جاڭا جۇيە ساپانى تالاپ ەتەدى

بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەنىڭ كەڭ قادام باسۋى ءۇشىن باتىل قيمىل مەن مىقتى ۇستانىم كەرەك, –دەيدى  وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى يرينا شتەيگەرۆالد وبلىستىق اۋرۋحانا باس ءدارى­گە­رى­نىڭ ەسىگىن ەگدە كىسى قاقتى. قى­زى­نىڭ جاراقاتى وتە اۋىر, فەدوروۆ اۋدانىنان كەلىپ تۇر. وندا دا اۋداندىق اۋرۋحانا, اۋىلدا فەلد­شەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت بار. يري­نا اناتولەۆنا شتەيگەرۆالد باس­تاعان دارىگەرلەر ادام ءومىرى ءۇشىن جانتالاسا ۇمتىلدى. قاتتى جا­را­قات ونسىز دا دەنساۋلىعى ناشار قىزدى السىرەتىپ جىبەرگەن. ءتۇبىرلى مەديتسينالىق تەكسەرۋ, قورىتىن­دى­لار جاساۋ كەرەك. – اۋدانداردا جەتىسپەيتىن لور-دارىگەردىڭ, كارديولوگتىڭ كومەگى قاجەت. سوندىقتان ناۋقاستى وب­لىس­تىق اۋرۋحاناعا ورنالاستىر­دىق. ەندى ساپالى ەمدەۋ ءبىزدىڭ دارىگەرلەردىڭ ەنشىسىندە, لاجىنشا قىسقا مەرزىمدە ەمدەپ, اۋرۋ ءبىر­شا­ما ايىققاننان كەيىن جالپى اع­زا­سىن نىعايتاتىن ءدارى-دارمەكتەر الا­تىن كەزدە ناۋقاستى كۇندىزگى ستا­تسيونارلىق ەم قابىلداۋعا شى­عارامىز, – دەيدى باس دارىگەر يرينا شتەيگەرۆالد. وبلىستىق اۋرۋحاناداعى بولىمشەلەردىڭ بار­لىعىندا دا ەمدەلىپ جاتقان ناۋقاس جاندارعا دارىگەرلەر وسى تۇرعىدان شەشىم قابىلدايدى. ونىڭ جۇمىس كابينەتىندەگى ءۇس­تەل­دىڭ ۇستىندە 2009 جىلى استانا­دان شىققان اۋرۋلار ءتىزىمى جۋر­نا­لى جاتىر. وندا بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيە بويىنشا قانداي اۋرۋعا ستا­تسيونارلىق, قانداي اۋرۋعا كۇندىزگى ستاتسيونارلىق نەمەسە امبۋلاتو­ريا­لىق ەم ۇسىنۋ قاجەتتىلىگى تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيە ەنگىزىلگەلى بۇل اۋرۋلار ءتىزىمى ءار دارىگەردىڭ ۇستە­لىنىڭ ۇستىندە جاتادى ەكەن. – حالىقتا “كوز قورقاق, قول باتىر” دەگەن ءسوز بار. جىلدىڭ با­سىن­دا بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيە ەنگى­زى­لەدى دەگەندە باسقا تۇگەل ءدارى­گەر­لەردىڭ وزدەرى دە اڭتارىلىپ قالعان ەدىك. ءار ادام دارىگەردى ءوزى تاڭ­داي­دى دەگەندى تۇسىنبەدىك. دارىگەرلەر جەتىسپەي جاتقاندا قانداي تاڭداۋ بولادى دەدىك. جاڭا جۇيە ناۋ­قاس­تىڭ مۇددەسى تۇرعىسىنان ءجۇر­گى­زى­لە­دى. مۇنىڭ ءمانىسى بىلاي, اۋرۋ ادام ستاتسيونارلىق ەم الۋ كەرەك كەزىن­دە ول قايسى اۋرۋحاناعا جاتىپ, قاي دارىگەرگە ەمدەلۋ كەرەكتىگىن ءوزى شەشەدى. وعان دەيىن بۇرىنعى جۇيە ساقتالادى. ادام اياق استىنان اۋى­رىپ قالسا مەن انا دارىگەرگە قا­رال­عىم كەلەدى دەپ, بىردەن اۋرۋ­حا­ناعا جەتىپ كەلمەيدى عوي. قازىر ءىستى باستاپ كەتكەن ءبىز بۇل جۇيەنىڭ مەم­لەكەت بولگەن قارجىنىڭ ورىن­دى جۇمسالۋىنا, دارىگەرلەردىڭ ساپا ءۇشىن جۇمىس ىستەۋىنە ىقپال ەتە­تىن تەگەرشىك ەكەنىن كورىپ وتىر­مىز, – دەيدى يرينا اناتولەۆنا. بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەنى باستا­عان وبلىستاعى ستاتسيونارلىق ەم­دەۋ مەكەمەلەرىندە جىلدىڭ العاش­قى توقسانىنىڭ وزىندە ءبىرشاما ناتيجە كورىندى. وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندە بارلىعى 36 مىڭ اۋرۋ ستاتسيونارلىق ەم قابىلداسا, بيىل جىل باسىنان بەرگى ءۇش ايدا ولاردىڭ سانى 31 مىڭعا تومەن­دە­گەن. ونىڭ كەرىسىنشە ستاتسيوناردى الماستىراتىن ەم قابىلداعاندار­دىڭ سانى وتكەن جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا 1900 ادام بولسا, بيىل جىل باسىنان بەرى ولاردىڭ سانى 9 مىڭعا جەتتى. اۋرۋلاردىڭ تەك وب­لىستىق اۋرۋحانادا ەم قابىلداۋ ۇزاقتىعى وتكەن جىلعى 12 كۇن-توسەك بولسا, بيىل ول 11 كۇن-ءتو­سەك­كە تۇسكەن. بۇل باس دارىگەردىڭ ايتۋىنشا اۋرۋلاردى اۋرۋحانادان “قۋ” ەمەس. قايتا ەم ساپاسىنىڭ جاقسارعانى بولىپ تابىلادى. ءارى ادامدار دا اۋرۋحانا توسەگىندە تا­ڭىل­ماي, وزىنە ءوزى كەلگەن كەزدە امبۋ­لاتورلىق نەمەسە كۇندىزگى ستاتسيوناردا ەمىن جالعاستىرۋىنا مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىندى. بۇل ناۋقاس­تىڭ ءتاۋىر بولىپ, اۋرۋىنان ايى­عۋى­نا ءۇمىتىن ارتتىرادى, سونىمەن قاتار, دارىگەردىڭ دە جۇمىس اۋقى­مىن جەڭىلدەتەدى. – جىلدىڭ العاشقى اپتالا­رىن­دا جۇمىستىڭ تەحنيكالىق سي­پا­تى باسىم, وتە قاۋىرت بولدى, – دەيدى يرينا اناتولەۆنا. – ءويت­كەنى جاڭا جۇيە بويىنشا قۇجاتتار تولتىرۋ ۋاقىت الدى. سونىمەن قا­تار, اعا بۋىن وكىلدەرى, ۇلكەن كىسى­لەرگە جاڭا جۇيەنىڭ ەرەجەلەرى مەن شارتتارىن ءتۇسىندىرىپ باقتىق. مىسالى, ۇلكەن كىسىلەردىڭ كوپشى­لى­گىنىڭ جۇرەگى اۋىرادى. ماسەلەن, ءبىر كىسى كەلدى دەلىك. ونى تەك­سە­رۋ­دىڭ مەديتسينالىق قورىتىندىسىن قاراي كەلگەندە اۋرۋحاناعا جات­قىزۋ­دىڭ قاجەتى جوق. جۋرنالداعى ءتىزىم بويىنشا دا جۇرەك اۋرۋىنىڭ الگى كىسى زارداپ شەگەتىن ءتۇرى ستا­تسيو­نارلىق ەمدەۋدى كەرەك ەتپەيدى. وسىنى تۇسىندىرگەندە بىزگە كەلگەن قاريا اۋرۋحاناعا المادى, ماعان كوڭىل بولمەدى دەپ بايبالام سا­لا­دى. مۇنى ءبىز وعان تۇسىندىرۋدەن جا­لىقپادىق, ونى كۇندىزگى ستاتسيو­نارعا جىبەردىك نەمەسە ول كىسىنىڭ كۇندەلىكتى كەلۋى قيىندىققا سوق­قاندا جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ەمحانا دارىگەرلەرى قىزمەت كورسەتتى. وبلىستاعى ەمدەۋ مەكەمەلەرى­نىڭ بارلىعى دا جاڭا جىلعا دەيىن بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەدە جۇمىس ءىس­تەۋ­گە دايىندىق بارىسىندا اككرە­دي­تاتسيادان ءوتتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋ, جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ۋاقتىلى جانە تياناقتى جۇرگى­زى­لۋى دە وسى مەملەكەتتىك باعدارلا­ما­عا دايىندىقتى كۇشەيتە تۇسكەن بولاتىن. جاقىندا وبلىستاعى ەمدەۋ مە­كە­مەلەرىندە ءدارى-دارمەكتىڭ جەتىس­پەۋشىلىگى تۋرالى اڭگىمە بولدى. ءدارى-دارمەك تۇرلەرىن رەسپۋبليكا بويىنشا جالعىز قامتاماسىز ەتۋ­شى سق “فارماتسيانىڭ” ۇلگەرمەي وتىرعانى دا بەلگىلى ءجايت. وبلىس­تاعى ەمدەۋ مەكەمەلەرى بۇرىنعى جا­ساپ العان قورلارىنىڭ ارقا­سىن­دا ازىرگە تاپشىلىقتى سەزىنىپ وتىر­عان جوق. دەگەنمەن ءدارىنىڭ تاپ­شىلىعى سەزىلە قالعان كۇندە ادامدار مۇنى بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيە­نىڭ كەمشىلىگى دەپ ءتۇسىنىپ قالۋى مۇمكىن. دارىگەرلەر ونى جاڭا جۇيە كەمشىلىگى دەۋگە قيماي­دى, ۋاقىتشا قيىندىق سانايدى. – ءوزىمىز سۇرانىس بەرگەن ءدارى­لەر­دىڭ 70 پايىزىنا جۋىعىن العان­بىز. قازىر ءدارى جونىنەن دە سونشىلاقتى “داعدارىس” بولا قا­لا­تىن جاعداي جوق. جۇيە ەندى ەن­گىزىلىپ جاتقاندىقتان, ونىڭ قا­دامى­نىڭ ءجۇرىپ كەتۋى ءۇشىن ەمدەۋ مەكەمەلەرى باسشىلارى, دارىگەرلەر تىعىرىقتان جول تاۋىپ, ىزدەنە ءبى­لۋى كەرەك. قارمانساڭ قاراپ قال­مايسىڭ. مىسالى, مەن باس دارىگەر رەتىندە وزىمىزدە جوق ءدارىنى باسقا ەمدەۋ مەكەمەلەرىنەن سۇراستىرا­مىن. ولاردا بار بولسا ۋاقىتشا قارىزعا الامىن دا وزىمىزگە ءتۇس­كەن­دە قايتىپ بەرەمىن. مەنەن دە ءدارى سۇراپ وزگە وبلىستاردان تەلە­فون شالعان ارىپتەستەرىم بولدى. ۋاقىتشا قيىندىقتى “سامارقان­دى سۋ الدى” دەپ جەلەۋلەتپەۋ كە­رەك. يگىلىكتى ءىس قانداي قيىندىق بول­سا دا ومىرشەڭدىگىن كورسەتەدى. كوش جۇرە تۇزەلەدى, – دەيدى وب­لىستىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى. ەمدەۋ ساپاسىن كوتەرۋدى باستى باعىت ەتىپ ۇستاعان دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنداعى بىرىڭعاي ۇلتتىق جۇيەنىڭ كەلەشەگى مىقتى ماتە­ريال­دىق بازا بار جەردە عانا بول­ماق. وبلىستا اۋداندىق اۋرۋحانا­لار­دىڭ باسىم كوپشىلىگى ءجون­دەۋ­دەن وتكىزىلدى. ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە ۇزاق ۋاقىت جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن بولاتىن. سوندىقتان وسى سالادا اتقارىلعان ءىس وتە اۋقىم­دى. قازىر اۋىلداعى فەلد­شەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەردىڭ ءوزى ۋاقىت تالابىنا ساي ساپالى ءجون­دەلدى. وندا اۋىل ادامدارىنا امبۋ­لاتورلىق ەم جاساۋعا جانە دەن­ساۋلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن پروفي­لاك­تيكالىق جۇمىستار جۇرگىزۋگە تولىق مۇمكىندىك بار. اۋىلداعىلار بۇرىنعىداي ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ اۋزىندا ءىلۋلى تۇراتىن قارا قۇ­لىپ­تى ۇمىتتى. “جول كارتاسى” شەڭ­بەرىندە جوندەلىپ جاتقان وبلىس­تىق ونكولوگيالىق ديسپانسەردىڭ, رۋدنىي قالاسىنداعى ەمحانانىڭ جانە اۋليەكول اۋداندىق اۋرۋحا­نا­سىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارى بيىل اياقتالادى. سونىمەن قاتار, قوس­تا­ناي قالاسىنداعى وبلىستىق اۋرۋ­حانانىڭ ەمدەۋ كورپۋسىنىڭ, وبلىستىق قان قۇيۋ ورتالىعىنىڭ, رۋدنىي قالاسىنداعى بالالار اۋرۋ­حاناسىنىڭ جالعاسىپ جاتقان قۇرىلىسى دا جىل اياعىنا قاراي اياقتالىپ, نىساندار پايدالانۋعا بەرىلمەك. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى ەكى توق­سانىندا جاڭا مەديتسينالىق قۇ­رال-جابدىقتار الىنادى. وب­لىس­تىق اۋرۋحانانىڭ وزىندە ءبىر­نە­شە عىلىم كانديداتتارى, دوكتور قىزمەت ىستەيدى. كۇردەلى وپەراتسيا­لاردى جەرگىلىكتى جەردە جاساۋ ءۇشىن بۇل اۋرۋحانا عىلىمي ىزدەنىستەر ورتالىعىنا اينالىپ وتىر. مەملەكەت بولگەن قارجى دا جەتكىلىكتى. تەك سونىڭ ءتيىمدى يگە­رىلۋىنە اتسالىسۋعا دەگەن تالپىنىس بار. ءار تەڭگە ورنىنا جۇمسالعاندا عانا ساپا كورسەتكىشى دە جاقسارا تۇسەتىنى الىمساقتان بەلگىلى. ال ءبى­ر­ىڭ­عاي ۇلتتىق جۇيەنىڭ تەمىر­قا­زىق ەتىپ ۇستانعان باعىتى – تەك ساپا. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي. اتىراۋدا دارىگەر جەتىسپەيدى جىل سايىن ءوڭىر مەديتسي­نا­سى­نا قارجىلاي قولداۋ جاسالىنىپ كە­لەدى. دارىگەرلەردىڭ باسپانا ءما­سەلەسى دە وڭ شەشىمىن تابۋدا. اۋرۋ­حانالار مەن ەمحانالار وسى زا­مان­عى مەديتسينالىق جابدىقتارمەن قامتىلۋدا. قازىر وبلىستىڭ مەدي­تسي­نا سالاسىندا 1250 دارىگەر جۇ­مىس جاسايدى. بۇلاردىڭ قاتارى بىل­تىر جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىر­گەن 20 دارىگەرمەن تولىعىپتى. وب­لىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قار­ماسىنىڭ باستىعى مەڭدىحان وتەپ­قا­ليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ۇشەۋى ءوز ەرىكتەرىمەن اتىراۋدا جۇمىس ءىس­تەۋگە نيەت ەتىپتى. ال 17 جاس مامان ارنايى جولدامامەن كەلگەن ەكەن. بۇلاردىڭ ىشىندە 4 مامان قىزىل­قوعا, قۇرمانعازى, ماحامبەت جانە ماقات اۋداندارىندا جۇمىس جا­ساۋ­دا. – بىزدەگى باستى پروبلەما – ءدا­رىگەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. قازىر 340 دارىگەردىڭ ورنى بوس تۇر, – دەدى باسقارما باستىعى م.وتەپ­قا­ليەۆ گازەت تىلشىسىمەن اڭگىمەسىندە. – اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەردە فتي­زياتر, ناركولوگ, پسيحياتور, اكۋ­شەر-گينەكولوگ جەتىسپەيدى. وسىعان وراي اۋداندىق, قالالىق ەمدەۋ ورىندارىنىڭ باس دارىگەر­لە­رى م.وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك اكادەميا­سىن­دا جاس ماماندارمەن, وقۋ ور­نى­نىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋدە. ماقسات – جاستاردى وڭىردە جۇمىس ءىس­تەۋگە شاقىرۋ. مامانداردىڭ جەتىسپەۋشى­لىگى­نەن كەيدە دارىگەرلەرگە وزىنە ­قا­تىستى ەمەس اۋرۋ تۇرلەرىن ەمدەۋ جۇكتەلەتىنى جاسىرىن ەمەس. باسقا امال جوق. بۇل الىستاعى اۋىلداردا ءجيى كەزدەسەدى. ال وبلىس ورتا­لى­عىنىڭ وزىندە بىلىكتى دارىگەرلەر جوعارى جالاقى تولەيتىن “ينتەر­تيچ”, “مەديكەر”, “دوكتور پليۋس” سە­كىلدى جەكە كلينيكالارعا اۋىسىپ كەتەتىن جايتتار از ەمەس. سەبەبى, بۇل كلينيكالاردا مۇناي كومپا­نيا­لارىنا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەتىندىكتەن, جالاقى كوپ ءمول­شەردە تولەنەدى. باسقارما باستى­عى­نىڭ ايتۋىنشا, ءالى دە ءدارى­گەر­لەر الاتىن جالاقى كوڭىلدەگىدەي ەمەس. ماسەلەن, اۋرۋحانالاردىڭ باس دارىگەرلەرى 35000-50000 تەڭگە ارا­لىعىنداعى جالاقىمەن كۇن كو­رۋگە ءماجبۇر. جالاقىنىڭ تومەن­دىگى دارىگەرلەردى كەيدە اۋرۋحاناعا ەمدەلۋگە كەلگەن قارجىلى ادام­دار­دىڭ قالتاسىنان دامەتۋگە يتەر­مەلەۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جوققا شى­عارۋعا بولمايدى. مۇنى بول­دىرماۋدىڭ قانداي جولى بار؟ – الدىمەن, مەديتسينا سالا­سىندا جۇمىس جاسايتىنداردىڭ كوزقاراسى وزگەرۋى قاجەت, – دەيدى م. وتەپقاليەۆ. – سەبەبى, زامان وزگەردى. تالاپ وزگەردى. بۇرىنعى ءادىس­پەن جۇمىس جاساۋعا بولمايدى. قازىر سالاعا مەملەكەتتىڭ قارجى­لىق قولداۋى جاقساردى. مامان دايىندالىپ جاتىر. جاڭا جاب­دىق­تار الىنىپ جاتىر. سوعان وراي دارىگەرلەردىڭ, مەدبيكەلەردىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگى ارتتىرىلۋى قاجەت. ەلباسىنىڭ تالابى وسىنداي. بۇل بيىلعى جولداۋدا دا ناقتىلانىپ, دارىگەرلەرگە اسىرەسە, انا مەن بالا ءومىرىن ساقتاۋعا باسا ءمان بەرىلۋى قاجەتتىگى مىندەتتەلدى. وسىعان وراي ايتار بولسام, بىلتىرعى جىلى ءبى­رىنشى توقساندا 2 انا ءولىمى بولىپ, 64 بالا شەتىنەگەن ەكەن. بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا انا ولىمىنە جول بەرىلمەدى. وكىنىشكە وراي, 59 بالا­نىڭ شەتىنەگەنىن جاسىرا الماي­مىز. سونىمەن قاتار, وڭىردە تۋ­بەر­كۋلەزگە شالدىعۋ 6,7 پايىزعا ازايدى دەگەنىمىزبەن, بۇل سىرقات­تىڭ ءالى دە جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىرعانى راس. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىر­دە بۇل سىرقاتتى بىردەن تۇپكىلىكتى جويۋ مۇمكىن ەمەس. دەگەنمەن, الدا­عى 10 جىلدا 20 پايىزعا دەيىن ازاي­تۋدىڭ مۇمكىندىگى بار. ول ءۇشىن فتيزياتور-دارىگەرلەرمەن قامتۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلۋى ءتيىس. وسى ماقساتپەن الماتى, استانا, اقتوبە قالالارىنداعى مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىمەن كەلىسىلگەن جوسپارعا سايكەس جىلما-جىل اتىراۋعا جاس ماماندار كەلمەك. قازىر ءوڭىر مە­دي­تسيناسى فتيزياتور-دارىگەرلەر­مەن 68 پايىزعا عانا قامتىلىپ وتىر. جالپى وڭىردەگى ەڭ كوپ كەزدەسەتىن سىرقاتتار جەتكىلىكتى. سو­نىڭ ىشىندەگى جاستار ءجيى شال­دى­عاتىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىن ەمدەۋ ءۇشىن ارنايى كار­ديولوگيا ورتالىعى اشىلدى. قازىر وسى ورتالىققا استانادان بىلىكتى حيرۋرگتى شاقىرۋ, ونىڭ باس­پانا ماسەلەسىن شەشۋ قاراستى­رى­لۋدا. ءسويتىپ, الماتى, استانا, ءتىپ­تى رەسەي قالالارىنا ەمدەلۋ ءۇشىن سارسىلاتىن جۇرت ەندى اتىراۋدىڭ وزىندە ەمدەلەتىن بولدى. جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى.