وتىرىستا ءبىرىنشى كەزەكتە «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تەمەكى ونىمدەرىنە اكتسيزدەر سالاسىنداعى سالىق ساياساتىن جۇرگىزۋ قاعيداتتارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. كەلىسىمگە سايكەس 2024 جىلدان باستاپ ەاەو ەلدەرى تەمەكىگە 1 مىڭ دانا ءۇشىن 35 ەۆرو ينديكاتيۆتىك مولشەرلەمەنى تيىسىنشە 20%-عا اۋىتقۋ قۇقىعىمەن قولدانۋى ءتيىس. بۇل رەتتە تەمەكى ونىمدەرىنە اكتسيزدەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇيلەستىرۋ كوزدەلەدى.
وسى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ەگەر ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەۋروعا قاتىستى باعامى وزگەرسە, بۇل تەمەكىگە اكتسيزدىڭ مولشەرلەمەسىنە, سونداي-اق بولشەك ساۋدا باعالارىنا قالاي اسەر ەتەتىنىنە كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
زاڭ جوباسىن تانىستىرعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ باعام كۇرت وزگەرگەن جاعدايدا ەاەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ ارقايسىسى اكتسيزدەردىڭ ينديكاتيۆتىك مولشەرلەمەسىن قايتا قاراۋدى سۇراپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياعا جۇگىنۋگە قۇقى بار جانە شەشىم تولىق كونسەنسۋسقا قول جەتكىزىلگەن كەزدە, ياعني ەاەو-نىڭ بارلىق مۇشەسى كەلىسكەن كەزدە قابىلدانادى. وسىعان وراي نۇرلان نىعماتۋلين بۇل جەردە كوپ جاعداي ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا وكىلدەرىنىڭ باعامنىڭ بارلىق وزگەرىسىنە قاتىستى جەدەل ءىس-ارەكەت ەتۋىنە بايلانىستى بولاتىنىن اتاپ ءوتىپ, وسى كەلىسىم شەڭبەرىندە قازاقستاننىڭ مۇددەسىن, ەلىمىزدىڭ مىندەتتەمەلەرىن دە ساقتاۋ ماقساتىندا ۋاقتىلى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
جالپى زاڭ جوباسى تەمەكى ونىمىنە ارنالعان اكتسيزدەر مولشەرلەمەلەرىن ۇيلەستىرۋ جولىمەن ەاەو شەڭبەرىندە تەمەكى ونىمدەرى نارىعىنىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇل تەمەكى ونىمدەرىنىڭ زاڭسىز اينالىمىن تەجەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تاۋار بەلگىلەرى, قىزمەت كورسەتۋ بەلگىلەرى جانە تاۋارلار شىعارىلعان جەرلەردىڭ اتاۋلارى تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. شارتقا قاتىستى بايانداما جاساعان ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ قۇجاتتىڭ ماقساتى تاۋار جانە قىزمەت كورسەتۋ بەلگىلەرىنە, تاۋارلار شىعارىلعان جەرلەردىڭ اتاۋلارىنا قاتىستى قۇقىقتاردى الۋدىڭ وڭىرلىك جۇيەسىن قۇرۋ ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.
بۇل جۇيەنى قۇرۋ ەاەو اۋماعىندا تاۋار بەلگىلەرىنە, قىزمەت كورسەتۋ بەلگىلەرىنە جانە تاۋارلار شىعارىلعان جەرلەردىڭ اتاۋىنا قاتىستى قورعاۋدى الۋ ءراسىمىن وڭايلاتادى, ءبىر ەۋرازيالىق ءوتىنىم بەرۋ ارقىلى ءوتىنىش بەرۋشىلەر ءۇشىن اكىمشىلىك جانە قارجىلىق كەدەرگىلەردى تومەندەتەدى. شارتتا تاۋار, قىزمەت كورسەتۋ بەلگىلەرىن جانە تاۋارلار شىعارىلعان جەرلەردىڭ اتاۋىن قۇقىقتىق قورعاۋ ەرەكشەلىكتەرى, ونىڭ قولدانىلۋ قاعيداتتارى, قۇقىق يەلەنۋشىلەردىڭ قۇقىقتارى, سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا مەن ەاەو-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر بەرىلگەن وتىنىمدەرگە قاتىستى جۇزەگە اسىراتىن مىندەتتەمەلەر مەن وكىلەتتىكتەر كوزدەلگەن.
«شارتتا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تاۋار بەلگىلەرىنە جانە تاۋارلارى شىعارىلعان جەرلەردىڭ اتاۋلارىنا قۇقىقتىق قورعاۋدى بەرۋ ءتارتىبى, ءوتىنىم بەرۋشىلەر مەن قۇقىق يەلەنۋشىلەردىڭ قۇقىقتارى, سونداي-اق ءتيىستى وتىنىمدەردى قاراۋ كەزىندە ۇلتتىق پاتەنتتىك ۆەدومستۆولاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ ءتارتىبى كوزدەلگەن. كورسەتىلگەن وبەكتىلەردى تىركەۋدىڭ وڭىرلىك جۇيەسىن ەنگىزۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتا كوزدەلگەن. بۇل جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعى ءبىر قورعاۋ قۇجاتىن بەس مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا ءبىر ۋاقىتتا الۋ مۇمكىندىگى بولىپ وتىر», دەدى مينيستر.
سونىمەن قاتار ونەركاسىپتىك مەنشىك وبەكتىلەرىنە قاتىستى ءتيىستى قورعاۋدى الۋ ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – بەرىلگەن ءوتىنىمنىڭ باسىمدىق كۇنى ەكەنى ءمالىم بولدى. بۇل جۇيە ءبىر ءوتىنىم بەرۋ ارقىلى بەس مەملەكەتتە ءبىر باسىمدىق كۇنىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. «شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ ۇلتتىق تاۋار بەلگىلەرى يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىن شەكتەمەيدى, سونىمەن بىرگە ەۋرازيالىق نارىققا باعدارلانعان وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك اشادى», دەدى مارات بەكەتاەۆ.
ودان كەيىن دەپۋتاتتار ەكىنشى وقىلىمدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ميكروقارجىلىق جانە كوللەكتورلىق قىزمەتتى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ. اتالعان زاڭ جوباسىنا قاتىستى دەپۋتاتتار بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزدى. ولار: كرەديت بەرۋ تاۋەكەلدەرىنىڭ وسۋىنە جانە ازاماتتاردىڭ بورىشتىق جۇكتەمەسىنىڭ شامادان تىس ارتۋىنا جول بەرمەۋ, داۋلاردى رەتتەۋ, بورىشكەرلەردىڭ قۇقىعىن كۇشەيتۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ, كرەديتورلاردىڭ قارىز الۋشىلاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ جانە پروبلەمالى بەرەشەكتى رەتتەۋ مەرزىمدەرىن قىسقارتۋ (180 كۇننەن 90 كۇنگە دەيىن), ميكروكرەديتتەر بويىنشا تۇراقسىزدىق ايىبىنىڭ (ايىپپۇلدىڭ, ءوسىمپۇلدىڭ) مولشەرىن شەكتەۋ, سونداي-اق يپوتەكالىق قارىزداردىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا مەرزىمى وتكەن 180 كۇننەن كەيىن سىياقىلار مەن كوميسسيالاردى ەسەپكە جازۋعا تىيىم سالۋ. كوللەكتورلىق ۇيىمداردىڭ جوسىقسىز ارەكەتتەرىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن كوللەكتورلارعا بوتەن تەلەفون نومىرلەرىنەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا تىيىم سالۋدى, بورىشكەرلەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ پروتسەسىن بەينە-اۋديو تىركەۋ مىندەتىن بەلگىلەۋدى, كوللەكتوردىڭ ءۇشىنشى تۇلعالارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن جاساۋىن شەكتەۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. اتاپ ايتار بولساق, دەپۋتات قازىبەك يسا «اق جول» قدپ فراكتسياسى دەپۋتاتتارىنىڭ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا جولداعان ساۋالىن وقىدى. ساۋالدا الاش قوزعالىسىنىڭ قايراتكەرلەرىنە قاتىستى ماسەلە ايتىلدى. «الاش دەسە قاراپايىم كوپشىلىكتىڭ ەسىنە تەك الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ كورنەكتى كوسەمدەرى ءاليحان بوكەيحان, احمەت بايتۇرسىن ۇلى, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى سەكىلدى بىرنەشە تۇلعانىڭ ەسىمى كەلەدى. شىن مانىندە بۇل ءتىزىم الدەقايدا كەڭ. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى الاش ۇستانىمىن ناسيحاتتاعان, سول ءۇشىن قۇربان بولعان جەرگىلىكتى الاش قوزعالىسى قايراتكەرلەرىنىڭ ەرلىگى ەسكەرىلمەي, ەسىمدەرى الىگە دەيىن بەلگىسىز بولىپ وتىرعانى وكىنىشتى. بۇلاردىڭ ءبارى تاۋەلسىز قازاق ەلى ءۇشىن قۇربان بولعاندار! سول سەبەپتەن 2019 جىلى «اق جول» پارتياسىنىڭ توراعاسى ازات پەرۋاشەۆ «الاش» مادەنيەت جانە رۋحاني دامۋ ينستيتۋتىمەن بىرىگىپ, بۇرىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن 700-دەن استام تۇلعانى قۇرايتىن جەرگىلىكتى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ءتىزىمىن دايىندادى. الاشتانۋشى عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنىڭ نەگىزىندە جاسالعان تىزىمگە كوپشىلىك قاۋىمعا ەسىمى ۇمىت بولعان ءار وڭىردەن شىققان الاش قايراتكەرلەرى ەنگىزىلدى. ءاربىر وبلىس, قالا اكىمدەرىنە سول جەرگە قاتىسى بار, سول جەردەن شىققان الاششىل ازاماتتاردىڭ ءتىزىمى جىبەرىلىپ, ولاردىڭ اتتارىن جەرگىلىكتى جەردەگى كوشە, مەكتەپ, باسقا دا نىساندار اتاۋلارىنا قولدانۋدى ۇسىنعان بولاتىنبىز. الايدا الىنعان جاۋاپتار كوڭىلگە قونبايدى. جاۋاپتار جالتارما سيپاتتا, بۇعان دەيىن الاشتىڭ ەل اۋزىنداعى جيىرما شاقتى تانىمال باسشىسىنىڭ ەسىمىن اتاۋىمەن شەكتەلگەن. مۇنداي ادىلەتسىزدىكتى ءبىز ۇلكەن ساياسي قاتەلىك دەپ ەسەپتەيمىز. سوندىقتان «اق جول» پارتياسى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىق مەرەيىنىڭ قارساڭىندا, الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمدەرىن ونوماستيكا تۇرعىسىندا قولدانۋدى ءجون ساناپ, اتالعان ءتىزىمدى ۇكىمەتكە جىبەرىپ وتىرمىز. وسىعان بايلانىستى «اق جول» قدپ فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى, 2019 جىلى ءبىز جولداعان حاتتاردى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە قايتا كوتەرۋدى تاپسىرىپ, مىڭداعان الاش ارىسىنىڭ قاسيەتتى ەسىمىن جەرگىلىكتى جەردە ۇلىقتاۋ شارالارىن باقىلاۋعا الۋىڭىزدى سۇرايدى», دەلىنگەن ساۋالدا.
دەپۋتات ايگۇل نۇركينا ۇكىمەت باسشىسىنا جاستاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋعا قاتىستى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. «ەل باسشىلىعى جاستار ساياساتىنا, اتاپ ايتقاندا جاستاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە كوپ كوڭىل بولەدى. «وزگەرىستەر جولى: ءار ازاماتقا لايىقتى ءومىر!» Nur Otan پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ورىنداۋ جونىندەگى جول كارتاسىنا سايكەس ۇكىمەت 2021-2025 جىلدار ارالىعىندا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن جاستار ءۇشىن جىل سايىنعى نەگىزدە جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەر بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىمەن قاتار تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق دامۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس, 2022 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەيتىن جاستار ءۇشىن جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەر قۇرىلىسىن جىل سايىن قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلماعان. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك باعدارلاماعا جۇمىس ىستەيتىن جاستار ءۇشىن جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەر قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدى 2025 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ بولىگىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت دەپ سانايمىز» دەلىنگەن دەپۋتات ساۋالىندا.
ودان كەيىن قازاقستاننىڭ حالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا بالا كۇتىمىنە قاتىستى جاردەماقىنى ءوسىرۋ, بالا كۇتىمىنە قاتىستى اقىسى تولەنەتىن دەمالىستى 2 جىلعا دەيىن بەلگىلەۋ, نارەستەگە بەرىلەتىن قاجەتتى زاتتار پاكەتىن قايتا قاراستىرۋ بويىنشا ساۋال جولدادى.
دەپۋتات بەرىك بەكجانوۆ باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك جۇمانعارينعا اگەنتتىك تاراپىنان ەلىمىزدە استىق تاسىمالداۋ تاريفتەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, ساۋال جولدادى. سونىمەن قاتار استىق تاسىمالداۋ نارىعىندا باسىمدىققا يە «استىق ترانس» اق تاراپىنان استىق تاسىمالى باعاسىنىڭ ءوسۋ فاكتىسىنىڭ زاڭدىلىعى مەن نەگىزدىلىگىنە تەكسەرۋ جۇرگىزۋدى سۇرادى.
