قازاقستان • 23 اقپان، 2021

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى، بىراق...

403 رەت كورسەتىلدى

پاۆلودار وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە، قازىر وڭىردە جالعا بەرىلەتىن جانە نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. سوڭعى ەكى جىلدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىندا 12 پايىز ءوسىم تىركەلىپ، 2 280 پاتەرلى 35 تۇرعىن ءۇي سالىنعان. ونىڭ ۇشتەن ءبىرى كەزەكتە تۇرعان تۇرعىندارعا بەرىلدى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن ۆالەري بۋگاەۆ

وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جىل سايىنعى ءوسۋ قارقىنى ورتاشا ەسەپپەن 20 پايىزعا جەتكەن. وبلىس ورتالىعىندا «سارىارقا» جانە «دوستىق» شاعىن اۋداندارىندا بىرنەشە تۇرعىن ءۇي كەشەنى قۇرىلىسى جالعاسىن تاۋىپ، «نۇرلى جەر» جانە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلامالارى بويىنشا دا تۇرعىن ۇيلەر سالىنىپ جاتىر. «نۇرلى جەر» بويىنشا «سارىارقا» شاعىن اۋدانىندا 16 ءۇي جانە وبلىسقا قاراستى ءۇش قالادا 6 جالعا بەرىلەتىن ءۇي سالىنباق. بۇل پاتەرلەر «تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناقبانك» جۇيەسى ارقىلى جانە «7-20-25»، «5-10-20» باعدارلامالارى نەگىزىندە پايدالانۋعا بەرىلەدى. جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەر مەملەكەتتىك قوردىڭ ەسەبىنەن باسپانا كەزەگىندە تۇرعاندارعا بەرىلەدى. سونىمەن بىرگە «پاۆلودار» الەۋمەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ قارجىسى ەسەبىنەن 216 پاتەرلى ەكى ءۇي سالىنىپ، ونىڭ 174-ءى «وتباسى بانك» اق سالىمشىلارىنا ساتىلىپ، 10 پاتەر تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان تۇرعىندارعا بەرىلدى. ال «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا پاۆلودار، ەكىباستۇز قالالارىنان 4 ءۇي، «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى بارىسىندا 2020-2021 جىلدارى وبلىستىڭ اۋداندارى مەن قالالارىندا بىرنەشە تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بىلتىر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 38،7 ملرد تەڭگە سالىنعان.

ءۇي قۇرىلىسى سالۋشىلاردىڭ قارجىلاندىرۋ كوزى بويىنشا مەنشىكتى قاراجات – 38 پايىز، بيۋدجەتتىك قاراجات 61،9 پايىزدى قۇرادى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمىندەگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا سالىنعان قاراجاتتىڭ ۇلەسى 8 پايىزدى قۇراعان. جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار 242،1 مىڭ شارشى مەتردى پايدالانۋعا بەرگەن. قولدانىسقا ەنگىزىلگەن تۇرعىن ۇيلەر كولەمى بويىنشا پاۆلودار قالاسى 57،3 پايىزدىق ەڭ جوعارى ۇلەس سالماعىن الادى. تۇرعىن ءۇيدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جالپى الاڭى 123،7 مىڭ شارشى مەترلىك 1601 پاتەر، 34 يپوتەكالىق جانە جالعا بەرىلەتىن كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي تاپسىرىلدى.

تۇرعىن ءۇيدىڭ جالپى الاڭىنىڭ 1 شارشى مەتر قۇرىلىسىنا ورتاشا ناقتى شىعىندار 83،4 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. بيىل وبلىسقا «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا وڭتۇستىك وڭىرلەردەن كوشىپ كەلگەندەرگە 431 پاتەر بەرىلمەك. وبلىس ورتالىعىنىڭ اۋەجاي اۋماعىندا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بويىنشا پانەلدى ۇيلەر سالۋ جالعاسۋدا. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر سالعان نەسيەلىك ۇيلەردىڭ ءبىر شارشى مەترى ءۇشىن بەلگىلەنگەن باعا – 160 مىڭ تەڭگە. جەكە قۇرىلىس كومپانيالارى ۇسىنعان جاڭا ۇيلەردىڭ باعاسى 12 ملن تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك.

وبلىستىق اكىمدىكتىڭ وسى ىسپەتتى قۋانىشتى مالىمەت بەرگەندەرىنە قاراعاندا، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى. بىراق ءبىر وكىنىشتىسى، ساندارعا تولى قاپتاعان مالىمەتتە ءبىر جۇيەلىلىك جوق، ءار باسقارما مەن اكىمدىكتەر ءارتۇرلى اقپارات بەرەدى. اكىمدىك ماماندارىنىڭ وزدەرى دە توقەتەرىن تابا الماي، ساپىرىلىسقان سان تسيفرلى مالىمەتتەردەن اداساتىن سەكىلدى.

ءيا، ايتقانداي-اق، ءوزىمىز دە كۇندەلىكتى كورىپ جۇرگەنىمىزدەي، اسەم دە ساۋلەتتى جارقىراعان جاڭا ۇيلەر كەشەنى جىل سايىن بوي كوتەرۋدە. تۇرعىندار كەڭەس وكىمەتى كەزىندەگى ءىشى-سىرتى ابدەن توزعان، سۇر ءتۇستى ۇيلەردەن شىعىپ، جاڭا ۇيدەن پاتەر العىلارى كەلەدى. بىراق باستاپقى نارىقتا دا، قايتالاما نارىقتا دا ۇيلەردىڭ باعاسى قىمباتتاپ بارادى. مەملەكەتتىك باعدارلامالار كوبەيگەنىمەن، كەز كەلگەن تۇرعىنعا بەرىلمەيتىنى تاعى دا بەلگىلى. قازىر پەتروپاۆل، وسكەمەن، قاراعاندى قالالارىنداعى سەكىلدى، پاۆلودارداعى پاتەرلەردىڭ باعاسى قىمباتتاعانى جايلى ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي نارىعىن تالداۋ اگەنتتىكتەرىنىڭ حابارلارىندا، الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءجيى تالقىلانۋدا. وبلىس ورتالىعىنداعى پاتەرلەردىڭ قۇنى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى كەيبىر تۇرعىن ۇيلەردەگى پاتەرلەردىڭ باعاسىمەن بىردەي دەڭگەيگە جەتتى.

ەكونوميست نۇرحان اسىلبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، يپوتەكالىق باعدارلامالاردىڭ سۋبسيديالانۋى باستاپقى نارىقتا دا، قايتالاما نارىقتا دا باعانىڭ تۇراقسىزدانۋىنا اسەر ەتەدى. قايتالاما نارىقتا پاتەر باعاسىنىڭ ءوسۋ سەبەبى – سۇرانىستىڭ بولۋىنان. ەگەر قايتالاما نارىقتا سۇرانىس بولماسا، ۇيلەرىن ساتۋعا اسىعىپ وتىرعاندار ەرىكسىز باعانى تۇسىرەدى. ال پاتەر باعاسى وسە بەرسە، جەڭىلدىكپەن باسپانا الۋدان ءۇمىتتى تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا قيىن بولۋى مۇمكىن.

جۋىردا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ باسپانا باعاسىنىڭ شارىقتاۋىنا توسقاۋىل قويۋدى، تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى الاياقتىق وپەراتسيالاردى شەكتەۋدى تاپسىردى.

– «قازىر بۇل جايىندا بارلىق جەردە جازىپ، جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ كوتەرىلۋ تەندەنتسياسى بايقالعانىن ايتۋدا. مەملەكەتتىك ورگاندار حالىقپەن جانە قۇرىلىسشىلارمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزگەنى ماڭىزدى. نارىقتاعى الاياقتىق وپەراتسيالاردى شەكتەۋ قاجەت»، – دەدى پرەزيدەنت.

مىسالى، قازىر قالانىڭ بارلىق اۋماعىندا دەسە دە بولارلىق، جالعىز ءبىر كومپانيانىڭ «قىزىل ءتۇستى» كوپ قاباتتى كوممەرتسيالىق ۇيلەرى سالىنۋدا. پاتەرلەردىڭ ىشكى جۇمىسىن ءوزىڭىز جاساپ بىتىرەسىز. سايكەسىنشە ساتىپ العان پاتەرىڭىزدىڭ باعاسى وسەدى. ۇيلەردىڭ ساناتىنا قاراي باعاسى دا، تۇرعىندارعا بەرىلەتىن پاتەرلەردىڭ تاپسىرۋ شارتى دا ءارتۇرلى. ونسىز دا تار قالانىڭ ىشىنە «قىزىل ۇيلەر» قاپتادى. بۇل قۇرىلىستىڭ كوبەيۋى وبلىس ورتالىعىنداعى باسقا پاتەرلەردە جىلۋدىڭ ازايۋىنا اسەر ەتۋدە، ءجوندى-ءجونسىز سالىنا بەرگەن ۇيلەردەن قالا ءىشى تارىلا باستادى. جەرگىلىكتى قۇرىلىس باسقارماسى تاراپىنان وبلىس ورتالىعىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا كومپانيالارعا تۇرعىن ءۇي سالۋدى قالا سىرتىنا شىعارۋ قاجەت دەگەن تالاپ پەن ءتارتىپ بولماسا قيىن-اق.

ەندى جىلجىمايتىن م ۇلىك بويىنشا حابارلاندىرۋلار ورنالاستىرىلاتىن Krisha.kz سايتى جاريالاعان مالىمەتتەرگە ۇڭىلسەك، بيىل جىل باسىنان بەرى پاۆلوداردا تۇرعىن ۇيلەردىڭ ءبىر شارشى مەترىنىڭ باعاسى 5،2 پايىزعا ءوسىپ، 255 650 تەڭگەگە جەتىپتى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا دا وبلىس ورتالىعىنداعى پاتەر باعاسى كۇرت قىمباتتاپ، 1 شارشى مەتردىڭ قۇنى ورتا ەسەپپەن 233 250 تەڭگەنى قۇراعان. ءبىر جىلدا تۇرعىن ءۇي باعاسى 37 پايىزعا قىمباتتاعان. سوندا باعا وسىمىنە نە تۇرتكى بولدى؟ جۇرتشىلىق ىندەت كەزىندەگى دامۋى باسەڭدەگەن ەكونوميكا، تولەم قابىلەتى تومەندەگەن حالىقتىڭ جاعدايى كەرىسىنشە، تۇرعىن ءۇي قۇنىن ارزانداتۋى كەرەك دەپ ويلاعان دا بولار.

بىلتىر وبلىس ورتالىعىندا 2 بولمەلى پاتەر باعاسى 10-11 ملن تەڭگە كولەمىندە بولسا، بيىل حابارلاندىرۋلارعا قوڭىراۋ شالىپ كورسەك، 15 ملن تەڭگەگە جاقىنداتىپ قويىپتى.

– ەگەر قالامىزدا پاتەر باعاسى قىمباتتاي باستاسا، باسپاناعا سۇرانىس بار دەگەن ءسوز. سۇرانىستىڭ بولۋى – ءوندىرىستى ءوڭىردىڭ، وبلىس ورتالىعىنىڭ وزىندىك ءبىر تۇراقتى تىنىس-تىرشىلىگىنەن حابار بەرەدى. ءوندىرىستى وڭىردە جۇمىس ورىندارى جەتكىلىكتى، شاعىن جانە ورتا بيزنەس جاقسى دامىعان. مىسالى، سەمەيدە، جەزقازعاندا پاتەر باعاسىنىڭ ارزان بولۋى تۇسىنىكتى. ورتاشا ەسەپپەن قاراعاندا، تۇرعىنداردىڭ جيناعان قاراجاتى دا بار سەكىلدى، ويتكەنى پاتەر ساتىپ الۋدا بەلسەندى. پاتەر الامىز دەپ اقشا جيناۋعا ۇيرەنە باستاعانىن كورەسىز. ءبىر وتباسى مىسالى، 7 جىلداي بانكتە اقشاسىن جيناعان. ناتيجەسىندە، ءۇي ساتىپ الدى. ونى كۇندەلىكتى وزىمىزگە قانشا ادامنىڭ كەلىپ-كەتۋىنەن-اق بايقايمىز، – دەيدى تۇرعىن ۇيلەردى باعالاۋ اگەنتتىگىنىڭ جەرگىلىكتى وكىلى مارات وكىلباەۆ.

ارينە، ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق جانە وندىرىستىك الەۋەتى زور. ورتاشا ەڭبەكاقى كولەمى جوعارى دەڭگەيدە. بۇعان قوسىمشا، «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ» سالىمشىلارى دا از ەمەس. سۇرانىس ارتقان سايىن باعانىڭ ءوسۋى زاڭدىلىق. باعانىڭ قۇبىلۋى قولدا بار قارجىسىن جيىپ-تەرىپ ءۇي العىسى كەلگەندەرگە دە جاقسى ەمەس. قالاداعى قايتالاما نارىقتاعى ەسكى تۇرعىن ۇيلەردىڭ دە باعاسى ارزان ەمەس. باستى ماسەلە – باعانى نەگىزسىز وسىرەتىن جەكەلەگەن ءۇي ساتۋشىلاردا سياقتى.

– بىراق پاتەر باعاسىن بەلگىلەۋ – ءۇي يەلەرىنىڭ ءوز ەركى. تۇرعىن ءۇي نارىعىندا تەك ساتۋعا-ساتىپ الۋعا قىزمەت ەتۋشى اگەنتتىكتەردىڭ باعا ماسەلەسىنە ارالاسپايتىنى بەلگىلى. ارينە، قازىرگى كەزدە باعاسى قىمبات ەمەس، ارزان جاڭا ءۇي دە، بۇرىنعى ەسكى ءۇي دە بولمايتىنى تۇسىنىكتى. مىسالى، پاۆلودارداعى ەسكى 5-قاباتتى ۇيدەگى پاتەرلەردى قازىر 8 ملن تەڭگەگە باعالاۋعا جەتتىك. ال جاڭا ۇيلەردىڭ قىمبات بولاتىنى – ليفت، شىنى اينەك، مەتالل سياقتى قۇرىلىس ماتەريالدارىن شەت ەلدەردەن الادى. كىرپىش، باسقا دا قۇرىلىس ماتەريالدارى ەلىمىزدە جاسالسا، ۋاقىت وتە كەلە جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ باعاسى ارزانداۋى دا مۇمكىن، – دەيدى م.وكىلباەۆ.

وبلىس ورتالىقتارىندا، وزگە ءىرى قالالاردا، ساراپشى ايتقانداي، تۇرعىن ۇيلەرگە سۇرانىس كوبەيگەندىكتەن، سوعان سايكەس ءۇي باعاسىنىڭ جوعارىلاۋى بايقالعان. بۇعان قايتالاما نارىقتان قولدانىستاعى پاتەرلەردى ساتىپ الۋعا، ۇيلەرىن كەڭەيتۋگە اسىققان قالا تۇرعىندارى، اۋىلدان كوشىپ قالادان پاتەر ىزدەيتىن تۇرعىنداردى قوسىڭىز.

تۇرعىن ءۇي نارىعىن باقىلايتىن ساراپشىلار باسپانا باعاسى قىمباتتاماۋى ءۇشىن جەرگىلىكتى جەرلەردە دە بەلگىلى قۇرىلىس كومپانيالارىن شاقىرىپ، تۇرعىن ۇيلەردى قالا ىشىنەن ەمەس، مىسالى، الماتىداعى «زەردەلى»، «سايالى» شاعىن اۋداندارى سەكىلدى قالا سىرتىنان كوپتەپ سالۋ قاجەت دەپ سانايدى. ول ءۇشىن جەرگىلىكتى قۇرىلىس ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. ساراپشىلار جازعا قاراي تۇرعىن ءۇي نارىعى بۇرىنعى تەپە-تەڭدىك كۇيىنە تۇسەدى دەپ، جۇرتتى سابىرلىققا شاقىرۋدا.

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىندا، وڭىرلەردە 2000 جىلدان بەرى سالىنعان جاڭا ساناتتى ۇيلەرگە سۇرانىس جوعارى ەكەنى بەلگىلى. الۋشىلار ءبىرىنشى كەزەكتە ساپاعا، ساۋلەتىنە جانە سەرۆيسكە كوپ ءمان بەرەدى. ياعني تۇرعىندار قىمبات تۇراتىن ۇيلەرگە بەت بۇرىپ كەلەدى. ءتىپتى، جاڭا ءۇي العىسى كەلسە، پايىزى تومەن، مەرزىمى ۇزاق «7-20-25» باعدارلاماسىنا سۇيەنەدى. قاراجاتىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الاتىندار دا، سول پاتەرلەرىن جالعا بەرىپ قوياتىندار دا از ەمەس.

– تۇپتەپ كەلگەندە، ەلىمىزدە بولسىن، وڭىرىمىزدە بولسىن، تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ تۇراقتانباۋىنا نارىقتاعى سۇرانىستىڭ ارتۋى سەبەپ. مەملەكەتتىڭ زەينەتاقى تولەمدەرىنەن جينالعان قارجىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن الىپ، پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرۋى دە پاتەر قۇنىنىڭ وسۋىنە اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن. ياعني سۇرانىس بولعان سايىن، تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ءوسۋى زاڭدى قۇبىلىس، – دەيدى ەكونوميست نۇرحان اسىلبەكوۆ.

«بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» اق جەرگىلىكتى بولىمشەسىنىڭ مالىمەتىنشە، وڭىردە ءبىر رەتتىك زەينەتاقى تولەمدەرىنە قول جەتكىزگەن تۇرعىنداردىڭ سانى – 2،5 مىڭ ادام. ورتاشا ەسەپپەن، ءار ادام 3 ملن تەڭگەگە قول جەتكىزگەن. تۇرعىنداردىڭ 40 پايىزى قورداعى قاراجاتىن يپوتەكالىق قارىزىن جابۋعا السا، 20 پايىزى پاتەر الۋعا جۇمساماق.

جۋىردا قوعامدىق كەڭەس وتىرىسىندا ەسەپ بەرگەن وبلىس اكىمى ابىلقايىر سقاقوۆ «تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى – وبلىس تۇرعىندارىنىڭ وتىنىشتەرى اراسىنداعى ەڭ وزەكتىسى. ءبىزدىڭ ماقسات – تۇرعىن ءۇي كەزەگىن قىسقارتۋ. ياعني مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان پاتەر بەرۋ سەرپىنىن ساقتاپ قالۋعا جانە مۇمكىندىگىنشە كوبەيتۋگە كۇش سالامىز»، دەدى.

بىلتىر ەكىباستۇزدا دا 1 مىڭنان استام پاتەرى بار 13 كوپ پاتەرلى ءۇي سالىندى. قالا اكىمى ارداق قاڭتارباەۆتىڭ ايتۋىنشا، وتكەن جىلى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» بويىنشا 11 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالدى. كەزەكتە تۇرعان 646 وتباسى جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيگە يە بولدى. كوكتەمدە تاعى دا 432 پاتەرلى كوپ قاباتتى 6 ءۇي بەرىلەدى. الداعى جىلدارى قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى وڭ شەشىلگەن جاعدايدا، جالعا بەرىلەتىن 15 تۇرعىن ءۇي سالىنۋى مۇمكىن. قالانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى اياسىندا الداعى ءۇش جىلدا 3،5 مىڭ وتباسى ءۇشىن 213 مىڭ شارشى مەتر باسپانا سالۋ جوسپارلانعان. بۇل قازىرگى ەسەپتە تۇرعان جەتىم بالالار مەن كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ قاجەتتىلىگىنە ساي الەۋمەتتىك وسال توپتاعى ازاماتتار مەن بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ كەزەگىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سول سياقتى اقسۋ قالاسىندا دا كەشە عانا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا «دسك مونتاج جشس» قۇرىلىس كومپانياسى سالعان 144 پاتەرلى ءۇي بەرىلدى. جالپى قۇنى 1،3 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. قازىر اقسۋ قالاسىنىڭ 2400-دەن استام تۇرعىنى باسپانا كەزەگىندە تۇر.

ءيا، وڭىردە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. جاڭا ۇيلەر كەشەنى بوي كوتەرۋدە. بۇگىندە پاۆلودار قالاسىندا 16 مىڭعا جۋىق ادام ءۇي الۋ ءۇشىن كەزەككە تۇرسا، ونىڭ 700-ءى – كوپ بالالى وتباسىلار. بۇل رەتتە «وتباسى بانك» اق باسقارما توراعاسى ءلاززات يبراگيموۆانىڭ ايتۋىنشا، پاتەر العىسى كەلەتىن تۇرعىندار ازداپ كۇتە تۇرۋى كەرەك. ۋاقىت وتە كەلە نارىق ءوزىنىڭ شىنايى قالپىنا ورالادى. سۇرانىس پەن ۇسىنىس تەڭەسۋى كەرەك. ياعني تۇرعىن ءۇي باعاسى ءالى ارزاندايدى، قازىرگى جاعداي – ۋاقىتشا قۇبىلىس.

 

پاۆلودار وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار