رۋحانيات • 01 ناۋرىز, 2021

وزگەگە ۇقسامايتىن ءومىر

896 رەت
كورسەتىلدى
16 مين
وقۋ ءۇشىن

ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم قايراتكەرى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, امەريكا ينجەنەر-مەحانيكتەر قوعامىنىڭ مۇشەسى, مەحانيزمدەر مەن ماشينالار تەورياسى جانە روبوت-تەحنيكالار جۇيەسى مەحانيكاسىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى مامانى, بەس رەت جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان ومىربەك جولداسبەكوۆتىڭ تۇلا بويى تۇنىپ تۇرعان دارىن ەدى.

وزگەگە ۇقسامايتىن ءومىر

ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءومىرى, تاي­تالاس تاعدىرى بار. تاۋ تۇلعالى, قازاقتىڭ دالاسىنداي كەڭ پىشىلگەن, ءوزى وسكەن قاراتاۋداي قايىسپايتىن قايسار تۇلعا بولاتىن. جىلدار جىلجىپ الىستاعان سايىن, وسىنداي ادامداردىڭ جوقتىعى كوڭىلىڭە قىلاۋ, جۇرەگىڭە جاماۋ تۇسىرەدى. ويتكەنى كەشەگى ت.رىسقۇلوۆ, ب.مو­مىش ۇلى, س.زيمانوۆ, ش.مۇرتازا, ءو.جولداسبەكوۆ سىندى ۇلت تۇلعا­لارىنىڭ نوقتاعا باسى سىيمايتىن تاعدىرى ۇلتجاندىلىقتىڭ ۇلگىسى بولىپ قالا بەرەدى.

ول 1949 جىلى شىمكەنت قالا­سىنداعى سىپاتاەۆ اتىنداعى قا­زاق ورتا مەكتەبىن التىن مەدال­مەن ءبىتىردى. وعان جاراتقان وزگە­گە ۇقسامايتىن تاعدىر بەردى. ۇلت كادر­­لارىن ىرىكتەۋ كەزەڭى ونىڭ «تار جول, تايعاق كەشۋ» جولىن ايقىن­داپ بەردى. ول ءومىر مايدانىنا قور­­­قاقتاماي, جالتاقتاماي كىردى. م.ۆ.لو­مونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەم­­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەحا­نيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە وقۋ­عا ءتۇسۋ – تالانتتى ادامنىڭ تاع­دى­رىنا جازىلعان باقىت. قۋا­نىشى دا, قيىندىعى دا مول ستۋ­دەنتتىك جىل­دار ەرتە ەسەيتتى. تا­بيعي دارىن, بى­لىمگە قۇمارلىق, دارا مىنەز ونى وق­شاۋ كورسەتتى. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, كسرو عى­لىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ي.ار­توبولەۆسكيدىڭ كوزىنە ءتۇس­تى. يۆان يۆانوۆيچ ال­عىر جىگىتتىڭ بويىنان عىلىمعا, ونىڭ ىشىندە مەحانيكاعا دەگەن قىزى­عۋشىلىقتى تانىدى.

ومىربەك ارسلان ۇلى 1986 جىل­عى جەلتوقسان وقيعاسى بولماي تۇر­­­عاندا, ودان التى اي بۇرىن رەك­تور­لىق قىزمەتىنەن بوساعان بو­لا­تىن. دەگەنمەن, جۇمىستان بوسا­عانىمەن بەدەلى ءالى تۇسە قويماعان اكادەميكتى جانشۋ, تاپتاۋ ساياساتى جۇرگىزىلدى. 1989 جىل ەدى. ومە­كەڭنىڭ ەڭسەسى ءتۇسىپ, بىرەۋلەر كۇن­دەپ, بىرەۋلەر قاش­­قاقتاپ جۇ­رەتىن كۇندەر بولاتىن. بىرگە قىز­مەتتەس بولعان, دوس-ءىنى رەتىندە ۇس­تا­زىمىزعا قولداۋ كورسەتۋ قاجەت دەپ شەشتىم. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنت جاستارى اراسىندا بەدەلىم دە جوعارى ەدى. سوندىقتان بەلسەندى جاستارمەن كەزدەسىپ, پىكىر الىس­تىم. ءو.جولداسبەكوۆتى جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديدات رەتىندە ۇسىنۋ تۋرالى وي تاستادىم. قىز-جىگىتتەر بۇل ۇسىنىستى قولدادى. ەندىگى ماسەلە, وسى ۇسى­نىسقا كەلىسە مە, كەلىسپەي مە؟ مۇ­نىڭ ءوزى ءبىر حيكايا. ومەكەڭە جاستار ءسوزىن جەتكىزدىم. ول بۇعان بىردەن قىزىعۋشىلىق تانىتقان جوق. جان-جاعىنان جالا جابىلىپ جات­قان كۇندەر عوي. مىنەزىن جاقسى بىلەمىن, ەكى-ءۇش كۇندەي ويلانىپ بارىپ, حابارلاساتىنى بار. بۇل جولى دا سولاي بولدى. تەلەفون شالىپ, «كەز­دەسەيىك» دەدى.

– باقىتجان, وتكەن جولى ايت­قان اڭگىمەڭنىڭ نەگىزى بار ما؟ وي­لان­سام, قاجەت سەكىلدى. بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇرىپ جۇرمەيمىز بە؟ وتە المايتىن بولساق, دەپۋتاتتىققا ءتۇسۋدىڭ نە كەرەگى بار؟ ەسەپ-قيسا­بىڭدى ايتشى, – دەدى.

– ومىربەك ارسلان ۇلى, ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ بۇكىل جاستارى ءسىزدى قول­داپ وتىر. كەزىندە ءسىز جاستاردى قول­دادىڭىز, ستۋدەنتتەردىڭ جاع­دايىن كوتەردىڭىز, ەندى ولار ءوزى­ڭىزدى قولداعىسى كەلەدى. مەن سول جاستاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا سىزگە ۇسىنىس جاسادىم عوي, – دەدىم.

ويلانىپ قالدى. سودان سوڭ «تاۋەكەل» دەدى. توعىز كانديداتتىڭ ىشىنەن توپ جارىپ, اكادەميك اعا­مىز دەپۋتات اتاندى. وسىنداي دا كۇندەر بولعان. 1995 جىلدان ءومى­رىنىڭ سوڭىنا 1999 جىلعا دە­يىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋ­تاتى ءارى الەۋمەتتىك-مادەني دا­مۋ كوميتەتىنىڭ جانە ءوزى قۇرعان ەڭ­بەك پارتياسىنىڭ قۇرمەتتى تور­اعاسى بولدى. ول عىلىمي اتاق-داڭق­تان كەندە ەمەس ەدى. مۇنىڭ ءبارى كۇ­رەسپەن, عىلىمي-پەداگوگتىك, رەك­­تورلىق مەكتەپ ارقىلى قالىپ­تاستى. سوندىقتان دا 90 جىلدىق تورقالى تويىندا ونىڭ ادامي قىر­لارى تۋرالى ايتقان ءجون بولار دەپ شەشتىم.

ءو.جولداسبەكوۆتىڭ ومىردەگى سىي­­­لاس, سىرلاس شاكىرتى, ءىزباسا­رى, ءىنى-دوسى رەتىندە مەنىڭ دە ازامات­تىق كوزقاراسىم قالىپتاستى. كوپ نارسەنى ۇيرەندىم, جۇرەگىمە ءتۇي­دىم. وعان قاراپ وي تۇزەۋگە, بوي تۇزەۋگە تىرىستىم. ساناداعى ساۋ­لە سونبەيدى. ومەكەڭمەن بىرگە قىز­مەتتەس بولىپ جۇرگەن كۇندەر دە, 1986 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قاتار «قۇلاپ», ۇيقىسىز وت­كەن تۇندەر دە كوزدەن كەتپەيدى, جۇ­رەك­تە سويلەيدى.

ون التى جىل قاراشاڭىراق – قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن ءو.جولداسبەكوۆ باسقارعان جىلداردى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قا­لىپتاسقان, اتاعى شىققان كەزەڭى بولدى دەپ بىلەمىن. قازمۋ قا­لا­­شىعىنىڭ سالىنۋى سونىڭ اي­عا­عى. كەزىندە رەكتورلار تە­مىر­باي دارقانباەۆ, اسقار زا­كا­­رين تۇ­سىندا يدەيا رەتىندە كوتەرىل­گە­نى­مەن ونى 0-دىك تسيكلدەن باست­اپ, وقۋ عيماراتتارى مەن ستۋدەنت جاتاقحا­نالارىن سالۋ ونىڭ ىسكەر­لىگى مەن تاباندىلىعى ارقاسىندا جۇزەگە استى. ستۋدەنتتەر قالا­شى­عى شو­يىن شارباقپەن قور­شال­دى. مۇن­داي ۇلان-عايىر جو­با­نى جۇزە­گە اسىرۋ ءۇشىن وعان سايا­سي قول­داۋ دا قاجەت ەدى. قازاق­ستان كوم­پار­تياسى ورتا­لىق كو­مي­تە­­تى­نىڭ ءبى­رىنشى حاتشىسى د.قو­ناەۆ­­تىڭ قا­بىلداۋىنا جازى­لىپ, وزى­نە ءتان دايەكتەرىمەن قازمۋ قا­لاشى­عى­نىڭ قاجەتتىگىن, عى­لىم مەن رۋ­حا­نياتتاعى ورنىن دالەلدەدى. اكا­­دەميك-عالىم رەتىندە ءبىرىنشى حاتشى بۇل ۇسىنىسقا قولداۋ ءبىل­دىردى. وسىلاي بۇگىنگە دەيىن جالعا­سىپ كەلە جاتقان قۇرىلىس باس­تالىپ كەتتى.

ول ي.ارتوبولەۆسكيدىڭ عى­لىمي مەكتەبى ارقىلى قازاقستان­داعى مەحانيزمدەر مەن ماشي­نا­لار تەورياسى مەكتەبىن قا­لىپ­­تاس­تىردى. جازىق جانە كەڭىس­تىك­­تىك جوعارى ساناتتى مەحانيزم­دەر تەو­رياسىنىڭ ىرگەتاسىن قا­لا­دى. اۆ­تور­لىق كۋالىكتەر جانە پاتەنت­­تەر­مەن قورعالعان جۇك كو­تەر­گىش گرەي­فەرلىك مەحانيزم­دەر مەن ما­ني­پۋلياتورلىق قۇ­رىل­­عى­لاردىڭ تاجى­ريبەلىك جا­نە سى­­ناقتىق ۇلگىلەرىن جاسا­دى.

ءو.جولداس­بە­كوۆتىڭ ءۇش قى­رىن ايتقىم كە­لەدى. ءبىرىنشى, وتان­سۇيگىش, پاتريوت ادام ەدى. مۇنى قازاق عىلىمىن وداق­قا جا­نە الەمگە تانىتۋ جولىن­داعى جان­قيارلىق ەڭبەگىنەن كورە­مىن. اتاق­تى عالىم قازاقستان عى­لى­مى­نىڭ وربيتاسىنان ەرتە شى­عىپ كەتكەن ەدى. مىسالى, 1976 جى­لى ممت سالاسىنىڭ بۇكىل­وداق­تىق سەزىن الماتىدا وتكىز­دى. بۇل ءۇشىن د.قوناەۆتىڭ ال­­دى­نا باردى. اتاقتى ۇستازى ي.ارتو­بولەۆسكيدى يلاندىرۋ وڭاي ما؟ بۇل الەم عالىمدارى الماتى­عا كوز تىكتى دەگەن ءسوز. اتالعان سەزد قازاقستانداعى ماشينالار مەن مە­حا­نيزمدەر تەورياسىنىڭ ور­نىق­قانىنىڭ دالەلىنە اينال­دى. ال 1981 جىلى كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ا.لاۆ­رەنتەۆ پەن اكادەميك ءو.جول­داسبەكوۆتىڭ بەلسەندى ارا­لا­سۋىمەن تەوريالىق جانە قول­دانبالى مەحانيكا سالاسىنىڭ بۇكىل­وداقتىق V سەزى ءوتتى.

ءومىردىڭ ۇمىتىلماس ساتتەرى كوپ. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زي­دەنتى ن.ءا.نازارباەۆ استانانى سارىارقا توسىنە كوشىرۋ تۋرا­لى جوعارعى كەڭەستىڭ ءحىىى شا­قى­رىلىمى دەپۋتاتتارىنىڭ ال­دىن­­دا ءسوز سويلەپ, ۇسىنىس ايتقان بولاتىن. ەلوردانىڭ سارىارقا تو­سىنە, ەركە ەسىل بويىنا قونىس اۋدا­رۋىن قولداعان جوعارعى كە­ڭەس دە­پۋتاتىنىڭ بىرەگەيى دە ءو.جول­داس­بەكوۆ بولدى. سول كەزدەگى ايت­قان ءسو­زىن حالىق ءالى ۇمىتا قويعان جوق.

– نۇرسۇلتان نازارباەۆ – ءومىر كو­رىگىنەن, دومنا كورىگىنەن وتكەن ۇلتىمىزدىڭ ءىرى ساياسي تۇلعاسى. پرە­­زيدەنت ۇسىنىسىن قولداۋ قا­جەت, – دەگەن ەدى سول كۇندەردە ءو.جول­داسبەكوۆ. – قازاق جەرىنىڭ قاي ءوڭىرى بولسىن – اتا قونىسىمىز. ەل دە­گەندە ەمىرەنىپ, جۇرت دەگەن­دە جۇمىلىپ تىرلىك ەتەيىك, بۋىن­سىز جەرگە پى­شاق ۇرىپ, التىاۋىز بولمايىق. كو­تەرىلگەن شاڭى­راق­قا ارقايسىمىز التىن ۋىق بولىپ قادالايىق. ءسويتىپ ۇرپاق الدىنداعى قارىزىمىز بەن پارىزىمىزدى ادال اتقارايىق. مەن تاۋەلسىزدىك العان حالقىما پايدام تيە مە دەپ كەلدىم. مانساپ ىزدەپ جۇرگەنىم جوق, – دەگەن ساليقالى ءسوزىن ايتتى.

وتانشىلدىق رۋح دەگەن وسى ەمەس پە؟ جاڭا استاناعا كە­لىپ دە­پۋتاتتىق قىزمەتىن جالعاس­تىر­دى. الەۋمەتتىك سالاداعى كوپتەگەن زاڭ­نىڭ قابىلدانۋىنا ىقپال ەتتى. «كوشى-قون تۋرالى» زاڭ دا قازاق تى­لىندە جازىلدى. زاڭ باستاماشىسى دەپۋتات ءا.ىسقاق بولعانىمەن, ونى ۇسىنىپ, قولداعان ءو.جولداسبەكوۆ ەدى. سول ءسوزدى تاعى ءبىر جۇرەك ەلەگىنەن وتكىزىپ كورەلىك. ء«بىزدىڭ حالىق نە كورمەدى؟ كەشەگى اشتىق, قۋعىن-سۇرگىن, ناۋبەتتىڭ ءبارىن با­سىنان كەشىردى عوي. وسىنداي زو­بالاڭنىڭ قۇربانى بولعان حالىق تاۋ اسىپ, شەتەلدى جاعالادى. ۇل­تىن, ۇرپاعىن ساقتاپ قالدى. ەلىمىز ەگەمەندىك العان كەزدە تۋعان جەرىنە دەگەن ساعىنىشى, ماحابباتى جەتەكتەپ كەلگەن حالىقتى قولدايىق, سىرتقا تەپپەيىك». زامان, ۋاقىت ءبارىن رەتتەدى. سول زاڭ اياسىندا تۋ­عان وتانىنا 1 ملن-نان استام قان­داسىمىز كەلىپ, ەل تىرەگىنە اينالدى. پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆ قۇلاققا تۇرپىدەي ءتيىپ جۇرگەن «ورالمان» دەگەن ءسوزدى «قانداستار» دەپ سول كەزدە كەتكەن ولقىلىقتى تۇزەدى.

ەكىنشى قىرى – عىلىمعا ادال­دىق. ء«ومىر ءسۇرۋ – ءومىر بويى وقۋ» دەيتىن. سوندىقتان دا جوعارى مەكتەپتە بولسىن, عىلىمدا بولسىن عىلىمي ويلاردىڭ بيىگىندە جۇرەتىن. بىراق بوس قيالدىڭ ادامى ەمەس, ىسكەر, يدەياسىن جۇزەگە اسىرا الاتىن بىرەگەي جان ەدى. «عىلىم ارامدىقتا ەمەس, ادالدىقتا دامىسا, مەملەكەت نىعايادى, ەل ءوسىپ, وركەندەيدى. حالىقتىڭ ءال-اۋقا­تى وسەدى» دەپ ايتقانىن تالاي ەس­تىدىك. ادەمى سۇحباتتارىنىڭ كۋا­سى بولدىق. عالىم رەتىندە جان-جاق­تى, ەنتسيكلوپەديست ادام بولاتىن. زامان, ۋاقىت, عىلىم ماقساتىن تەز سەزىنەتىن. 1973 جىلى ۋنيۆەر­سيتەتتە ءبىر كۇندە ءۇش كافەدرا اش­تى. قانداي كافەدرالار دەيسىز عوي؟ تابيعات قورعاۋ, بيوفيزيكا جا­نە ميكروبيولوگيا. قازىر وسى مامان­دىقتارعا ەلىمىز ءزارۋ بولىپ وتىر.

...1981 جىلى الماتى قالا­سىن­دا وتكەن تەوريالىق جانە قول­دانبالى مەحانيكا تەورياسى بو­يىنشا بۇكىل­وداقتىق سەزگە دەلەگات بولىپ قاتىس­تىم. سول كۇن­دەر كورىنىسى ءالى دە كوز ال­دىم­­دا تۇر. سوندا ەستەن كەتپەس ەكى بايان­داما بولدى. ءبىرى – كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكا­­­دەميگى, ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭ­­بەك ەرى, اتوم عىلىمدارىنىڭ «اتاسى» ۆ.ماكەەۆتىكى, ەكىنشىسى – ۇعا اكا­دەميگى, تەوريالىق جا­نە قو­لدانبا­لى مەحانيكا سالا­سى­نىڭ ۇيىم-­­
دا­ستىرۋشىسى ءو.جول­­داسبەكوۆتىڭ بايانداماسى ەدى. ولار عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىس­تىك­تەردى مەملەكەت دامۋى ءۇشىن پاي­دالانۋ باعىتىن ۇستاندى. ۆ.ما­كەەۆ اسكەري عىلىم ماسەلەسىن كو­تەرسە, ءو.جولداسبەكوۆ حالىق شا­رۋ­ا­شىلىعىنداعى عىلىم ءرولى تۋرالى باياندادى.

قازاقستانداعى عىلى­مي باسە­كەلەستىك ورتانى قالىپ­تاستىرعان دا ءو.جولداسبەكوۆ. مىنا ءبىر دەرەكتى ايتقىم كەلەدى. 1992 جىلى مەحانيكا جانە ماشينا جاساۋ ينس­تيتۋتىن قۇردى. ۇعا جانىنان قۇرىلعان ينستيتۋتتىڭ ءبىرىنشى دي­رەكتورى دا ءوزى ەدى. ول عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا تالانتتى عىلىمي-ينجەنەرلەردى توپتاستىردى. ينستيتۋتتىڭ مەحانيكا جانە ماشينا جاساۋ جانە ساندىق تانۋ مەتودى كافەدراسىن باسقارۋعا تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جايلاۋ ماسانوۆتى قىزمەتكە شاقىردى. بۇعان عىلىمي ورتا باس شايقاستى. ونىڭ سەبەبى دە بار-دى. ويتكەنى ءار ىرگەلى عالىمنىڭ وزىندىك عىلىمي مەكتەبى بولادى. ج.ماسانوۆ مەحانيكا سالاسىنىڭ تاعى ءبىر كورنەكتى وكىلى, اكادەميك جاقان ەرجانوۆتىڭ شاكىرتى بولاتىن. «عىلىمدا باسەكەلەستىك ورتا بولۋى كەرەك. ماسەلە, ەكى مەكتەپتىڭ تايتالاسۋىندا ەمەس, بۇل مەحانيكا عىلىمىنىڭ دامۋى ءۇشىن كەرەك», دەگەن-ءدى سوندا. راسىندا, سول جىلدارى ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋلەرى وداقتىق عا­لىمداردىڭ نازارىنا ىلىكتى. ومە­كەڭدە تازا عىلىم مەن تازا عا­لىمدى تانيتىن كەرەمەت قاسيەت بار ەدى. قازمۋ-دە ءبىر فيزيك عالىم بولدى. ول دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاۋدىڭ الدىندا جۇرگەن. بىراق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كەيبىر عا­لىم­دارى ونى قورعاۋ كەزىندە «قۇ­لات­پاق» بولادى. سوندىقتان ۇمىت­كەرگە قورعاۋعا شىقپاۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسايدى. بۇل ءسوز رەكتور ءو.جولداسبەكوۆكە جەتەدى. سوندا ول: «عىلىم جولىنداعى ادامنىڭ جاقتاستارى دا, قارسىلاستارى دا كوپ بولادى. ءوز باعىنان كور­سىن. عىلىمي كەڭەسكە بارسىن. ناتي­جە­سىن سايلاۋ كورسەتەدى», دەپ اراشا تۇسەدى. سول فيزيك تەلەمەديتسينا بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ابىرويمەن قورعاپ شىعادى.

ءۇشىنشى قاسيەتى – شىنشىلدىق. 1986 جىلدىڭ جەلتوقسانى ۇلتقا اۋىر ءتيدى. ءو.جولداسبەكوۆتىڭ تاع­دىرىنداعى ەڭ ءبىر قيىن كە­زەڭ ەدى. ستۋدەنت-جاستاردىڭ جەل­توقسان كوتەرىلىسىنەن كەيىن ورتا­لىق ءوش الۋ پروتسەسىن باستادى. ءوز ەلىمىزدە, ءوز جەرىمىزدە جوعارى وقۋ ورىندارىندا جەرگىلىكتى ۇلت­تىڭ وكىلدەرى كوبەيىپ كەتتى دەپ, باي­بالام سالىندى. بۇل ناعىز شو­ۆينيستىك ساياسات بولاتىن. بيلىك بۇكىل قازاق حالقىن ۇلتشىلدار قاتارىنا قوسىپ, قارا كۇيە جاقتى. قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ XVI سەزىندە بۇل ءسوز­دى وزگە ەمەس, ءوز رەسپۋبليكامىزدىڭ يدەو­لوگى ايتتى. «قاينايدى – قا­نىڭ, اشيدى – جانىڭ» دەگەن اباي ءسوزى جان كۇيگەندىكتەن ايتىلعان عوي. ماسكەۋدە شىعاتىن ورتالىق گازەتتەر وتقا ماي قۇ­يىپ, ءورت­تى قاۋلاتىپ جىبەردى. «يز­ۆەس­تيا» گازەتىندە سول جىلدىڭ 24 قاڭ­تارىندا ۆ.شەپوتكيننىڭ «شىر­ماۋىق» دەگەن ماقالاسى شىقتى. قازاق ستۋدەنتتەرىن ايىپتاۋ جاپپاي جۇرگىزىلدى. ءو.جولداسبەكوۆتى «قىلمىسكەر» رەتىندە قاماۋعا الۋ ءۇشىن كۇنى-ءتۇنى دالەل ىزدەپ باق­تى. ءساۋىر ايىندا ۋنيۆەرسي­تەتتە پارتيا كوميتەتىنىڭ وتىرى­سى ءوتتى. كۇن تارتىبىندە ءبىر-اق ما­سەلە. ول – كوممۋنيست ءو.جولداس­بە­­كوۆتىڭ جەكە ماسەلەسى ەدى. بىراق كوم­مۋنيستەر ونى قورعاپ قالدى. اياعىندا الماتى قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋروسى ارىستاي ازاماتتى پارتيادان شىعارىپ تىندى. بىراق بۇل ءىس جولداسبەكوۆتىڭ جانىن جارالاعىنىمەن, ساعىن سىندىرا العان جوق. ول ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن ءوزى ارقالايتىن. ۋنيۆەرسيتەت ۇجى­مىن وزىنە قالقان جاسامادى. ءوزىن قورعاۋ ءۇشىن جوعارعى جاققا حات جازعىزعان جوق. بۇقپانتايلاپ ءومىر سۇرگىسى كەلمەيتىن. ءوزىنىڭ باتىر, ازاماتتىق تۇلعاسىنا ساي بولدى. ءوزى دە بيلىككە جارامساقتانعان جوق. پاراسات مايدانىندا ادامي قاسيەتىمەن تانىلا ءبىلدى. ۇنەمى جاقسىلىق جاسايتىن قايراتكەر ەدى. ءبىراز ادامدى قور­عادى, قولدادى, جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە قويدى.

ماسكەۋدەن باس پروكۋراتۋرا جانە باسقا دا تەرگەۋ ورىندارى­نان كوپتەگەن تەرگەۋشى كەلىپ, ءو.جول­داسبەكوۆتى سوتقا تارتۋ ءۇشىن دا­لەل ىزدەدى, كوپ جالا جابىل­دى. «پولشادان اكەلگەن 200 مىڭ سوم­نىڭ جيھازى جوق ەكەن» دەپ جەردەن جەتى قويان تاپقانداي قۋاندى. ال ءو.جولداسبەكوۆ بولسا 200 مىڭ سومعا جيھاز الىنعانىن, بىراق ونىڭ ءبارى دەكاندار مەن كافەدرا مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ كابينەتىندە تۇرعانىن ايتتى. تەكسەرۋشىلەردىڭ اۋزىنا قۇم قۇيىلدى. بيلىك ءبارى­بىر قاتىگەزدىك تانىتتى. ونى ۇس­تازدىق قىزمەتتەن قۋدى. اقىرى جالانى شىندىق جەڭدى. ول قازاقستاندا ۇلت­تىق ينجەنەرلىك اكادەميا­نى قۇردى. ءوزى اكادەميانىڭ ءبى­رىنشى پرە­زيدەنتى بولدى. ونى قالىپ­تاستىردى, ىرگەسىن قاتايتتى. ومە­كەڭ قۇرعان اكادەميا بۇگىن دە ابىرويمەن جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ قۇ­­رامىندا عىلىمي-تەحنيكالىق پروگ­­رەستى دامىتىپ جۇرگەن ۇلتى­مىز­دىڭ اتاقتى عالىمدارى بار. ۇلت­تىق ينجەنەرلىك اكادەميا قا­زاق­­ستانداعى ءىرى, بەدەلدى جانە ىر­­گەلى عىلىمي-ينجەنەرلىك ويدى ۇي­­لەس­­تىرۋشى بىرلەستىككە اينالىپ وتىر.

ءو.جولداسبەكوۆ ءوز زامانىنان وزا تۋعان جاڭا فورماتسياداعى تۇل­عا ەدى. جاڭا عاسىردىڭ وي-جۇ­يە­سىن, عىلىمي مەكتەبىن قا­لىپ­تاس­­تىر­دى. ول ءبىر اۋىز سوزبەن ومىر­لىك فيلو­سوفياسىن جەتكىزگەن ادام: «اينا­لايىندار, مەنىڭ قاس­تاسۋ­عا ۋاقىتىم جوق, مەن دوس ىزدەپ جۇرگەن اداممىن...».

 

باقىتجان جۇماعۇلوۆ,

سەنات دەپۋتاتى,

ۇعا اكادەميگى,

ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار