماستان, وزدىگىنەن سىپىرىلىپ جەرگە ءتۇستى. وسىلايشا, بىرنەشە ادام جان-جاقتان تارتىپ اشۋعا ءتيىس ەسكەرتكىش تابيعاتتىڭ تىلسىم كۇشىمەن ءوزى-اق اشىلدى. بۇل كورىنىس جينالعان جۇرتشىلىقتى قايران قالدىرماي قويعان جوق.
– ەستايدىڭ ومىرىندە جەلدىڭ ورنى بولەك. ءيا, كادىمگى جەل. بۇگىن سوعان تاعى ءبىر مارتە كوزىمىز جەتتى. اقكول-جايىلما اتىرابىندا جەمىس اۋليە دەگەن ارۋاقتى ادام وتكەن. ول «ەستاي, سەنى جەل ەسىپ وتەدى, ەسكەن جەلدە نەسىبەڭ بار, اتاقتى ادام بولاسىڭ» دەپ باتا بەرگەن ەكەن. «اۋىلدىڭ ءبىر اتتىلى ادامىنا مىنگەسىپ اۋىلعا قايتتىم. جولدا سامال جەل ەسىپ وتكەندەي بولدى. اتتان تۇسكەندە اۋەندەتىپ, ءان سالىپ ءتۇستىم», – دەگەن ەستايدىڭ ەستەلىگى ەل اراسىندا كەڭىنەن تارالعان. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن, ەستاي ءاندى ۋىلدەپ ايتاتىن بولعان. جالپى, بۇل اقكول-جايىلما اتىرابىنداعى انشىلەرگە ءتان ەرەكشەلىك. ونى باياناۋىلدىق ءانشى مۇستافا بۇركىتباي ۇلىنىڭ مىنا ءبىر انىنەن اڭعارۋعا بولادى: «اقكولگە بارعانىمدا انگە سالدىم, ەلىنەن قانجىعالى ورنەك الدىم. بالاسى سۇيىندىكتىڭ انگە قۇمار, ءۋىلىن, ىرعاعىمەن الىپ قالدىم». بۇل جەردەگى ء«ۋىل» ءاننىڭ ورىندالۋىنا, ناقتى ايتساق ۆوكالدىق كوركەمدىگىنە قاتىستى بولىپ تۇر. ءۋىل جەلگە دە, ەستايعا دا ءتان بولىپ تۇر. ەرەكشە ۇندەستىكتى وسىدان دا اڭعارۋعا بولادى. ۇشىنشىدەن, ەستاي ەسكەرتكىشى اشىلاردا بولماشى عانا جەل سوعىپ ءوتتى دە, ءمۇسىن جاسىرىلعان اق ماتا وزدىگىنەن سىپىرىلىپ ءتۇستى. مۇندا دا تىلسىم ءبىر سىر جاتقانداي, – دەيدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ءداستۇرلى ءانشى ەربول ايتباەۆ.
ءانشى مەرۋەرت تۇسىپباەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەستاي تىرىسىندە-اق اندەرىمەن وزىنە ەسكەرتكىش ورناتقان ادام. «ەندەشە, بۇل ەسكەرتكىش ەستايعا ەمەس, بىزگە, بۇگىنگى ۇرپاققا كەرەك. ەستايداي تالاناتتىڭ ەسىمى, ونەرى ۇرپاق جادىنان وشپەۋگە ءتيىس. وشپەيدى دە. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋى – مادەني شارا عانا ەمەس, ۇرپاقتار اراسىنداعى ساباقتاستىق», دەدى ول.
– ەستاي مۋزىكاعا اۋەس جاندارعا باعىت نۇسقار شوق جۇلدىز ىسپەتتى. ماسەلەن, مەنىڭ ونەردەگى جولىم ەستاي اتىن يەلەنگەن مادەنيەت سارايىندا باستالدى. ونىڭ اندەرى ادامنىڭ ىشكى الەمىنىڭ ءتىلى سەكىلدى. ءبىر عانا «قورلان» ءانىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. بۇل ءان ادامداردى ءالى كۇنگە تاڭعالدىرۋمەن كەلەدى. وسى تۇرعىدان العاندا ونى ۇلى كومپوزيتور دجۋزەپپە ۆەرديمەن سالىستىرۋعا بولادى. ەستاي – الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن تۋما تالانت. مۇنداي كومپوزيتولار وتە از, – دەيدى ماريا مۋدرياك.
وكىنىشكە قاراي, ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا ەستايدىڭ كوزى ءتىرى قوس نەمەرەسى زەكەن اپا مەن سارىتورعاي اپا كەلە المادى. دەسە دە, ءانشىنىڭ وزگە ۇرپاقتارى ايتۋلى وقيعا ورنىنان تابىلدى. ولار ەستايعا ەسكەرتكىش قويۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەن ازاماتتارعا, ونى قولداپ, قۋاتتاعان وبلىس باسشىلىعىنا, يدەيانى بار ونەرىن سالىپ جۇزەگە اسىرعان ءمۇسىنشى-ساۋلەتشىلەر توبىنا ءانشى اۋلەتىنىڭ اتىنان العىس ايتتى.
ءانشى ۇرپاقتارى ەستايدىڭ ونەرىن ناسيحاتتاۋعا قاتىستى از-كەم ۇسىنىستارىن دا جەتكىزدى. بىرىنشىدەن, كەزىندە بىرنەشە مارتە ۇيىمداستىرىلىپ, كەيىن ءۇزىلىپ قالعان ەستاي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ءداستۇرلى ءان كونكۋرسىن جالعاستىرۋدى سۇرادى. ەكىنشىدەن, ەستايعا قاتىستى بۇرىن جازىلعان دۇنيەلەردى سوڭعى جىلدارى جارىق كورگەن ماتەريالدارمەن تولىقتىرىپ, ءبارىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ءبىر كىتاپقا توپتاستىرۋ كەرەكتىگى تۋرالى ءوتىنىش ايتتى. سونداي-اق ەستاي مەن قورلاننىڭ عاشىقتىق حيكاياسى كوركەم فيلمگە سۇرانىپ تۇرعانىن جەتكىزدى. بۇدان بولەك, وبلىس اكىمىنەن وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا بەلگىسىز سەبەپتەرگە بايلانىستى ەكىباستۇز قالاسىندا تۇرعان جەرىنەن الىنىپ تاستالعان ەستاي بيۋستىنە قاتىستى ماسەلەنى نازارعا الۋدى سۇرادى. ءوز كەزەگىندە ابىلقايىر سقاقوۆ ايتىلعان باستامالارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلەتىنىن جەتكىزدى.
بۇل كۇنى ەسكەرتكىشتەن بولەك, ەستاي اتىنداعى مادەنيەت سارايىنىڭ ىشىنەن ء«بىر مىسقال» ءداستۇرلى ءان ورتالىعى اشىلدى. وعان ءداستۇرلى ءانشى ەربول ايتباەۆ جەتەكشىلىك ەتەدى. سونىمەن قاتار شارا اياسىندا «Qagan» ەتنو-فيۋجن توبىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
شاھار ءسانىن اسىراتىن ەستاي ەسكەرتكىشى عاشىقتاردىڭ ءسوز سالىپ, باس قوسار, ۇلكەن ومىرگە قادام جاسار كورنەكتى ورنىنا اينالادى دەگەن سەنىم بار.
پاۆلودار
