قوعام • 22 اقپان، 2021

ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ قادامدارى

22 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» جولداۋىندا ەلىمىزدەگى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ، ناقتى تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. جۇكتەلگەن مىندەت جۇيەلى جولعا قويىلىپ، مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى ويداعىداي ورىندالدى. وعان ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسىندا قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ تسيفرلى جوبالارى تانىستىرىلعان كەزدە كوز جەتكىزدىك.

جىل وتكەن سايىن ەلىمىزدە ازامات­تاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەي­تۋگە قاتىستى ءتۇرلى قادامدار جاسالىپ جاتقانى بەلگىلى. ولار، ەڭ الدى­مەن، زاڭدىلىق پەن əدى­لەت­تىلىكتى قامتا­ماسىز ەتۋگە جول اشاتىنى انىق. وسى جونىندە پرەزيدەنت: «حالىق ۇنىنە قۇلاق اسا­تىن مەملەكەت» – بۇل، شىن مə­نىسىندە، «Əدىلەتتى مەملەكەت» قۇرۋ تۇ­جىرىمداماسى. ازاماتتاردىڭ مəسەلە­لەرىن تىڭداپ، كورىپ قانا قويۋ جەتكىلىك­سىز. ەڭ باستىسى – دۇرىس جəنە ءəدىل شەشىم شىعارۋ قاجەت»، دەگەن بولاتىن.

Əدىلەتتى مەملەكەت قۇرۋداعى جاڭا دا نىق قادامداردى ەلىمىزدەگى تسيفر­لاندىرۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن بايلانىستىرۋعا بولاتىن سياقتى. ماسەلەن، باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى م.احمەتجانوۆ «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ، قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ، تەكسەرۋلەر تاعايىنداۋ، وتىنىشتەرمەن جۇمىس بويىنشا بىرقاتار جوبا ىسكە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل باستامالار مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن وڭتاي­لاندىرىپ، ازاماتتاردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە، قۇقىق­تىق ستاتيستيكانىڭ اشىق­تىعى مەن انىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ، سىبايلاس جەمقورلىق تاۋە­كەل­دەرىن بارىنشا ازايتۋعا، بيۋد­جەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىن­دىك بەرەدى.

پرەزيدەنت پروكۋرورلىق قا­دا­عالاۋ جۇمىسى ۇنەمى كەشەۋىل­دەپ جاتاتىنىن سىنعا الىپ، «پرو­كۋ­رور­لار ءىس­تىڭ مəن-جايىمەن تەك سوتقا جىبەرەر ال­دىندا عانا تا­نىسادى»، دەگەن ەدى. وسى ولقى­لىقتىڭ دا ورنى تولىپ وتىر. «سوت­قا دەيىنگى تەكسەرۋ­لەردىڭ بىرىڭ­عاي ءتى­زىلىمى» (سدتبت) جۇيەسىندە سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ نەگىز­گى شەشىمدەرىن پروكۋرورلارمەن كەلىسۋ ءتارتىبى جولعا قويىلعان. باس پروكۋ­رور­دىڭ ورىنباسارى وسى باعىتتا اتقا­رى­لىپ جاتقان جۇمىستارعا دا ەرەكشە توقتالدى.

سونىمەن قاتار جوعارعى سوت 2016 جىلى سوت ورگاندارىنىڭ ىس­تەر­دى سوتتا قاراۋ ساتىسىن اۆتومات­تاندىراتىن ۆەدومستۆولىق ورتالىقتاندىرىلعان «تورەلىك» اقپا­راتتىق-تالداۋ جۇيەسىن ەنگىزدى. اتالعان جۇيەلەردى ينتەگرا­تسيالاۋ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشى­لىقتى تىركەۋدەن باستاپ، سوت ۇكىمىن شىعارۋعا دەيىنگى قىلمىس­تىق پروتسەستىڭ بارلىق ساتىسىن كەيىننەن اۋقىمدى اۆتوماتتان­دىرۋعا تۇرتكى بولدى. 2017 جىلى باس پروكۋراتۋرا «سدتبت» اج با­زاسىندا «ەلەكتروندىق قىلمىس­تىق ءىس» ءمودۋلىن ازىرلەدى. بۇل قادام 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باس­تاپ قىلمىستىق ىستەردى تەرگەپ-تەكسەرۋدى ەلەكتروندىق فورماتتا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى.

وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، «سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋلەردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى» اق­پا­راتتىق جۇيەسىندە 162783 قىل­­مىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلدى، ونىڭ ىشىندە 73546 قۇقىق بۇزۋ­شىلىق بويىنشا قىلمىستىق ىستەر ەلەكتروندىق فورماتتا تەر­گەلدى. وسىلايشا، تەرگەۋدىڭ تسيفر­لى فورماتىنا كوشۋدى جاندان­دىرۋعا جول اشىلدى.

م.احمەتجانوۆ پروكۋ­رور­دىڭ نەگىزگى پروتسەستىك شەشىم­دەردى كەلىسۋىنىڭ جاڭا ءتارتىبىن دە ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. بۇگىندە «ە-قىل­مىستىق ءىس» پلاتفورماسىندا پرو­كۋروردىڭ نەگىزگى پروتسەستىك شە­شىمدەردى كەلىسۋىنىڭ جاڭا ءتار­تىبى تولىق ىسكە اسىرىلۋدا. بۇل قىل­مىستىق ىستەر ماتەريالدارىنا جەدەل قولجەتىمدىلىكتى جانە بۇ­زۋشىلىقتاردى ۋاقتىلى انىق­تاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ايتا كەتۋ قاجەت، اتالعان جوبا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا بەرىلگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا قولعا الىنىپ وتىر.

وسىعان بايلانىستى، باس پرو­كۋ­را­تۋرا قولدانىستاعى قىل­مىس­تىق-پروتسەستىك زاڭناماعا بىرقاتار وزگە­رىس دايىندادى. وتكەن جىلعى 1 قازان­نان باس­تاپ قاناتقاقتى رەجىمدە بۇل جۇمىسقا بارلىق وڭىر­لەر قوسىلدى. سونداي-اق 2020 جىلعى 31 جەلتوقساننان باس­تاپ ەلىمىزدە «قىلمىستىق پروتسەس­تە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋدى كۇشەيتۋ تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنىپ، وندا پروكۋروردىڭ نەگىزگى پروتسەستىك شەشىمدەردى كەلىسۋ ءراسىمى كوزدەلگەن.

بۇل جۇمىستىڭ ءمانى تەرگەۋشى ادامدى كۇدىكتى دەپ تانۋ، ارەكەتتى سارالاۋ، قايتا سارالاۋ، مەرزىمدەردى ءۇزۋ، ءىستى توقتاتۋ تۋرالى ءوزىنىڭ شەشىمىن، سونداي-اق ادامدى ايىپتاۋ حاتتاماسىن جانە بۇيرىق ءوندىرىسىن قولدانۋ تۋرالى قاۋلىنى ەلەكتروندىق تۇردە سدتبت-دە قالىپتاستىرادى. پروكۋرور ونلاين رەجىمدە بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ولاردىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرەدى. بۇزۋشىلىقتار انىق­تالعان جاعدايدا ءتيىستى شارالار قابىلدايدى. ەڭ باستىسى، پرو­كۋروردىڭ كەلىسۋى مەن بەكىتۋىنسىز پروتسەستىك شەشىمدەردىڭ زاڭدىق كۇشى بولمايدى.

سونىمەن قاتار قىلمىستىق پروتسەسكە قاتىسۋشىلار قابىل­دانعان پروتسەستىك شەشىمدەردى قاشىقتان قاداعالاۋىنا، كەلىسپەگەن جاعدايلاردا ۋاقتىلى شاعىمدانۋعا مۇمكىندىك بە­رىل­گەن. مۇنداي مودەل ءىس جۇرگىزۋ قۇجات­تارىن دايىنداۋ ۋاقىتىن جانە تەرگەۋ مەرزىمدەرىن قىسقارتادى. سون­داي-اق ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوس­تاندىقتارى ءتيىستى دەڭگەيدە قورعالا­تىن بولادى. بۇل جۇمىستار – قىل­مىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلىنە كوشۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى سانالادى.

وسىلايشا 2021 جىلدىڭ با­سى­نان بەرى پروكۋرورلارمەن 29934 شەشىم كەلىسىلىپ، بەكىتىلىپ وتىر. سونىمەن قاتار 4101 شە­شىم بويىنشا كەلىسۋدەن جانە بەكى­تۋدەن باس تارتىلدى. وسى ارقى­لى قىلمىستىق پروتسەستىڭ اشىقتى­عىنا، ءىس ماتەريالدارىنىڭ ونلاين قولجەتىمدىلىگىنە، بۇرمالاۋ تاۋە­كەل­دەرىن تومەندەتۋگە، تەلەفونعا سمس حابارلاما ارقىلى كۇن ءتار­تى­بىن الۋعا مۇمكىندىك پايدا بولدى.

سونداي-اق قىلمىستىق پروتسەس­كە تارتىلعان ساتتەن باستاپ ونىڭ قاتىسۋشىلارى سدتبت اج «جاريا سەكتور» قىزمەتى ارقى­لى ەلەكتروندىق قىلمىستىق ءىستىڭ ءتيىستى ماتەريالدارىنا قول جەتكىزە الادى. بۇل قادام ازاماتتاردى كابينەت ارالاپ، تابالدىرىق توزدىرۋدان ارىلتا وتىرىپ، ءوتىنىش­حاتتار (شاعىمدار) بەرۋگە جا­نە ولارعا ەلەكتروندىق فورماتتا جاۋاپ الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

ادۆوكاتتاردىڭ كوميتەتكە جا­نە ونىڭ اۋماقتىق ورگاندارىنا قىل­مىستىق ىستەردىڭ قوزعالىسى، قابىل­دانعان ءىس جۇرگىزۋ شەشىمدەرى بويىنشا سۇراۋ سالۋى دا ارتقانى بايقالادى. ماسەلەن، 2015 جىلى مۇنداي سۇراۋ سانى نەبارى – 49، 2016 جىلى – 203، 2017 جىلى – 901، 2018 جىلى – 1592، 2019 جىلى – 28 16 بولسا، وتكەن 2020 جىلى مۇنداي سۇ­راۋ سانى – 3976-عا جەتىپ وتىر. سون­داي-اق مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن زاڭ كومەگى شەڭبەرىندە ادۆوكاتتار­دى اۆتوماتتى تۇردە تاعايىنداۋ ءۇشىن سدتبت ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ «ە-زاڭ كومەگى» اقپاراتتىق جۇيە­سىمەن ىقپال­داس­تىرىلدى. بۇل رەت­تە ەلىمىزدە ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان اۆتوماتتاندىرۋ جۇ­مىسىنا شەت مەملەكەتتەر دە قىزى­عۋشىلىق تانىتىپ وتىر ەكەن.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تانىستىرعان تاعى ءبىر جوبا – «اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدىڭ بىر­ىڭعاي ءتىزىلىمى» ء(اىبت). بۇل جوبا اكى­م­شىلىك ىستەردى ەلەكتروندىق فورماتتا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سونداي-اق م.احمەتجانوۆ بۇگىندە جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇل تولەۋ جانە حاتتامالاردى راسىمدەۋ پروتسەسى 100% اۆتوماتتاندىرىلعانىن العا تارتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە، وتكەن جىلى 6 ملن-نان استام اكىمشىلىك حاتتاما مەن نۇسقاما ەلەكتروندىق فورماتتا رەسىمدەلىپتى.

مەملەكەت باسشىسى «پرو­كۋ­راتۋرانىڭ قاداعالاۋىن ازامات­تاردى جəنە بيزنەس سالاسىن تولعان­دىراتىن پروبلەمالاردى ءتيىمدى شەشۋگە بەيىمدەپ قايتا باعدار­لاۋ كەرەك»، دەي كەلە، كەز كەلگەن تەرگەۋ əرەكەتى تەك سوت نەمەسە پرو­كۋرور سانكتسياسى ارقىلى عانا جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس دەگەن بو­لاتىن. بۇل رەتتە، م.احمەت­جانوۆ قاداعالاۋ جەدەلدىگى مەن بيزنەستى زاڭسىز تەكسەرۋدەن قورعاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدىڭ اشىقتىعىن قامتا­ماسىز ەتەتىن «تەكسەرۋ سۋبەك­تىلەرى مەن وبەكتىلەرىنىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى» جۇيەسى (تسوبت) قۇرىلعانىن جەتكىزدى.

سونداي-اق باس پروكۋروردىڭ ورىن­باسارى حالىققا قۇقىقتىق اقپا­راتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتا­ماسىز ەتەتىن «Qamqor» اقپاراتتىق سەرۆيسىنىڭ جۇمىسىن دا تانىستىردى. وسى سەرۆيس ارقىلى ازاماتتار پوليتسياعا ارىز بەرىپ، ونىڭ قارالۋىن قاداعالاي الادى. سو­نىمەن قاتار كولىكتىڭ قانداي دا ءبىر جول-كولىك وقيعاسىنا قاتىسى بارىن دا وسى قوسىمشا ارقىلى بىلۋگە بولادى. قىلمىستىق ءىستىڭ قوزعالىسىن، ايىپپۇلدار تۋرالى اقپاراتتى، سونداي-اق اليمەنت تولەمەگەن بورىشكەرلەر مەن ادامداردى ىزدەۋ تۋرالى مالى­مەت­تەردى دە وسى سەرۆيستەن تابۋعا بولادى.

ەڭ باستىسى، وسىنداي قادام­داردىڭ بارلىعى قاراپايىم ادام­داردىڭ زاڭ­دى مۇددەلەرىن قورعاپ، قۇقىعىن قام­تاماسىز ەتۋگە باعىتتالىپ وتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار