تاراپتار شاعىن قۇرامدا ىنتىماقتاستىقتىڭ بۇگىنگى دەڭگەيى تۋرالى پىكىر الماستى. سونداي-اق قازاقستان مەن تۇركيا پرەزيدەنتتەرى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەجەپ تايپ ەردوعان دەڭگەيىندە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىققا سايكەس تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمىن ودان ءارى ۇلعايتۋ ماقساتىندا ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار قارالدى. تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارىنا دايىندىققا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
پرەمەر-مينيستر تۇركيا ۆيتسە-پرەزيدەنتىن قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىنىڭ نەگىزگى مازمۇنى تۋرالى حاباردار ەتىپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەلىمىز دامۋدىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭىنە اياق باسقانىن اتاپ ءوتتى.
باۋىرلاس قوس ەلدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا ساۋدا, ينۆەستيتسيالار, ونەركاسىپ, كولىك پەن لوگيستيكا, ەنەرگەتيكا, تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت, اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, سونداي-اق مادەني-گۋمانيتارلىق ءوزارا ءىس-قيمىل سالاسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەرى قارالدى.
ء«بىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ باسشىلارى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ شىنايى دوستىعى جاقسى داستۇرگە جانە ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا اينالدى. ءبىزدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق بايلانىسىمىز قارقىندى دامىپ كەلەدى. تۇركيا – قازاقستاننىڭ بەس نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسىنىڭ ءبىرى. ەلدەر اراسىنداعى تا-ۋار اينالىمى وتكەن جىلى 9%-عا ارتتى. ونىڭ ىشىندە قازاقستان تاۋارلارىنىڭ ەكسپورت كولەمى 17%-دان استام ءوسىپ, 3,9 ملرد دوللارعا جەتتى. قازاقستان ۇكىمەتى ساۋدانى ارتاراپتاندىرۋعا, ونى شيكىزاتتان قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمگە اۋىستىرۋعا باعىتتالعان بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزۋگە مۇددەلى», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
«تۇركيا مەن قازاقستان – تەك دوس جانە باۋىرلاس مەملەكەتتەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ورتاق تاريح پەن مادەنيەت بايلانىستىراتىن ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر. ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋدە پرەزيدەنتتەرىمىز – رەجەپ تايپ ەردوعان مەن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شەشۋشى ارەكەتتەرى مەن ورتاق كوزقاراسى ۇلكەن ءرول اتقاردى. ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ بۇگىنگى وتىرىسىن ءبىز الداعى ۋاقىتتاعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستارىمىزدىڭ جول كارتاسىن قالىپتاستىراتىن ستراتەگيالىق كونسۋلتاتسيالاردىڭ نەگىزى رەتىندە قاراستىرامىز», دەپ اتاپ ءوتتى دجەۆدەت يىلماز.
قازاقستان تاراپى جاڭا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە ونەركاسىپتىك پلاتفورمالار مەن مەملەكەتتىك قولداۋ قۇرالدارىن ۇسىنۋعا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى ەكونوميكاعا شامامەن 390 ملن دوللار تۇرىك ينۆەستيتسياسى تارتىلدى, نەبارى 20 جىل ىشىندە بۇل سوما 6 ملرد دوللاردان استى. بۇگىندە قۇرىلىس, جەڭىل ونەركاسىپ, مەتاللۋرگيا, اوك ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ, كولىك جانە لوگيستيكا, فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسى, ەلەكتروندىق اسپاپتار جانە تاعى دا باسقا سالالاردا جالپى سوماسى 4 ملرد دوللار بولاتىن 98 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. ودان بولەك 3,9 ملرد دوللار بولاتىن تاعى 50 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
2025 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى تەمىرجول ارقىلى جۇك تاسىمالى 6,4 ملن توننانى قۇراپ, 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا 35%-عا ارتتى. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى بويىنشا تاسىمال كولەمى 4 ملن توننادان استى. ورتاق باسىمدىق – ورتا ءدالىزدى دامىتۋ مەن وسى باعىتتا ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, «تار» ۋچاسكەلەردى جويۋ, پورتتىق جانە تەرمينالدىق قۋاتتاردى كەڭەيتۋ, تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ, سونداي-اق تاريفتىك ساياساتتى ۇيلەستىرۋ جونىندە بىرلەسكەن جۇمىستار جۇرگىزۋ. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە بۇل باعىتتا جۇك اعىنى 7 جىلدا 5 ەسە ءوستى, جەتكىزۋ مەرزىمى 13 كۇنگە دەيىن قىسقاردى.
اگروونەركاسىپ كەشەنىندە وتكەن جىلى تاۋار اينالىمى 25%-دان استامعا ارتىپ, 360 ملن دوللارعا جەتتى. ۋاكىلەتتى ورگاندار مەن قازاقستان مەن تۇركيا بيزنەسى اراسىندا اگروتەحنولوگيا جانە ساقتاندىرۋ سالاسىندا تاجىريبە الماسۋ جولعا قويىلعان. وتىرىس بارىسىندا قاتىسۋشىلار ەكسپورتتىق اسسورتيمەنتتى كەڭەيتۋ جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى جاڭا بىرلەسكەن ءونىم ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ ارقىلى تاۋار اينالىمىن ءارتاراپتاندىرۋدىڭ وزەكتى ەكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار بيداي, جاسىمىق, جەمشوپ پەن مايلى داقىلداردىڭ ەكسپورت كولەمىن ودان ءارى ۇلعايتۋ ماقساتىندا ۆەتەريناريا مەن فيتوسانيتاريا سالاسىندا بىرلەسكەن جۇمىس قاجەتتىگىنە نازار
اۋدارىلدى.
مۇناي-گاز سالاسىندا, گەولوگيالىق بارلاۋ مەن باسقا دا بىرلەسكەن ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ەنەرگەتيكالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. تۇركيا اۋماعى ارقىلى وتەتىن ءارى قازاقستان مۇنايىن تاسىمالدايتىن «باكۋ – تبيليسي – دجەيحان» قۇبىرى ينفراقۇرىلىمىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى اتاپ ءوتىلدى. ەنەرگەتيكا, كومىر مەن وزگە دە سالالاردا يننوۆاتسيالار ەنگىزۋ جونىندە تاجىريبە الماسۋ ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى.
تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى شەڭبەرىندە قازاقستان مەن تۇركيا وزگە ەلدەرمەن بىرلەسىپ, كيبەرقاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەس پەن CubeSat-12u جەرسەرىگىن ازىرلەۋ باعىتىندا بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەل ەكونوميكاسىن تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن ەنگىزۋ جونىندەگى باستامالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. IT-ءبىلىم بەرۋ, فينتەح, كيبەرقاۋىپسىزدىك پەن ەلەكتروندىق قىزمەتتەر سالاسىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردىڭ الەۋەتى اتاپ ءوتىلدى. استانا قالاسىندا ورتالىق ازياداعى ەكى ءىرى سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاستەر ىسكە قوسىلىپ, Alem.ai حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى اشىلدى. سونىمەن قاتار ينۆەستور مەن سەرىكتەستەرگە قۋات كوزى, ينفراقۇرىلىم جانە ارنايى سالىق جەڭىلدىكتەرى ۇسىنىلاتىن «دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارى القابى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن اكادەميالىق تاجىريبە الماسۋ نەگىزگى باعىتتار رەتىندە ايقىندالدى. تۇرىك سەرىكتەستەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستاندا جاڭا اۋرۋحانالار سالۋ, ونكولوگيالىق ينفراقۇرىلىمدى, ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكالاردى دامىتۋ ءارى فارماتسەۆتيكالىق ءونىم ءوندىرۋ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
كولىك, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلارى قازاقستان تاراپىنان ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا قاتىستى ۇسىنىس بەرىپ, پىكىر ءبىلدىردى. تۇرىك تاراپىنان كولىك جانە ينفراقۇرىلىم, ساۋدا, ەنەرگەتيكا جانە تابيعي رەسۋرستار, اۋىل جانە ورمان شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ جانە تەحنولوگيالار, ۇلتتىق ءبىلىم مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
جيىن سوڭىندا تاراپتار ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ 14-وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا قول قويدى.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ پەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەۆدەت يىلمازدىڭ قاتىسۋىمەن ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى جونىندە دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. جيىنعا قارجى سەكتورى, ونەركاسىپ, قۇرىلىس, كولىك پەن لوگيستيكا, ەنەرگەتيكا سىندى سالالارداعى جەتەكشى وتاندىق جانە تۇرىك كومپانيالارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلارعا ارناعان العىس وزىندە ەكونوميكانىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا ىسكەر توپتاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ سەرپىندى دامۋىن اتاپ ءوتتى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, قازاقستان ۇكىمەتى جاڭا ينۆەستيتسيالىق تسيكلدى ىسكە قوسۋ جانە ساپالى ينۆەستيتسيالار كولەمىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. ءبىز تۇرىك بيزنەسىمەن سەرىكتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋعا مۇددەلىمىز. بۇل ءۇشىن قازاقستاننىڭ قاجەتتى رەسۋرستار مەن مۇمكىندىكتەرى بار. وسى رەتتە قازاقستان ۇكىمەتى ءوز تاراپىنان جاڭا جوبالارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.
تۇركيا ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەۆدەت يىلماز تۇرىك بيزنەسىنىڭ قازاقستان نارىعىنا قىزىعۋشىلىعىن اتاپ ءوتىپ, ەكونوميكانى دامىتۋ مەن ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ باعىتىندا ەلىمىزدە جۇزەگە اسىپ جاتقان شارالارعا جوعارى باعا بەردى.
«قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە جەتتى. جۇرگىزىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار ەلدىڭ ساياسي تۇراقتىلىعى مەن ينستيتۋتسيونالدىق جۇيەسىن نىعايتتى. ءبىز قازاقستانداعى رەفورمالار مەن قايتا قۇرۋلاردى جوعارى باعالايمىز جانە باۋىرلاس ەلدى قول جەتكىزگەن ناتيجەلەرىمەن قۇتتىقتايمىز. قازاقستان ەكونوميكاسى ايتارلىقتاي وسىمگە قول جەتكىزدى – بىلتىر ءىجو 300 ملرد دوللاردان استى. ءوسىم 6,5%-دى قۇرادى, بۇل الەمدىك دەڭگەيدەن ەكى ەسە دەرلىك جوعارى», دەدى د.يىلماز.
جۇمىس ساپارى اياسىندا تۇركيا ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۇلتتىق مۋزەيدى ارالاپ كوردى. سونداي-اق Alem.ai حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىنىڭ اۋماعىندا وتاندىق ازىرلەۋشىلەردىڭ تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى جوبالارىمەن تانىستى.
