قازاق ەلى ماقتانا دا, سۇيىنە دە قاراي الاتىن ۇزاق جولدان ءوتتى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ شىعارماشىلىق تالانتى مەن العا قويعان ماقساتتارعا جەتۋدەگى تاڭعاجايىپ قابىلەتى ەلىمىزدى بۇگىنگى جەتىستىكتەرگە جەتكىزدى. بۇگىندە ءبىز الەمدىك ەكونوميكالىق جۇيەگە ينتەگراتسيالانعان, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان نارىقتىق ەكونوميكاسى بار ەلدە تۇرامىز. جۇزدەگەن جاڭا كاسىپورىندار پايدالانۋعا بەرىلۋدە, مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلۋدا, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى ارتىپ كەلەدى. ەلدە ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق ساقتالعان. قازىرگى قازاقستان الەمدىك ارەنادا اسا زور بەدەلگە يە. ال ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تمد جانە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەدەلدى ساياساتكەرلەرىنىڭ ءبىرى سانالادى.
«وزگەرىستەر داۋىرىندە ءومىر سۇرۋدەن ساقتاسىن» دەگەن ءسوز بار عوي. الايدا مەن بارلىق قازاقستاندىق سياقتى, توقسانىنشى جىلداردىڭ قيىن-قىستاۋىنان امان-ەسەن ءوتىپ قانا قويماي, جاڭا, جاس مەملەكەتتىڭ زاڭنامالىق بازاسىن جەتىلدىرۋگە بەلسەنە قاتىسقانىما قۋانامىن.
مەن پارلامەنت سەناتىنىڭ ءبىرىنشى شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتى جانە ۆيتسە-سپيكەرى بولدىم. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ زاڭناماسى قۇرىلىپ جاتقان كەزەڭ بولاتىن. كوپ جۇمىس ىستەۋگە, الەمدىك تاجىريبەنى زەرتتەۋگە تۋرا كەلدى. سول كەزدە ماعان ۇزاق جىلدار بويى وندىرىستە جۇمىس ىستەگەنىم, مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە پارتيادا ءىس تاجىريبەمنىڭ بولعانى كوپ كومەكتەستى. ياعني قاي زاڭنىڭ ءومىر تاجىريبەسىندە قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن كوزىمە ەلەستەتە الدىم.
سول جىلدارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى تۋرالى», «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى», ء«بىلىم تۋرالى», «زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى», «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» جانە باسقا دا ماڭىزدى زاڭدار قابىلداندى. بىرقاتار حالىقارالىق شارت, ونىڭ ىشىندە ايەلدەر قۇقىعى تۋرالى زاڭدار راتيفيكاتسيالاندى.
ۇلت كوشباسشىسى ارقاشان ايەلدەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا الاڭداۋشىلىق تانىتىپ وتىردى. ەلباسى ايەلدەردىڭ قوعامدىق مارتەبەسىن كوتەرۋگە زور كوڭىل بولە وتىرىپ, ەگەمەندىكتىڭ اسا اۋىر العاشقى جىلدارىندا ارنايى ورگان – پرەزيدەنت جانىنداعى وتباسى, ايەلدەر پروبلەمالارى جانە دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى كەڭەستى قۇردى. كەيىن اتالعان ورگان پرەزيدەنت جانىنداعى وتباسى جانە ايەلدەر ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا بولىپ وزگەرتىلدى.
1998 جىلدىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ماعان وسى ورگاندى توراعا جانە مينيستر رەتىندە باسقارۋدى ۇسىندى. الايدا مەن باسقا دا تانىمال تۇلعالاردىڭ بار ەكەنىن, بۇل قىزمەتتى اتقارا المايتىنىمدى ايتىپ, باس تارتتىم. سوندا ەلباسى «وسى ماسەلەنى كوتەرىڭىز, حالىقارالىق ۇيىمدارمەن كەزدەسىڭىز, بۇل تاقىرىپ بويىنشا بارلىق جاڭالىقتى وقىڭىز. ءسىزدىڭ كاسىبي قاسيەتتەرىڭىزدى بىلە وتىرىپ, بۇل قىزمەتتى ابىرويمەن اتقاراتىنىڭىزعا سەنىمدىمىن», دەدى.
ناتيجەسىندە, وسى ۇلتتىق كوميسسيادا 10 جىلعا جۋىق جۇمىس ىستەدىم. وتباسىلاردىڭ, ايەلدەر مەن بالالاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ جونىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە تىرىستىم. ۇلتتىق كوميسسيانىڭ قۇرامى وتە مىقتى ەدى. وندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مينيسترلەر مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, عالىمدار, سونداي-اق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ۇلتتىق كوميسسيانىڭ قىزمەتىندەگى نەگىزگى ءتورت باعىتتى ايقىنداپ بەردى. ياعني ايەلدەردى ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدا ىلگەرىلەتۋ, ايەلدەر مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ جانە ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى جويۋ ماسەلەلەرى العا قويىلدى.
ەلباسىنىڭ جوعارى سەنىمى مەنى بارىنشا كرەاتيۆتى بولۋعا مىندەتتەدى. ءوز كەزەگىندە, ۇلتتىق كوميسسيا وسى سالاعا قاتىستى زاڭنامانى كەڭەيتۋ مەن جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن ۇنەمى كوتەرىپ وتىردى. حالىقارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن كوپتەگەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلدى. ايەلدەرگە قاتىسى بار بارلىق دەرلىك حالىقارالىق قۇجاتتار زەرتتەلدى. كوپتەگەن ادامدارعا كومەك پەن قولداۋ كورسەتىلىپ, بۇرىن ايتىلماي كەلگەن ماسەلەلەر كوتەرىلە باستادى. وسىلايشا, ءبىزدىڭ كوپتەگەن قادامدارىمىزدا «العاش رەت» دەگەن ءسوز ءجيى قولدانىلاتىن بولدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز قوعامنىڭ دامۋىنا ايەلدەردىڭ بەلسەنە قاتىسقانىن ەسكەرە وتىرىپ, اتقارۋشى جانە وكىلدى بيلىك باسشىلىعىنداعى ايەلدەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ قاجەتتىلىگىن العا تارتقان بولاتىن. بۇل رەتتە ءبىز باسشىلىق قىزمەتكە جانە سايلانبالى ورگاندارعا كانديداتتار ۇسىنۋ كەزىندەگى پارتيالىق تىزىمدەردى قۇرۋدا گەندەرلىك تەڭدىكتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ساياسي پارتيالارمەن تىعىز جۇمىس ىستەي باستادىق. اشىق حاتتار جازىپ, شەشىمدەر قابىلدايتىن دەڭگەيگە ايەلدەردى كوبىرەك ۇسىنۋعا شاقىردىق.
حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قولداۋىمەن ريگسداگقا سايلاۋ ءوتىپ جاتقان كەزدە شۆەتسياعا ساپار ۇيىمداستىرىلدى. وندا ءبىزدىڭ وكىلدەر, سونىڭ ىشىندە دەپۋتاتتىققا, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى اۋدان اكىمدىگىنە كانديدات ايەلدەر شۆەدتىك سايلاۋ تەحنولوگيالارىمەن تانىسا الدى.
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان ۇلتتىق كوميسسيانىڭ تيىمدىلىگىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەدى. بۇكىل پوستكەڭەستىك اۋماقتا وتباسىنىڭ, ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ ءدال مۇنداي تەتىگى جوق.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستانداعى گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە باستاماشى بولدى. ونىڭ باستى ماقساتى – ايەلدەرگە كونستيتۋتسيادا جانە قازاقستان مۇشەلىك ەتەتىن ۇيىمداردىڭ حالىقارالىق اكتىلەرىندە كورسەتىلگەن قۇقىقتارىن تولىق پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرۋ. سونداي-اق, قوعامنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىلى ارالاسۋى ماسەلەسى دە نازارعا الىنعان. مۇنداي باستاما ەل تاريحىندا العاش رەت كوتەرىلدى.
مەن 2009 جىلى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى رەتىندە گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسىندا قاراستىرىلعان «ەرلەر ءمان ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن تەڭ مۇمكىندىكتەرىنىڭ مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەرى تۋرالى» جانە «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى» ەكى نەگىزگى گەندەرلىك زاڭدى تالقىلاۋعا جانە قابىلداۋعا قاتىستىم.
ەلباسى ايتىپ وتكەندەي, قازاقستانداعى ايەلدەر ارقاشان ەلدەگى بارلىق جەتىستىكتەرگە, وزگەرىستەر مەن ماڭىزدى وقيعالارعا بەلسەندى اتسالىسىپ كەلدى جانە سولاي بولىپ قالا بەرەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ولار ناعىز باتىلدىق تانىتىپ, وزدەرىن جانە وتباسىلارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساعانى ەسىمىزدە. ايەلدەر شاعىن بيزنەسپەن, الىپ-ساتۋمەن اينالىسىپ, وزدەرىنىڭ قوسالقى شارۋاشىلىقتارىن دامىتتى.
بۇگىندە قازاقستانداعى ايەلدەر ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت جانە قىزمەت كورسەتۋ, قارجىلىق قىزمەت, مەملەكەتتىك قىزمەت, سوت جۇيەسى سياقتى سالالاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ايقىندايدى. قوعامدا ايەلدەردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدا قالىپتاسۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر جاسالعان. قازىرگى زاماننىڭ ايەلدەرى مانساپقا دا قول جەتكىزىپ, بالالارىن دا تاربيەلەپ, جاڭا ماماندىقتاردى دا يگەرىپ جاتىر. ولار ىسكەر باسشى, ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋشى, سالماقتى ساياساتكەر, ونەگەلى انا دا بولا بىلەدى.
قازاقستانداعى دۇرىس دەموگرافيالىق ساياساتتىڭ ارقاسىندا ەلىمىز دەموگرافيالىق داعدارىستان قۇتىلا الدى. ازاماتتارىمىزدىڭ ورتاشا جاسىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوزىمىزدى جاس ۇلتتاردىڭ قاتارىنا جاتقىزا الامىز. 2004 جىلدان باستاپ حالىق سانى ارتا باستادى. تۋ كورسەتكىشىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى – جۇمىس ىستەيتىن جانە جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەرگە تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن جاردەماقىلار بولىپ سانالادى.
ەلباسىنىڭ اۋقىمدى جوسپارلارى مەن جەتىستىكتەرىنىڭ بارلىعىنا ءبىزدىڭ دە قاتىسىمىز بارلىعىن ماقتان تۇتامىز. مەن جۇمىس ىستەۋگە بالا كەزىمنەن داعدىلانعانمىن. ۇنەمى بەلسەندى بولدىم. ومىرلىك ۇرانىم – العا قويعان ماقساتقا ۇمتىلىس پەن ءوز مىندەتىمە ادال قاراۋ دەر ەدىم. سوندىقتان, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ مىنەزىندەگى جاسامپازدىق قاسيەتى ماعان ايرىقشا ۇنايدى. ول جوعارى كاسىبي شەبەرلىگىمەن, جاۋاپكەرشىلىگىمەن, ادامگەرشىلىگىمەن, قاراپايىمدىلىعىمەن, ۇستامدىلىعىمەن جانە شەشىمدىلىگىمەن دارالاندى. ەلباسى باتىل, مىقتى, ءپرينتسيپشىل, ءادىل ءارى ءوز كۇشىنە سەنىمدى ادام. ول – قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق كوشباسشىسى.
گازەت بەتىنەن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن ءوزىمنىڭ جانە بارشا قازاقستاندىق ايەلدەردىڭ اتىنان قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاۋعا رۇقسات ەتىڭىزدەر. بۇل, ەڭ الدىمەن, ۇلت كوشباسشىسىنىڭ مەرەكەسى. سەبەبى, ول – الەم تانىعان قازاقستاننىڭ باس ارحيتەكتورى. ەلباسىنا زور دەنساۋلىق, سان قىرلى قىزمەتىنە جاڭا تابىس, ەلىمىزدىڭ كوركەيىپ-گۇلدەنۋىن تىلەيمىن.
وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, وقىرمان ايەلدەردى كوكتەمنىڭ كوركەم مەرەكەسى – 8 ناۋرىز – حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن. وتباسىلارىڭىز بەن جاقىندارىڭىزعا اماندىق, كوكتەمگى جىلىلىق, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن جارقىن بولاشاق تىلەيمىن. ءاردايىم قاجەتتى جانە سۇلۋ دا سۇيىكتى بولىڭىزدار!
ايتكۇل ساماقوۆا,
مەملەكەت قايراتكەرى
