قوعام • 05 ناۋرىز، 2021

ءۇمىت شوعىن مازداتقان

58 رەت كورسەتىلدى

پەرزەنت زارىن تارتقان وتباسى ءۇشىن «سىزدەر ەندى بالالى بولاسىز» دەگەن سوزدەن ارتىق قۋانىش جوق ەكەنى انىق. ايگۇل قازىباەۆا ءوزىنىڭ دارىگەرلىك ەڭبەك جولىندا قانشاما اۋلەتتى وسىلايشا باقىتقا كەنەلتتى دەسەڭىزشى؟!

– مەن اجەمنىڭ بالاسى بولدىم،– دەپ باستادى اڭگىمەسىن كەيىپكەر. – ول كىسى گينەكولوگ دارىگەر ەدى، ال مەنىڭ بالالىعىم سول اجەمنىڭ قا­سىن­دا، ايەلدەر قابىلدايتىن كابينەتتە ءوتىپ، ويىنشىقتارىم دا گينەكولوگتىڭ قۇرال-اسپاپتارى، وقى­عان كىتاپتارىم دا سول سالا­دا­عى ەڭبەكتەر ەدى. جالپى ادام­نىڭ قالىپتاسۋىنا، ومىرلىك كوز­قا­راس­تارىنا وتباسىنىڭ اتقا­را­تىن ءرولى ايرىقشا عوي. ال مەنى باققان اجەم – ءبىر ءۇيدىڭ 16 بالاسىنان ءتىرى قالعان جالعىز جان. اناسى ءار جولى قول-اياعىن باۋىرىنا العاندا ەگىزدەرىن قۇشاعىنا الادى ەكەن دە، اجەم 17-ءشى ءسابي بولىپ، دۇنيەگە جال­قى كەلىپتى. الدىنداعى ەگىز اعا-اپالارىنىڭ ءبارى اشتىقتىڭ قۇر­بانى بولعاندا اجەم 6 جاستا عانا ەكەن. ناعاشى اتام دا – ءبىر اتادان قالعان جالعىز تۇياق. سون­دىق­تان كىشكەنتاي كۇنىمنەن با­ۋىر زارى، بالا زارى نە ەكەنىن ەستىپ وسكەندىكتەن، ادامنىڭ ارتىندا ۇر­پاق قالۋىنىڭ، سول ىسكە سەپتىگىڭدى تيگىزۋ­دىڭ قانشالىقتى ءماندى، ءارى ال­عى­­سى مول ىزگى ءىس بولاتىنىن ءبىل­دىم.

مەديتسينا عىلىمىنىڭ كانديداتى، دارىگەر-رەپرودۋكتولوگ، ەندوكرينولوگ، ەلىمىزدەگى كونتسەپتۋالدى تۇڭعىش رەپرودۋكتسيا جانە قارتايۋعا قارسى KRAS د-كلينيكاسىنىڭ باسشىسى ايگۇل قازىباەۆا – الماتى مە­ديتسينا ينستيتۋتىنىڭ 1986 جىل­عى تۇلەگى. ول بۇكىل ەڭبەك جو­لىن رەپرودۋكتسياعا ارناپتى. ماس­كەۋ­دەگى اسپيرانتۋراداعى جىلدار، ودان كەيىنگى ەڭبەك ءوتىلى، جوو ساباق بەرۋ، دارىگەرلىك قىزمەتپەن اي­نا­لىسۋ ءبارى-ءبارى تەك وسى يگىلىكتى ماقساتقا قۇرىلعان. ينستيتۋتتى ءتامامداپ وبلىستىق اۋرۋحاناعا جۇ­مىس­قا بارعاندا الدىنداعى وزىنە تالىمگەر ارىپتەسىنىڭ نۇسقاۋىمەن ىشكى الەمىمەن ۇندەسكەن وسى سالاعا كەلگەن ايگۇل سمەتقىزىنا ءسابي اڭ­سا­­عان انانىڭ جۇكتى ەكەنىن بىلگەن ءساتىن كورۋ ەشتەڭەمەن ولشەنبەيتىن بول­سا كەرەك.

– جۇمىس بولمەمدەگى اۋرۋلار تاريحىنا كوزىم تۇسكەن سايىن سونداي وزگەشە ءبىر كۇيگە بولەنەمىن. كەيدە ۇزاق جىلدار بويىنا ءبىر پەر­زەنتكە زار، اعزاسىندا كوپتەگەن پروب­لەماسى بار وسى اناعا قالايشا كومەك­تەسە الدىق دەپ تاڭداناتىن دا كەزىم بولادى. ءاربىر سونداي وتبا­سىنىڭ قۋانىشىن كورۋ – شىن باقىت. ءبىزدىڭ كلي­­نيكاعا نەگىزىنەن بارلىق جەردى اداقتاپ، ەڭ سوڭعى ءۇمىتىن ارقا­لا­عاندار جۇگىنەدى. 40 پايىزى ال­ماتىلىقتار، ال قالعانى ەلى­مىز­دىڭ باسقا وڭىرلەرى مەن ءتىپتى مە­دي­تسي­نالىق تۋريزممەن شەتەلدەر­دەن كەلەدى. ازەربايجان، رەسەي، قى­تاي­دان تاپپاعان ەمىن الماتىدان الىپ، اڭساعان بالالارىنا قول جەتكىزدى، وسىعان قالاي قۋانباسسىڭ، – دەيدى ايگۇل سمەتقىزى.

دۇنيەگە پەرزەنت اكەلۋ، ۇرپاق جال­عاستىعىنىڭ توقتاماۋى ءار شا­ڭىراق ءۇشىن ەڭ ءبىر قاسيەتتى دۇنيە، الايدا نەگە ءبىزدىڭ قوعامدا بەل­سىز­دىك، بەدەۋلىك پروبلەمالارى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى؟ ۇكىمەت تە وعان اسا ءمان بەرىپ، سابيگە زار وتبا­سى­لار­عا كومەك ءۇشىن بيىل جاساندى ۇرىقتاندىرۋعا دەگەن كۆوتانى 7 مىڭعا ۇلعايتىپ وتىر. بۇگىندە ەلىمىزدە 11 030 ايەل بەدەۋلىكپەن ەسەپتە تۇر ەكەن. مۇنشاما ادامنىڭ ەسەپتە تۇرۋىنا نە سەبەپ؟ وسىنىڭ جايىن ماماننان سۇراپ كوردىك.

– سەبەپتەرى دەيسىز بە؟ وتە كوپ، جانە كۇندەلىكتى ومىردە ۇساق-تۇيەك ساناپ، ءمان بەرە بەر­مەيتىن جاي­لارمەن قاتار، ومىرلىك كوز­قا­راس­تار مەن تازالىق، ادامدىق مورال دەيسىز بە، سونىڭ بارلىعى اسەر ەتەدى. سولاردىڭ ءبارى الدىمەن وتباسىنداعى تاربيەدەن، دەنساۋلىققا ءجۇردىم-باردىم قاراماۋ مەن دۇرىس تاماقتانۋ، ءتۇرلى ينفەكتسيالاردان ساقتانۋعا تىكەلەي بايلانىستى. ەندەشە الدىمەن بەدەۋلىكتىڭ الدىن الىپ، ساقتانۋعا بولا ما دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەۋ كەرەك. ارينە بولادى. بىرىنشىدەن، ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بالالار گينەكولوگياسى جوق. ال بۇل وتە قاجەت. ەكىن­شى­دەن، يود جەتىسپەۋشىلىگىنە باي­لانىستى تۋاتىن ەندوكريندى اۋرۋ­لار، وعان ۇستەمە بالا كەزدەن ءجيى باسپامەن اۋىرۋ، ءتىستىڭ كاريەسىنىڭ بولۋى، فاست فۋت تاعامدارىن جەۋدەن ىشەكتەرگە زيان كەلتىرۋ مەن اعزادا ترانسمايلاردىڭ جينالۋى، ءتۇرلى ينفەكتسيالاردى وتباسىنا الىپ كەلۋگە سەبەپ بولاتىن ەرلەردىڭ بەيبەرەكەت جىنىستىق قاتىناستارعا ءتۇسۋى سىندى تولىپ جاتقان سەبەپتەرى بار. «Egemen Qazaqstan» ۇلتتىق باسىلىم بول­عان­دىقتان، وقىرمانداردىڭ ءبىر جايتقا اسا كوڭىل ءبولۋىن سۇرار ەدىم. قازاق « ۇلى سوزدە ۇيات جوق» دەيدى. ۇرپاق جالعاسۋىن ويلامايتىن جان جوق، الايدا جاستاردىڭ نەكەگە دەيىن جانە نەكەدەن تىس قاتىناستاردا قورعانباۋى ءتۇرلى ينفەكتسيالاردى جۇقتىرۋعا الىپ كەلەدى. جانە ءبىر قاۋپى ولاردىڭ دەنى اعزادا جاسىرىن داميدى، ادام ونى سەزىنبەيدى دە، سوڭى بارىپ ايەلدىڭ جاتىر جولىن بىتەپ تاستايدى، نەمەسە قايتا-قايتا تۇسىك تاستاۋىنا سەبەپ بولادى. سوندىقتان دا جاس­تار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ساقتىعى، ۇرپاق الدىنداعى، ۇلت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى ويلاۋى ماڭىزدى، – دەيدى دارىگەر.

ۇلتتىق دەموگرافيانى ويلاعان ۇكىمەت جاساندى ۇرىقتاندىرۋدى قولداپ، كۆوتانىڭ سانىن كوبەيتتى. ارينە بۇل – وڭ شەشىم، الايدا ماسەلەنى تۇبەگەيلى قاراستىرۋعا، بەدەۋلىكتىڭ الدىن الاتىن جۇمىسقا جاتپايدى. ول ءۇشىن امبۋلاتوريالىق تۇرعىدا الدىن الۋ مەن ەمدەۋدى جولعا قويۋ كەرەك. بىزدەگى ايەلدەر كون­سۋلتاتسياسى تەك جۇكتى ايەل­دەر­مەن عانا اينالىسىپ، ولاردى بوسانعانشا عانا قاداعالايدى. سوندىقتان بالا كوتەرۋدى كەشەندى قا­راستىراتىن بارلىق قاجەتتى گي­نە­­كولوگ، ۋرولوگ، اندرولوگ، ەندوكرينولوگ ءتارىزدى كاسىبي ماماندارى بار ءتۇرلى ەمدەۋ شارالارىمەن قاتار، تاربيە، ساقتاندىرۋ ءتارىزدى ماڭىزدى ىستەردى دە نازاردا ۇس­تايتىن تەگىن امبۋلاتوريالىق قىزمەت وتە قاجەت. بۇل ەك ۇرىق­تان­دىرۋعا قاراعاندا مەملەكەتكە ەكو­نوميكالىق تۇرعىدان دا، دەمو­گرا­فيالىق ماسەلەنى شەشۋدە دە تيىمدىرەك.

ىنتا-جىگەرى مەن بويىنداعى قابى­­لەتىن ۇرپاق جالعاستىعىنا ارناعان ايگۇل سمەتقىزى: «ارينە بۇل تۇرعىدا ايتاتىن دا، كوتەرەتىن دە ماسەلە وتە كوپ، مەن اسا ءبىر ماڭىزدى دەگەنىندەرىنە ازداپ بولسا دا توقتاۋعا تىرىستىم. بىراق قالاي دەگەندە دە ءبىز ۋاقىتقا تەك ىلەسىپ قويماي، ءسال العا قارايتىن، بولاشاقتى كوزدەگەن جوسپارلار ءتۇزۋىمىز قاجەت. كەرەك دەسەڭىز، بۇل اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك ءىس، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك، ەلدىڭ بولاشاعى دەسەم دە ارتىق ەمەس»، دەيدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الداعى اپتا كۇن جىلىنادى

اۋا رايى • بۇگىن، 12:57

سۇيىسپەنشىلىك ساباعى

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

ەلوردادا كۇن جىلىنا باستايدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:57

تۇرمەگە كىتاپ سىيلادى

ايماقتار • بۇگىن، 10:10

جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:31

تەڭدىك ءتۇبى – بىرلىك

ەلباسى • بۇگىن، 08:03

جەكە كۋالىكتىڭ قاجەتى بولمايدى

ساياسات • بۇگىن، 07:47

تالدىنىڭ ماڭىن تازارتتى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

جول ۇستىندەگى مۇزتاۋ

وقيعا • بۇگىن، 07:34

تالدىقۇدىق نەدەن تارىقتى؟

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جاھاندانۋ جايى وزەكتى

قوعام • بۇگىن، 07:24

حالىقارالىق شارتتار قارالدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:14

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار